Xarita: qaysi mamlakatlarda xavfsiz ichimlik suvi hali ham muammo?

Tahlilga ko‘ra, mamlakatlar o‘rtasidagi tafovut hali ham juda katta. Rivojlangan davlatlarning aksariyatida xavfsiz ichimlik suvidan foydalanish deyarli barcha aholini qamrab olgan bo‘lsa, dunyoning boshqa hududlarida millionlab odamlar hamon ifloslangan yoki ishonchsiz suv manbalariga tayanishga majbur.

UN Water va Our World in Data ma’lumotlari asosida tayyorlangan xarita har bir mamlakat aholisining qancha qismi xalqaro mezonlarga javob beradigan xavfsiz ichimlik suvi xizmatlaridan foydalanayotganini ko‘rsatadi. Xarita suv ta’minoti infratuzilmasi yaxshi rivojlangan mamlakatlar bilan muammo hali ham o‘tkir saqlanayotgan hududlar o‘rtasidagi katta farqni yaqqol namoyon etadi.

Avstraliya, Belgiya, Finlandiya va Buyuk Britaniya kabi davlatlarda aholining qariyb 100 foizi xavfsiz ichimlik suvidan foydalanadi. Aksincha, Chad, Markaziy Afrika Respublikasi va Beninda bu ko‘rsatkich 20 foizdan ham past.

Mutaxassislar bu tafovutni suv quvurlari tarmoqlari, suvni tozalash inshootlari va kommunal infratuzilmaga yillar davomida kiritilgan sarmoyalar bilan izohlamoqda.

Odatda yuqori ko‘rsatkichga ega mamlakatlarda zamonaviy suv tayyorlash tizimlari va barqaror kommunal xizmatlar mavjud. Daromadi past davlatlarda esa moliyalashtirish yetishmasligi, aholi sonining tez o‘sishi hamda iqlim o‘zgarishi suv ta’minoti bilan bog‘liq muammolarni yanada kuchaytirmoqda.

Birlashgan Millatlar Tashkiloti taraqqiyotni baholashda «xavfsiz tashkil etilgan ichimlik suvi xizmati» mezonidan foydalanadi. Bu faqat suv manbasining mavjudligini emas, balki suv yaxshilangan manbadan kelishi, uyning o‘zida mavjud bo‘lishi, doimiy yetkazib berilishi hamda xavfli kimyoviy va biologik ifloslantiruvchilardan xoli bo‘lishini ham nazarda tutadi. Ushbu talablar BMTning Barqaror rivojlanish maqsadlari doirasidagi 6-maqsad — barcha uchun toza suv va sanitariyani ta’minlash vazifasiga kiradi.

Mutaxassislar xavfsiz ichimlik suviga ega bo‘lish jamoat salomatligi, ta’lim sifati va iqtisodiy rivojlanishga bevosita ta’sir qilishini ta’kidlamoqda. Ishonchli suv ta’minoti yuqumli kasalliklar tarqalishini kamaytiradi, bolalarning maktabga qatnashini oshiradi va iqtisodiy o‘sishga xizmat qiladi.

Biroq ko‘plab hududlarda aholi oqova suvlar, sanoat chiqindilari yoki qishloq xo‘jaligi oqimlari bilan ifloslanishi mumkin bo‘lgan manbalardan foydalanishda davom etmoqda. Ayniqsa, markazlashgan suv tarmoqlarini qurish qimmatga tushadigan qishloq hududlarida bu muammo yanada dolzarb.

Vaziyatga iqlim o‘zgarishi, aholi sonining ortishi va ayrim mamlakatlarda suv iste’molining yuqoriligi ham salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.

Shunga qaramay, Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti va YUNISEFning so‘nggi baholashlariga ko‘ra, global miqyosda katta yutuqlarga erishilgan. Biroq hali ham Yer yuzi aholisining taxminan chorak qismi uyida xavfsiz ichimlik suvidan foydalanish imkoniyatiga ega emas.