AQSh va Eron kelishdi, Moskva olov ichida – hafta dayjesti

JCh vaqtida siyosiy mavzularni kuzatishga vaqtingiz bo‘lmayotgandir. Bunaqa noqulay taqvim sabab futbol ko‘rayotganlar amallab uxlab olayotgani ham katta gap. Lekin biz barcha voqealarni futboldan ortib kuzatib boryapmiz. Turli manbalardan kuzatganlarimizni saralab, tekshirib, sizga yetkazamiz. Quyida haftaning ba’zi muhim voqealarini birgalikda eslaymiz.

AQSh–Eron kelishuvi

Haftaning eng muhim voqeasi Amerika va Eron o‘t ochishni to‘xtatish bo‘yicha kelishgani bo‘ldi. Bu sulh yoki Eronning kapitulyatsiyasi haqida hujjat emas, shunchaki anglashuv memorandumi. Unga ko‘ra, endi tomonlar 60 kun davomida muzokara o‘tkazadi. Tramp «Eron yadro quroli yaratmaslikka rozi bo‘ldi, boyitilgan uranni bizga beradi», degandi. Ammo forslar 14 banddan iborat ekanini aytayotgan memorandumda yadroviy kelishuv haqida hech gap yo‘q.

Eron nashrlariga ko‘ra, Amerika Eronga 27 milliard muzlatilgan aktivlarni qaytaradi, shuningdek, mamlakatni tiklash uchun yana pul beradi. Endilikda Eron Ho‘rmuz bo‘g‘ozidan o‘tuvchi kemalar uchun to‘lov joriy qilishi mumkinligi, turli sektorlar, xususan, energetika sohasiga umumiy hisobda 300 milliard dollar investitsiya kiritilishi aytilmoqda. Tramp saylovda yutganidan keyin soyada qolayotgan demokratlar bu kelishuvdan keyin respublikachini faol tanqid qilyapti.

Eronda kelishuvni «Amerika ustidan g‘alaba» deb talqin qilishmoqda. Chunki kelishuvda Eron yadro quroli g‘oyasidan voz kechadi degan gap yo‘q, boyitilgan uran ham mamlakatda qoladigan ko‘rinadi, yana tiklanish uchun pul. Xullas, Tramp xohlaganidek Eron kapitulyatsiya bo‘lmadi.

JCh davom etmoqda

Shimoliy Amerikada futbol bo‘yicha 23-jahon chempionati davom etmoqda. Hozircha birinchi tur o‘yinlari yakunlandi, ikkinchi turda ham ba’zi o‘yinlar o‘tdi. Allaqachon guruhdan chiqqan va pley-offga chiqolmaydigan jamoalar nomi aniq. Ikki mezbon AQSh va Meksika dastlabki ikki o‘yinni yengib, muddatidan avval pley-offga chiqdi. Ikki turda 4 ochko olgan Kanada ham guruhda qolib ketmasligi deyarli aniq. Turkiya esa ikki o‘yinda 65 ta zarba yo‘llagan bo‘lsa-da, birorta gol urolmay musobaqani tark etdi. Turklar birinchi turda Avstraliyaga, ikkinchi turda bir kishi kam o‘ynagan Paragvayga yengildi.

Birinchi turda Messi, Mbappe, Holand, Keyn kabi futbolchilar yorqin futbol ko‘rsatishdi. Vinisius Junior esa har ikki turda jahon darajasidagi super o‘yin ko‘rsatib, Braziliya uchun pley-offni kafolatladi.

Moskva olov ichida, yana

Ukraina Rossiya poytaxti Moskvani nishonga olishda davom etmoqda. Ukrainlar bu galgi hujum uchun mingga yaqin dron ishlatdi. Moskvadan e’lon qilinayotgan videolarni ko‘rib odamning ishongisi kelmaydi. Shunday qudratli, ajoyib shahar ayovsiz hujumlar sabab yonib yotibdi. Tabiiyki, sog‘lom fikrli odamlar Moskvaga qanday qilib bunaqa hujum qilish mumkin, nahotki Rossiyadek kuchli davlat poytaxti shunchalik himoyasiz bo‘lsa, deb savol berayotir.

