AQŞ va Eron muzokaralarning birinçi raundi yakunlandi. Nimalar ma’lum?
|14:28 / 22.06.20264 4338 min
Vositaçi davlatlar – Qatar va Pokiston qöşma bayonotida aytilişiça, AQŞ va Eron 60 kun içida yakuniy kelişuvga erişiş böyiça «yöl xaritasi»ga kelişib olgan. Texnik muzokaralar esa hafta oxirigaça davom etadi.
Şveytsariyada AQŞ va Eronning yuqori martabali rasmiylari örtasidagi muzokaralarning birinçi raundi 22 iyun kuni tongda yakunlandi. Muzokaralar boşlanişidagi keskinlikka — Tehronning Hörmuz böğozini yana yopganini e’lon qilişi va AQŞ prezidentining Eronga nisbatan hujumlarni qayta tiklaş haqidagi tahdidlari sabab böldi.
AQŞ vitse-prezidenti Jyey Di Vens yakşanba kuni Eron rasmiylari bilan muzokaralarni boşlagan edi. Uşbu muzokaralar ötgan haftada erişilgan özaro anglaşuv memorandumi şartlariga muvofiq ötkazildi. Reutersʼning yozişiça, muhokamalar duşanba kuni tonggaça davom etgan.
Vositaçi davlatlar – Qatar va Pokiston qöşma bayonotida aytilişiça, AQŞ va Eron 60 kun içida yakuniy kelişuvga erişiş böyiça «yöl xaritasi»ga kelişib olgan. Qatar Taşqi işlar vazirligi tomonidan e’lon qilingan bayonotga köra, texnik muzokaralar haftaning oxirigaça Şveytsariyaning toğli Byurgenştok kurortida davom etadi. Uşbu kurort Qatarga tegişli.
Bayonotda qayd etilişiça, tomonlar Livandagi harbiy harakatlarga çek qöyiş mexanizmiga kelişib olgan. Şuningdek, Hörmuz böğozi orqali tijorat kemalarining xavfsiz ötişini ta’minlaş maqsadida köngilsiz hodisalar va tuşunmovçiliklarning oldini oliş uçun «aloqa liniyasi» taşkil etilgan.
AQŞ diplomatining BBC'ga aytişiça, muhokamalar yadroviy kelişuvning «elementlari»ga ham qaratilgan. Şuningdek, u Şveytsariyaning Lyutsern şahrida uçraşgan har ikki delegatsiya bugungi işni kelgusida davom etadigan texnik muzokaralar uçun boşlanğiç nuqta sifatida körayotganini bildirdi.
Mavzuga oid
Foto: NYT
Eron taşqi işlar vaziri Abbos Aroqçi uning mamlakati neft va neft-kimyo eksporti uçun çeklovlardan istisnolar olişga, muzlatilgan ayrim aktivlarni qaytarişga hamda Eronni qayta tiklaş va rivojlantiriş rejasini işga tuşirişga muvaffaq bölganini ma’lum qildi. Oq uy muzokaralar hozirça yakunlangani borasida munosabat bildirmadi.
AQŞ va Eron örtasida yakuniy kelişuvga erişiş maqsadida ötkazilgan muzokaralarning birinçi raundi «ruhlantiruvçi siljiş» bilan yakunlandi, deb bayonot berdi vositaçilar.
Muzokaralarga kimlar keldi?
AQŞ delegatsiyasiga vitse-prezident Jyey Di Vens boşçilik qildi. Şuningdek, prezident Trampning kuyovi Jared Kuşner va maxsus vakili Stiv Uitkoff ham keldi.
Eron delegatsiyasiga esa parlament spikeri Muhammad Boqir Ğolibof va taşqi işlar vaziri Abbos Aroqçi boşçilik qildi.
Foto: Reuters
Şuningdek, vositaçilar qatorida Pokiston boş vaziri Şahboz Şarif va armiya qömondoni, feldmarşal Asim Munir keldi. Qatar boş vaziri şayx Muhammad bin Abdulrahmon Al Sani ham muzokaralarda qatnaşdi.
Muzokaralar boşlanişidagi keskinlik
Yakşanba kuni muzokaralar rasman boşlanişidan biroz oldin, Trampning Eron rasmiylariga agar ular böğozni yana yopişga urinsa, «mamlakatingiz qolmaydi» deb aytgani haqida xabarlar tarqaldi. Fox News'ga köra, Tramp AQŞ uşbu suv yölini öz nazoratiga olişi va ehtimol özi boj undirişi haqidagi avvalgi tahdidini yana bir bor takrorlagan.
