Istanbul orolga aylanishi mumkin: Qora va Marmar dengizlari o‘rtasida yangi kanal qurilmoqda

Bir necha yildan so‘ng Turkiyaning eng yirik shahri Istanbulda ikkinchi yirik suv yo‘li - «Istanbul kanali» paydo bo‘lishi mumkin. Ushbu loyiha Qora dengizni Bosforning g‘arbiy qismidagi Marmar dengizi bilan bog‘laydigan taxminan 45 kilometr uzunlikdagi sun’iy kanal qurishni nazarda tutadi. Bunda Istanbulning bir qismi orolga aylanadi.

Eco News mualliflarining tushuntirishicha, agar loyiha amalga oshirilsa, kemalarning bir qismi Bosfor orqali o‘tmaydi. Bu ko‘p millionli shahar yaqinida neft tankerining halokatga uchrash xavfini kamaytiradi.

Yo‘nalish Kuchukchekmejye ko‘li hududidan, Sazlidere to‘g‘oni yonidan va Terkos ko‘lining sharqidan o‘tadi.

Turkiya hukumati Bosfor tobora yuklanib borayotganini ta’kidlamoqda. Rasmiylarga ko‘ra, har yili bo‘g‘oz orqali 43 mingga yaqin kema o‘tadi va yirik kemalar o‘rtacha 14 soatdan ko‘proq kutishi mumkin. Shuningdek, ular Bosfor keskin burilishlar, kuchli oqimlar, doimiy ravishda o‘tadigan paromlar va suvga juda yaqin joylashgan turar-joy hududlari bilan murakkab yo‘nalish ekanligini ta’kidlaydi. Neft tankerining ehtimoliy jiddiy halokati nafaqat kema qatnoviga, balki turar-joy binolari, tarixiy joylar va dengiz muhitiga ham ta’sir qilishi mumkin.

Yangi kanal qurilishining asosiy muammolaridan biri - loyihaning narxi. «Istanbul kanali» rasmiy saytida 15 milliard dollar haqida so‘z boradi. Biroq Reuters agentligi 2025 yilda loyiha taxminan 2 milliard dollarga baholanganini ma’lum qildi.

Loyiha rasman 2021 yilda birinchi ko‘prikning poydevori qo‘yilishi bilan boshlangan. Biroq kanal qurilishining o‘zi bir tekisda bormadi. Turkiya transport vaziri Abdulqodir Uralog‘lu yaqinda loyiha tashlab qo‘yilmaganini, ammo uning davom etishini zarur mablag‘larni topish bilan bog‘liqligini aytdi.

Tanqidchilar loyiha atrof-muhitga jiddiy zarar yetkazishi mumkinligidan xavotirda. Istanbul texnika universiteti olimlari tomonidan 2026 yilda o‘tkazilgan tadqiqotda Marmar dengizi uchun mumkin bo‘lgan oqibatlar, jumladan, ifloslanish, suv tubining chuqurlashishi, suv manbalarining shikastlanishi va sho‘r suv kirmasligi kerak bo‘lgan hududlarda sho‘rlikning ortishi ko‘rib chiqildi.

Istanbul uchun ichimlik suvi bilan bog‘liq masalalar ham bor. Kanal 15 million kishilik shaharni chuchuk suv bilan ta’minlaydigan asosiy ko‘llardan birining suvini sho‘r qilishi mumkin. Hukumat kanal tufayli Istanbulda suv tanqisligi yuzaga kelishi mumkinligi haqidagi da’volarni rad etmoqda. Rasmiylarning ta’kidlashicha, loyiha shahardagi umumiy suv zaxiralarini taxminan 3 foizga qisqartiradi va bu yo‘qotishlar boshqa to‘g‘onlar hisobiga qoplanishi mumkin.