Xitoy Tinch okeanida uzoq masofali ballistik raketasini sinovdan o‘tkazdi

Xitoy 2025 yil sentabrda Pekindagi harbiy paradda JL-3 raketasini namoyish qilgan edi. Pentagonning 2023 yildagi hisobotida aytilishicha, ushbu raketa Xitoyning eng yangi avlod suvosti kemalariga joylashtirilmoqda. Bu ularga Xitoy qirg‘oqlaridan turib AQShning materik qismiga zarba berish imkonini beradi. Lyuisning ta’kidlashicha, mintaqa kelgusida bunday sinovlarning yanada ko‘payishini kutishi kerak.

«Bu har bir harbiy tizim o‘zining yorqin lahzasiga ega bo‘ladigan yangi sinovlar davri boshlanganidan darak beradi. Xitoyliklar tarixan o‘zlarining qit’alararo ballistik raketalarini boshqa mamlakatlarga qaraganda kamroq sinashgan. Menimcha, bu siyosiy sabablarga ko‘ra edi. Endi esa bu yondashuv o‘zgardi. Ular ilgari xohlamagan siyosiy oqibatlarni endi bo‘yinlariga olishga tayyor», deydi tahlilchi.

Avstraliya Milliy universiteti xalqaro xavfsizlik professori va harbiy-razvedkaning sobiq ofitseri Jon Blakslandning aytishicha, Pekin nafaqat o‘z imkoniyatlarini, balki mintaqa davlatlari hamda AQShning munosabatini ham sinovdan o‘tkazmoqda.

«Xitoy xuddi Tayvan bilan bo‘lgani kabi, vaziyatni o‘rganmoqda, sinovdan o‘tkazmoqda. U o‘zining tajovuzkor, qat’iy va avtoritar xatti-harakatlariga boshqalarni asta-sekin ko‘niktirishga urinmoqda», deydi u.

Nashrning yozishicha, Xitoyning suvosti kemalariga joylashtiriladigan raketalari uzoq vaqtdan beri mamlakatning yadroviy tiyib turish tizimidagi zaif nuqta bo‘lib kelgan. Chunki ularning atom suvosti kemalari boshqa yirik davlatlar, ayniqsa, AQShnikiga qaraganda ko‘proq shovqin chiqarardi. Bu esa ularni dushman radarlari tomonidan aniqlash va yo‘q qilishni osonlashtirardi. Ammo Xitoy Xalq ozodlik armiyasi sezdirmasdan harakatlanuvchi (past shovqinli) suvosti kemalari va yangi raketalarni ishlab chiqish orqali ushbu farqni yo‘qotishga harakat qilmoqda.

Fiji va Avstraliya ittifoqi arafasida

Xitoyning ushbu sinovi dushanba kuni — Avstraliya va Fiji o‘rtasida yirik mudofaa ittifoqi imzolanganidan bir necha soat o‘tgach amalga oshirildi. Mazkur kelishuv har ikki davlatga hujum qilingan taqdirda bir-biriga yordam berish majburiyatini yuklaydi.

Avstraliya Tashqi ishlar vaziri Penni Vong Xitoy Avstraliya hukumatini rejalashtirilgan sinov haqida ogohlantirganini, biroq ushbu uchirishni mintaqa uchun «barqarorlikni buzuvchi» deb baholaganini aytdi.

«Ushbu sinov Xitoyning shiddatli harbiy salohiyatini oshirishi fonida sodir bo‘ldi. Bu esa mintaqa kutayotgan shaffoflik va niyatlarning ishonchliligi yetishmasligidan dalolat beradi», dedi Fiji davlati poytaxtida bo‘lib turgan Vong.

Pekin hamda AQSh-Avstraliya boshchiligidagi G‘arb davlatlari strategik ahamiyatga ega bo‘lgan orol-davlatlarda ta’sir o‘tkazish uchun yillar davomida raqobatlashib kelmoqda. Xususan, Xitoy Janubiy Tinch okeani bo‘ylab o‘zining iqtisodiy va xavfsizlik ta’sirini kengaytirishga intilmoqda.

Xitoy Tashqi ishlar vazirligi rasmiy vakili Mao Nin esa Xitoy – Fiji muxtoriyatini hurmat qilishini aytdi. Shuningdek, rasmiy Pekin ushbu kelishuv «uchinchi tomon manfaatlarini nishonga olishdan tiyilishiga» umid qilmoqda.

Boshqa qo‘shnilarda ham xavotir

Yangi Zelandiya nashqi ishlar vaziri Uinston Piters mamlakat ushbu sinovdan chuqur xavotirda ekanligini bildirdi. «Ko‘rinib turibdiki, ushbu turdagi faoliyatga nisbatan uzoq yillik xavotirlarimizga qaramay, Xitoy bizni xabardor qilganidan keyin bir necha soat ichida sinovni o‘tkazdi», deyiladi Yangi Zelandiya bosh diplomati bayonotida.

Yaponiya hukumati raketa uchirilishi haqida bildirishnoma olganini va Xitoyni buni qayta ko‘rib chiqishga chaqirganini ma’lum qildi. «Biz Xitoy harbiylarining faollashganidan jiddiy xavotirimizni bildirdik», deya bayonot berdi Tokio.

Ma’lum qilinishicha, Xitoy rasmiylari yakshanba kuni Yaponiya Sohil xavfsizlik xizmatini Yaponiya eksklyuziv iqtisodiy zonasiga tushishi mumkin bo‘lgan koinot chiqindilari haqida ogohlantirgan. Ammo raketa qoldiqlari bu zonadan tashqari tushgan.

Shuningdek, Yaponiya hukumati bosh kotibi Minoru Kihara matbuot anjumanida sinov natijasida o‘z samolyotlari yoki kemalariga zarar yetkazilmaganini aytdi.

Tayvanning yuqori martabali xavfsizlik mulozimi esa Xitoy harbiy-dengiz kuchlari harakatlarida, jumladan, Rossiya bilan qo‘shma mashg‘ulotlarda «o‘sish tendensiyasi»ni kuzatayotganini aytdi.