Eron OAVlariga köra, Trampning tahdidlari ommaga oşkor bölgaç, Eron delegatsiyasi muzokaralar ötkazilayotgan xonaga qaytişdan boş tortgan. Biroq xabarlar Pokiston va Qatar vositaçilari orqali yetkazilib turilgan.
Şuningdek, eronliklar yadroviy masalalar böyiça muzokaralar boşlanişi uçun memorandumning boşqa bandlari, jumladan, muzlatilgan aktivlarning ozod etilişi va AQŞning Eron neft eksportiga ruxsat beruvçi istisnolari bajarilişi şartligini aytişgan.
«Eronliklar heç qayerga ketişgani yöq, ular hali ham şu yerda va tunda ham uçraşuv hamda muzokaralarni davom ettirişmoqda», dedi amerikalik diplomat Reuters agentligiga. «Biz boşqa mavzular qatorida böğoz, Livan, yadroviy masalalar va memorandumni amalga oşiriş tafsilotlarini muhokama qildik». AQŞ rasmiysining sözlariga köra, yuqori darajadagi muhokamalardan keyin texnik xodimlar keyingi muzokaralarni olib boriş uçun qoladi.
AQŞ tomoni bayonotlari
Muzokaralar oldidan gapirgan AQŞ boş muzokaraçisi J.D. Vens Tramp muzokaraçilardan munosabatlarda «yangi sahifa oçişni» söraganini aytdi. Uning qöşimça qilişiça, agar Eron rahbariyati «mintaqaviy beqarorlik harakatlantiruvçisi» bölişdan va uzoq muddatli istiqboldagi «yadroviy qurolga ega böliş intilişlaridan» voz keçişga tayyor bölsa, AQŞ «uşbu mamlakat bilan munosabatlarni tubdan özgartirişga tayyor». Eron esa özining yadroviy dasturi tinç maqsadlarni közlaşini ta’kidlab keladi.
Şuningdek, Vens Livandagi zöravonliklar ta’sirini jiddiy qabul qilmay, u yerda harbiy harakatlarni yakunlaş borasida siljiş borligini aytdi. «Bunday işlar har doim biroz çalkaş böladi», dedi u.
Qöşma Ştatlarda qolgan prezident esa Tramp agar Eron öz ittifoqçilarini jilovlamasa, unga qarşi hujumlarni qayta tiklaş bilan tahdid qildi. «Eron Livandagi katta haq tölanadigan ÖZ VOSITAÇILARI muammo tuğdirişini zudlik bilan töxtatişi kerak», deb yozdi Tramp ijtimoiy tarmoqda. U katta ehtimol bilan «Hizbulloh»ni nazarda tutgan. «Agar buni qilişmasa, biz Eronga ötgan haftadagidek, faqat undan ham qattiqroq zarba beramiz!!!»
Eronning boş muzokaraçisi Muhammad Boqir Ğolibof bunga javoban şunday dedi: «Ular agar tahdidlari biron bir samara berganida, bugun bunday umidsiz ahvolga tuşib qolmagan bölardilar, deb öylaşmaydimi?... Ular qançalik köp gapirişmasin, harakatni biz qilamiz».
Livandagi janglar va Hörmuz masalasi
Juma kuni Livanda yangi öt oçişni töxtatiş rejimi e’lon qilinganiga qaramay, u yerda janglar tugayotganidan darak beruvçi belgilar deyarli körinmadi. Natijada Eron şanba kuni böğozni yana yopganini aytdi.
AQŞ rasmiylari böğoz yopilganini inkor etişdi, biroq tijoriy oçiq yuk taşiş ma’lumotlari buning ta’siri darhol sezilganini körsatdi.
Eronning Fars axborot agentligi yakşanba kuni harbiy manbaga tayanib, keyingi ogohlantirişgaça kemalarning ötişi uçun yangi ruxsatnomalar berilmasligini xabar qildi.
Ikki kunlik şiddatli janglar ortidan yakşanba kuni Livanda birmunça vaqtdan beri eng tinç kun bölgandek körindi, deb yozmoqda Reuters. Xususan tun tuşgunga qadar heç qanday yirik zöravonliklar haqida xabar berilmagan.
Qatar va Pokistonning qöşma bayonotiga köra, tomonlar Livan masalasida ham kelişuvga erişgan. Xususan, «Livanda harbiy operatsiyalar töxtatilişiga rioya etilişini ta’minlaş maqsadida, özaro va Livan Respublikasi iştirokida hamda vositaçilar kömakçiligida ziddiyatlarni bartaraf etiş markazini tuzişga kelişib oldilar», deyiladi bayonotda.