Ukrainaning Moskvaga oldingi hujumini Ikkinchi jahon urushidan keyin Rossiya poytaxtiga qilingan eng jiddiy hujum deb atagandik. Bu gal yana shu so‘zni ishlatishga majburmiz. Rossiya o‘zi boshlagan mantiqsiz urush sabab afsonaviy poytaxti olov ichida qolishi endi yangilik bo‘lmay qoldi.

Moskvadagi neftni qayta ishlovchi yirik zavodga zarbadan keyin osmonga ko‘tarilgan temir qopqoq bu galgi hujumning ramziga aylandi. Bu katta ehtimol ukrain dronining emas, Rossiya havo hujumidan mudofaa tizimi raketasi bo‘lgani aytilmoqda. Nima bo‘lganda ham, Moskvadek tarixiy, o‘z vaqtida tamaddun markazlaridan bo‘lgan shahar bundayin o‘t ichida qolayotganini ko‘rish insonni xursand qilmaydi. Urush aslo boshlanmasligi, Moskva, Kiyev kabi ko‘rkam shaharlar dushman qurolining nishoniga aylanmasligi kerak edi.

Rossiya saylov arafasida

Sentyabr oyida Rossiyada parlament saylovlari o‘tkaziladi. Ko‘zingiz tushgan bo‘lsa kerak, allaqachon boshlanib ketgan saylov targ‘iboti OAVda faol yoritilmoqda. Chunki bu hech qanday intriga bo‘lmaydigan prezidentlik saylovi emas. Parlament saylovlarini bekam-u ko‘st o‘tkazish oson emas, bu yerda har bir shahar, har bir uchastka uchun kurash kechadi.

Urush sabab Rossiyada hukumatga norozilik kuchayganini saylov targ‘ibotidan sezish mumkin. Masalan, kommunistik partiyaning o‘zgarmas lideri, 1996 yil saylovda Yelsinni yengishiga sal qolgan (ba’zi versiyalarga ko‘ra aslida yenggan) Gennadiy Zyuganov hukumatni ochiq bo‘lmasa ham tanqid qilmoqda. U kuni kecha urush sabab Rossiyada milliarderlar soni keskin oshgani, ularning umumiy boyligi Rossiya budjetidan ham katta bo‘lib ketganiga e’tibor qaratdi. Yana bir chiqishida kommunistlar hukumat tepasida bo‘lsa, «Ukraina bilan bunaqa muammoning o‘zi bo‘lmasdi», dedi. Zyuganov urushni qoidaga muvofiq «SVO» deyapti, Putinni ochiq tanqid qilgani yo‘q, lekin urushni boshlash xato bo‘lganini mana shunday chiqishlarida aytib ketyapti.

Ukraina prezidenti Zelenskiy o‘z sahifasida Rossiyada o‘tkazilgan oxirgi so‘rovlar natijasi tasvirlangan qog‘ozlar suratini e’lon qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, hukmron «Yedinaya Rossiya» partiyasi reytingi aynan urush sabab tushib ketayotgani ko‘rsatilgan o‘sha hujjat Putinga olib kirilgan. Ukraina hujjatni ittifoqchilar yordamida o‘tkazilgan razvedka operatsiyasi natijasida qo‘lga kiritgan.

Xullas, urush shunchalik cho‘zilib ketdiki, Rossiyada yashirin muxolif kayfiyati shakllanib bormoqda. Hatto urush tarafdorlari orasida ham. Ukraina bu turishda Moskvani nishonga olaversa, kim biladi sentabrga borib vaziyat qay holatga keladi.

