Misr «Yangi Nil»ni barpo etmoqda: ulkan loyiha mamlakat kelajagini o‘zgartira oladimi?

Asrlar davomida Nil daryosi Misr sivilizatsiyasining asosiy hayot manbai bo‘lib kelgan. Mamlakatning deyarli butun qishloq xo‘jaligi va aholisi daryo hamda uning deltasi atrofida jamlangan. Bugungi kunda ham Misr aholisining qariyb 95 foizi aynan Nil sohillari va O‘rta Yer dengizi bo‘yidagi delta hududida yashaydi. Uning tashqarisida esa cheksiz sahrolar yoyilgan.

Biroq aholi sonining keskin o‘sishi, iqlim o‘zgarishi va suv resurslariga bosimning kuchayishi tufayli Nil vodiysi tobora o‘z imkoniyatlari chegarasiga yaqinlashmoqda.

Nega «Yangi Nil» kerak bo‘ldi?

1990 yilda Misr aholisi taxminan 60 million nafar edi. Hozir esa mamlakatda 100 milliondan ortiq aholi istiqomat qiladi. Bu o‘sishning asosiy qismi Nil vodiysi hissasiga to‘g‘ri keldi. Natijada shaharlar kengayib, qishloq xo‘jaligi yerlari qisqarmoqda, oziq-ovqatga bo‘lgan talab esa yil sayin oshib bormoqda.

Shu bilan birga, Efiopiyada qurilgan yirik gidroelektr to‘g‘oni ham Misr uchun xavotir manbaiga aylangan. Chunki mamlakat toza suvning deyarli barchasini Nil daryosidan oladi. Daryo suvi oqimining hatto ozgina kamayishi ham Misr iqtisodiyotiga jiddiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

«Yangi delta» qanday ishlaydi?

2018 yilda boshlangan «Yangi delta» loyihasining asosiy maqsadi qariyb 9 200 kvadrat kilometr cho‘l hududini unumdor qishloq xo‘jaligi yerlariga aylantirishdir. Agar reja to‘liq amalga oshsa, Misrdagi ekiladigan yerlar maydoni uchdan bir qismdan ko‘proqqa kengayadi.

Loyihaning asosini suvni qayta ishlash va uni cho‘l hududlariga yetkazib berish tizimi tashkil etadi.

Buning uchun uzunligi qariyb 170 kilometr bo‘lgan Al-Hammam kanali qurilgan. Ilgari O‘rta Yer dengiziga oqizib yuborilgan qishloq xo‘jaligi drenaj suvlari endi tozalanib, mamlakat ichkarisiga yo‘naltiriladi.

Bundan tashqari, tizim Nil daryosidan keladigan suv bilan ham ta’minlanadi. Shu tariqa G‘arbiy sahroda yangi qishloq xo‘jaligi hududi shakllantirilmoqda.

Muhandislar qanday muammolarni hal qildi?

Loyihani amalga oshirishdagi asosiy qiyinchiliklardan biri suvni balandlikka ko‘tarish bo‘ldi.

Chunki tizimning katta qismi dengiz sathiga yaqin hududdan boshlanadi, yangi ekin maydonlari esa taxminan 100 metr balandlikda joylashgan. Buning uchun yo‘nalish bo‘ylab qudratli nasos stansiyalari qurildi.

Yana bir muammo — sahrodagi yuqori harorat. Ochiq kanallarda suvning katta qismi bug‘lanib ketishi mumkin. Shu sababli suvning katta qismi yer ostidagi yirik quvurlar orqali uzatiladi.

Suv esa avval New Delta Water Treatment Plant majmuasida tozalanadi. Bu inshoot dunyodagi eng yirik suv tozalash komplekslaridan biri hisoblanadi.

Cho‘l o‘rnida yashil maydonlar paydo bo‘lmoqda

Sun’iy yo‘ldosh tasvirlari loyihaning ilk natijalarini ko‘rsatmoqda. Ilgari faqat qum va toshlardan iborat bo‘lgan hududlarda endi minglab yangi ekin maydonlari paydo bo‘lgan. Aylanma sug‘orish tizimi tufayli ko‘plab dalalar kosmosdan qaraganda dumaloq shaklda ko‘rinadi.

Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, 2024 yilga kelib minglab kvadrat kilometr yangi yerlar o‘zlashtirilgan.

Mutaxassislar nimadan xavotirda?
Loyiha katta natijalar berayotganiga qaramay, ekspertlar ayrim jiddiy xatarlar haqida ogohlantirmoqda.

Ularning fikricha, yangi dalalarning bir qismi hali ham qayta ishlangan suv emas, balki minglab yillar davomida to‘plangan yer osti suvlari hisobiga sug‘orilmoqda.

Bu suv zaxiralari deyarli qayta tiklanmaydi. Agar ular tugab qolsa, kelajakda ularni qayta to‘ldirish amalda imkonsiz bo‘ladi.

Yana bir bahsli jihat — yangi maydonlarda asosan eksport uchun mo‘ljallangan mevalar, sabzavotlar va yong‘oq mahsulotlari yetishtirilayotganidir.

Hukumat bu mahsulotlar eksportidan tushgan valuta hisobiga bug‘doy kabi asosiy oziq-ovqat mahsulotlarini import qilish mumkinligini ta’kidlamoqda.

Biroq tanqidchilar bu yondashuv Misrning jahon oziq-ovqat bozoriga qaramligini bartaraf etmasligini qayd etmoqda.

XXI asr taqdirini hal qilishi mumkin bo‘lgan loyiha

«Yangi delta» nafaqat muhandislik nuqtai nazaridan, balki mamlakat kelajagi uchun ham hal qiluvchi ahamiyatga ega hisoblanadi.

Bu loyiha Misrning suv tanqisligi, aholi o‘sishi va iqlim o‘zgarishi kabi muammolarga javob sifatida ko‘rilmoqda.

Biroq uning haqiqiy muvaffaqiyati mamlakat suv resurslaridan qanchalik oqilona foydalana olishiga bog‘liq bo‘ladi.

Asrlar davomida misrliklar Nil tufayli yashab kelgan bo‘lsa, endi mamlakat aynan shu tajribani butunlay yangi sharoitda qayta yaratishga urinmoqda.