“Qora qit’a”ni qutqarmoqçi bölgan Rayan - afrikaliklar uçun quduq qazib bergan 6 yoşli bola
|04:35 / 18.06.202616 3068 min
2003 yilda dunyodagi bolalarga beriladigan World of Children Awards mukofoti kanadalik 11 yoşli Rayan Herlyakka beriladi. Bola bu nufuzli mukofotni bejizga olmagandi. U 6 yoşidan boşlab pul töplab Afrikadagi qişloqlarga suv çiqarib berişga hissa qöşib kelayotgandi.
Ha, dunyoning qaysidir çekkasida olti yoşli bolalar ota-onasiga arzimagan narsa uçun xarşaxa qilib yurganda Rayan Herlyak özi işlab topgan pullarni afrikaliklar uçun quduq qazişga bergandi.
Barçasi 1998 yilda Rayan birinçi sinfda tahsil olib yurgan paytida öqituvçisining Afrika haqidagi hikoyalarini tinglaşdan boşlanadi.
Öqituvçi ayol bolalarga Afrikada toza içimlik suvi yetişmasligi, millionlab odamlar loyqa suvlarni içişga majbur bölişi, ularning bir qismini bolalar taşkil etişi va oqibatda aholi orasida turli kasalliklar kelib çiqişi haqida hikoya qilib beradi.
Ustozining hikoyalari öşa paytda 6 yoşda bölgan va toza suvga möl Kanadada yaşayotgan Rayan Herlyakka juda qattiq ta’sir qiladi.
superkind.org
Öşanda u avvaliga hayron qoladi. Oddiy bir jömrakni oçsa suv tuşadi-ku, afrikaliklar nega şunday qilmaydi deb öylaydi.
Şunda öqituvçisi unga Afrikada suv Kanadada bölgani kabi serob emasligini, qit’aning juda katta hududida içimlik suvi tanqisligini, şu sababli uylarda jömrak yöqligini tuşuntiradi.
Şundan söng Rayan afrikaliklarga yordam berişga qaror qiladi. U sörab suriştirib, Kanadada taşkil etilgan WaterCan taşkiloti afrikalik bolalar uçun 70 dollar evaziga quduq qazib berişi haqida eşitadi.
Şundan söng Rayan ota-onasi bilan maslahatlaşadi. Onasi unga pul yiğiş uçun işlaş kerakligini aytadi va agar uy işlarida yordamlaşsa bu uçun pul tölaşini ta’kidlaydi.
Rayan onasiga uy işlarida yordam beradi. Keyin qöşnilarga ham yordam berib pul işlaydi. Şuningdek, ota-onasi maktabda işlatiş uçun bergan pullarni yiğa boşlaydi.
alchetron.com
Mavzuga oid
Rayan tört oyda 70 dollar pul yiğadi va WaterCan taşkilotiga aloqaga çiqadi. Taşkilot xodimlari unga 70 dollarga quduq qazib bölmasligini, bu iş uçun kamida 2 ming dollar kerak bölişini aytadi.
Bola tuşkunlikka tuşmaydi va sabr bilan pul yiğişda davom etadi. U qöşnilarning yumuşlarini bajarib, avvalgidan ham köproq işlay boşlaydi. Sinfdoşlari pul yiğişda yordamlaşadi
Nihoyat Rayan bir yil deganda 2 ming dollar yiğadi va 1999 yil yanvarda pullarni afrikaliklarga quduq qazib berayotgan WaterCan taşkilotiga yuboradi.
Taşkilotdagilar Rayan yuborgan pullar Uganda şimolidagi Angolo nomli qişloqda joylaşgan maktabda quduq qaziş uçun işlatilişini ma’lum qilişadi. Köp ötmay WaterCan taşkiloti öşa maktabda quduq qazib beradi.
2000 yilda WaterCan taşkiloti Rayanni u yiğgan pullarga qazilgan quduqni körsatiş uçun bolani Ugandaga olib boradi. Rayan Angolo qişloğidagi maktabga boradi va u yerda qilingan işlarni köradi.
alchetron.com
Şundan söng Rayan töxtab qolmaydi va Afrikada quduq qazdiriş uçun pul töplaşda davom etadi. Bu paytga kelib bolaning bu işi u yaşab kelgan Ontario provinsiyasidagi Kemptvillya şahrida şov-şuv böladi va odamlar unga pul yubora boşlaydi.
Şu tariqa Rayan ikki yilda 61 ming dollar tölaydi va Afrikada köplab quduqlar qazilişiga sababçi böladi.
Öşa paytda Rayanning işi haqida xabar topgan Kanada xalqaro rivojlaniş agentligi bola yiğgan har bir dollar yoniga ikki dollardan qöşişini ma’lum qiladi.