AQSh va Isroil arazda

Amerika Eron bilan kelishishi ortidan Isroil bosh vaziri Binyamin Netanyahu istagan vaqtda urushni qaytalashi mumkinligiga ishora qiluvchi chiqishlarga zo‘r berdi. U «Amerikasiz yolg‘iz urushishimiz mumkin, men bor ekanman Eronda yadro quroli bo‘lmaydi», deb zarda bilan gapira boshladi.

Kelishuv imzolanishi oldidan Tramp va Netanyahu telefonda qo‘pollashib gaplashgani, Amerika prezidenti Isroil bosh vazirini bo‘ralatib so‘kkani ma’lum bo‘lgandi. Shu uchun Tramp kelishuvni Isroilga araz qilib imzolagan bo‘lsa ham ajablanmang. Axir Tramp «Mensiz Isroil bo‘lmasdi», deb bekorga aytgani yo‘q. Ashaddiy isroilparast Jyey Di Vens ham Isroilni qattiq koyib, Tramp bu davlatning yagona ittifoqchisi ekanini eslatdi. Xullas, Eron urushdan juda mamnun kayfiyatda chiqmoqda: kapitulyatsiya bo‘lmadi, Amerika pullarni qaytaradi, bonusiga Isroil va AQSh kelishmay qoldi. Bu ketishda Eronda popkorn va mushak defitsiti boshlanib ketadi.

Hafta iqtibosi

Jo Bayden esingizda bo‘lsa kerak. Bu gal hafta iqtibosi sifatida uning gapini olamiz. Sobiq prezidentlik gashtini surayotgan Bayden retro mashinada ketayotib, Trampning ittifoqchilarni rad etish siyosatini tanqid qildi.

«Meni xavotirga solayogani – tuppa-tuzuk respublikachi do‘stlarimiz ham alyanslar haqida xato fikrga borayotganidir. Xavfsizligimiz sababi – NATO. Bir kishiga hujum – hammaga hujum. 11 sentabrda bizga birinchi bo‘lib kim yordamga keldi? NATO axir», dedi Bayden.

Hafta suratlari

So‘zimizni doimgidek hafta suratlari bilan yakunlaymiz. Bu gal har ikki surat Amerikada olingan. Birinchisi Kanzasda: Argentina milliy jamoasi sardori Lionel Messi jazoirlik ikki futbolchi orasida to‘pni olib ketmoqda.

Messi yoshligidan o‘zini to‘p bilan raqiblar orasiga urishdan qo‘rqmaydi. Texnikasi evaziga ko‘p to‘qnashuvlardan omon chiqadi ham. Fotograflar Messi raqiblar orasiga otilishini kutib turishadi, shu sabab Leoning bunaqa suratlari ko‘p. Argentina sardori ikki kundan keyin 39 yoshga to‘ladi. Zamonlar o‘tadi, lekin Messi raqiblar ichidan to‘pni olib chiqaveradi.

Kanzasdan sal sharqroqdagi Chikagoda olingan ikkinchi suratda Amerikaning hozir hayot bo‘lgan to‘rt sobiq prezidenti Barak Obama, Jo Bayden, kichik Jorj Bush va Bill Klinton xotinlari bilan birga tasvirlangan. Ular Obama nomidagi markaz ochilishida birga qatnashdi. Suratdagilardan uch nafari demokrat, biri respublikachi ekani ham ular tadbirda birgalikda ishtirok etishiga xalaqit bermadi.+

Amerikada shunaqa an’ana bor, qaysidir prezident sharafiga tadbir o‘tkazilsa, barcha tirik sobiqlar borib qatnashadi. Uch yil avval Jimmi Karter, sakkiz yil avval katta Bush o‘lib, sobiqlar ham kam qoldi. Yana uch yildan keyin ular safiga oxirgi konstitutsion muddatini o‘tayotgan Donald Tramp ham qo‘shiladi. Agar noyabrdagi oraliq saylovlarda biror sensatsiya bo‘lib qolmasa...