So‘nggi o‘n yilliklarda ko‘plab mamlakatlar uglerod chiqindilarini kamaytirish va qayta tiklanuvchi energiya manbalariga o‘tishni jadallashtirgan bo‘lsa-da, ko‘mir jahon energetikasining muhim qismi bo‘lib qolmoqda. Bugungi kunda ham dunyoda ishlab chiqarilayotgan elektr energiyasining qariyb uchdan biri aynan ko‘mir hissasiga to‘g‘ri keladi.

Yillik qazib olish hajmi bo‘yicha eng yirik ko‘mir koni AQShning Vayoming shtatidagi Black Thunder Mine bo‘ldi. Ushbu ochiq kon bir yilda 62,68 million tonna ko‘mir qazib olgan. Konda dunyodagi eng yirik ekskavatorlardan biri hisoblangan Ursa Major ham ishlatiladi. Bu yerda oltingugurti kam bo‘lgan subbituminoz ko‘mir qazib olinadi va u asosan issiqlik elektr stansiyalarida qo‘llanadi.

Ikkinchi o‘rinni Hindistonning Chxattisgarh shtatida joylashgan Gevra OC Mine egalladi. Bu yerda bir yilda 60 million tonna ko‘mir qazib olingan. Davlatga qarashli Coal India kompaniyasi tasarrufidagi mazkur kon ishlab chiqarish quvvatini yiliga 70 million tonnaga yetkazishni rejalashtirmoqda.

Uchinchi pog‘onada AQShning yana bir yirik koni - North Antelope Rochelle Mine joylashdi. Unda o‘tgan yili 56,25 million tonna ko‘mir qazib olingan. Zaxiralari bo‘yicha esa bu kon dunyodagi eng yiriklardan biri hisoblanadi va kamida 2047 yilgacha foydalanilishi rejalashtirilgan.

To‘rtinchi o‘rinni Hindistonning Kusmunda OC Mine koni egalladi. Bu yerda bir yilda 50 million tonna ko‘mir qazib olingan. Qizig‘i shundaki, dunyodagi eng yirik beshta ko‘mir konidan ikkitasi Hindistonning bir hududi - Korba okrugida joylashgan.

Beshinchi o‘rindan Xitoyning Shensi viloyatidagi Northern Shaanxi Mine o‘rin oldi. Bu konda yil davomida 41,34 million tonna ko‘mir qazib olingan. Xitoy dunyoda eng ko‘p ko‘mir iste’mol qiluvchi mamlakat bo‘lsa-da, kuchli o‘nlikka faqat bitta koni kirgan.

Oltinchi o‘rin Indoneziyaning Borneo orolidagi Sangatta Mine koniga nasib etdi. Bu yerda 40,9 million tonna ko‘mir qazib olingan. Kon uchta yirik uchastkani qamrab oladi va 1992 yildan buyon eksport uchun mahsulot yetkazib beradi.

Yevropadagi eng yirik ko‘mir koni - Polshadagi Belchatów Mine yettinchi o‘rinni egalladi. Bu yerda 40,43 million tonna qo‘ng‘ir ko‘mir (lignit) qazib olingan. Kon Yevropadagi eng yirik issiqlik elektr stansiyalaridan birini yoqilg‘i bilan ta’minlaydi. Biroq ekologik talablar kuchayishi sabab uni 2036 yilgacha yopish masalasi ko‘rib chiqilmoqda.

Sakkizinchi o‘rinni Indoneziyadagi FTB Project koni (37,4 million tonna), to‘qqizinchi pog‘onani Tutupan Mine (36,39 million tonna), o‘ninchi o‘rinni esa Borneo Indobara Mine (35,03 million tonna) egalladi. Ushbu konlarda asosan eksportbop, oltingugurti kam bo‘lgan yuqori sifatli ko‘mir qazib olinadi.

Mutaxassislar ta’kidlashicha, qayta tiklanuvchi energiya manbalari ulushi tez sur’atlarda o‘sib borayotganiga qaramay, ko‘mir yaqin yillarda ham jahon energetikasida muhim o‘rinni saqlab qoladi. Bashoratlarga ko‘ra, 2050 yilga borib global energiya iste’molining qariyb yarmini qayta tiklanuvchi manbalar ta’minlaydi. Biroq bunday o‘tish katta investitsiyalar, zamonaviy texnologiyalar va uzoq vaqt talab etadi.

Shu bilan birga, ko‘mir ekologik jihatdan eng muammoli yoqilg‘ilardan biri hisoblanadi. Uni yoqish jarayonida atmosferaga oltingugurt dioksidi, azot oksidlari va mayda zarrachalar chiqarilib, havo ifloslanishi, kislotali yomg‘irlar hamda aholi salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu bois yirik ko‘mir konlari kelgusi o‘n yilliklarda ham global energetika transformatsiyasining markazida bo‘lib qolishi kutilmoqda.