Köp ötmay Rayanning xayrli işlariga AQŞ va boşqa davlatlar OAVlari e’tibor qaratadi, u haqda gazetalarda maqolalar beriladi. Körsatuvlar suratga olinadi. Hatto Rayanni AQŞda maşhur boşlovçi Opra Uinfri olib boradigan şou dasturga taklif etişadi.
2001 yilda Rayan Herlyak Afrikada odamlarga toza içimlik suvi çiqarib berişda bevosita qatnaşiş uçun “Rayan quduqlari” (Ryan‘s Well Foundation) deb nomlangan xayriya fondini taşkil etadi.
Rayanning keyingi faoliyati
Rayan örta maktabni bitirgan paytida u taşkil etgan xayriya fondi ança kengaygan va juda köp joylarida muhtojlarga quduqlar qazib berayotgandi.
alchetron.com
Masalan, birgina 2015 yilning özida Ryan‘s Well Foundation Afrikadagi bir qança davlatlarda 900 ta quduq qazib beradi va 800 mingdan oşiq odamning toza içimlik suvi bilan ta’minlanişiga hissa qöşadi.
Rayan taşkil etgan xayriya fondi avvaliga Afrika davlatlarida quduq qazigan bölsa, keyinroq uning geografiyasi kengayadi va boşqa qit’alarga ham kirib boradi.
Şuningdek, fond qurğoqçilik hukm suradigan davlatlarda quduq qazib bergan bölsa, yoğinlar köp tuşadigan davlatlarda yomğir suvlarini yiğadigan siğimlar örnatib beradi.
Jumladan, Hindiston, Karib dengizi havzasidagi Gaiti, Gvatemala kabi davlatlarda şunday qilingan va ularda aholi suvga muhtoj joylarga yomğir suvlarini yiğadigan siğimlar barpo etilgan.
Rayanning xayrli işlari bir qator taniqli şaxslarning e’tiborini tortadi va ular xayriya fondining faol tarğibotçisiga aylanadi.
Masalan, AQŞda taniqli boşlovçi Opra Uinfri, Britaniya qiroli Çarlz Uçinçi, taniqli Hollivud aktyori Mett Deymon, angliyalik antropolog Jyeyn Gudoll şular jumlasidan.
Sönggi yillarda Rayanning fondi har yili millionlab dollar yiğmoqda va u bu pullarga dunyoning turli burçaklarida toza içimlik suvi çiqariş uçun quduq qazimoqda.
ottawacitizen.com
Xayriya fondi ma’lumotlariga köra, birgina 2025 yilda dunyoning 17 ta davlatida 1800 ta quduq qazilgan va natijada 1,6 mln nafar odam toza içimlik suvidan bahramand bölgan.
Hozirgi paytda Rayanning fondi 12 davlatda hamkorlarga ega. Ular toza içimlik suviga eng muhtoj bölgan hududlarni aniqlaydi va bu haqda xayriya fondiga ma’lum qiladi.
Fond ular bergan ma’lumotlar asosida quduq qazuvçilarga buyurtma beradi va şu yöl bilan odamlar toza suv bilan ta’minlanadi.
2019 yilda Rayan Ryan‘s Well Foundation xayriya fondining ijroçi direktoriga aylanadi va hozirgaça u şu vazifada işlamoqda.
Şuningdek, u dunyoning turli davlatlarida bölib ma’ruzalar öqiydi, öz tajribalari bilan örtoqlaşadi. Içimlik suvi muammo bölgan hududlarda masalani qanday oson va tez yeçiş böyiça öz maslahatlarini beradi.
Rayanning mukofotlari
Yuqorida aytib ötdik, Rayan ilk nufuzli mukofoti – World of Children Awards mukofotini 2003 yilda 11 yoşda ekanida oladi.
2004 yilda u AQŞ taniqli huquqşunosi Pol Xarris nomidagi stipendiyaga sazovor böladi. 2010 yilda Rayan My Hero Projekt loyihasi sovrini bilan taqdirlanadi.
Şuningdek, unga Ontario provinsiyasining oliy mukofoti Ontario ordeni, Kanadaning “Xizmatlari uçun” medali, Britaniyaning “Gersog Edinburgskiy oltin mukofoti, xalqaro “Volf” mukofoti, JARning Nelson Mandela nomidagi mukofotlari beriladi.
ryanswell.ca
Rayanning faoliyati haqida bir neçta hujjatli film suratga olingan, köplab körsatuvlar tayyorlangan.
Rayan heç qaçon xayriya fondi ofisida ötirmaydi. U doimo işlar qanday ketayotganini biliş maqsadida turli davlatlarda aylanib yuradi. Rayanni hali u davlatda, hali bu davlatda suvga muhtoj odamlar va maktab öquvçilari qurşovida köriş mumkin.
Rayan Herlyak hozir 33 yoşda va öz xayriya fondi bilan dunyo böylab quduqlar qazişda va yomğir suvlarini töplaş uçun siğimlar tayyorlab berişda davom etmoqda.
