Yevropadagi kuçli jazirama oqibatida Dunay va boşqa yirik daryolarda suv sathining keskin pasayişi atom elektr stansiyalarining ob-havo va suv resurslariga qançalik boğliq ekanini yana bir bor körsatdi.
Vengriyadagi yagona «Pakş» AES bunga yaqqol misol bölmoqda. Odatda mamlakat elektr energiyasiga bölgan ehtiyojining qariyb 40 foizini ta’minlaydigan stansiyada hozir törtta energoblokdan faqat bittasi işlamoqda. Dunayda suv sathining rekord darajada pasayişi bir vaqtlar stansiyaning butunlay töxtatilişi xavfini ham keltirib çiqargan.
Biroq Yevropa elektr energiyasi bozori uçun Fransiyadagi vaziyat yanada katta ahamiyatga ega. Çunki Yevropada heç bir davlat elektr ta’minotida atom energetikasiga Fransiya kabi yuqori darajada tayanmaydi.
Fransiya AESda işlab çiqariş pasaysa, mamlakat qöşni davlatlarga elektr energiyasi eksportini qisqartirişga yoki ayrim vaziyatlarda özi import qilişga majbur bölişi mumkin.
Jazirama paytida quvvat sezilarli qisqarişi mumkin
Fransiya Hisob palatasining 2023-yilgi hisobotiga köra, 2000–2022-yillarda suv haroratining kötarilişi va daryolar sathining pasayişi tufayli AESdagi yillik elektr işlab çiqariş yöqotişlari deyarli har yili atom energetikasi umumiy işlab çiqarişining 1 foizidan kamini taşkil etgan.
Hatto 2003-yildagi favqulodda issiq yozda ham yillik yöqotiş taxminan 1,5 foiz bölgan.
Biroq yillik raqamlar muammoning qisqa muddatlarda qançalik jiddiy tus olişini töliq körsatmaydi. Masalan, 2003-yil yozida Fransiya AES ayrim vaqtlarda quvvatni 6 gigavattdan köproqqa qisqartirişga majbur bölgan.
2026-yil iyun oyi oxiri va iyul örtalaridagi kuçli jazirama davrida esa maksimal mavjud quvvat vaqtinça 8–9 gigavattga çeklangan. Ayrim paytlarda bu Fransiya atom energetikasining yozdagi odatiy quvvatining qariyb beşdan bir qismiga teng bölgan.
Şu bilan birga, 8 gigavatt quvvatning çeklanişi aynan şunça elektr energiyasi işlab çiqarilmay qoldi, degani emas. Ayrim reaktorlar yozda talabning pasayişi, quyoş energetikasi işlab çiqarişining köpayişi, rejali işlar yoki elektr tarmoğidagi çeklovlar sabab baribir töliq quvvatda işlamas edi.
Energetika tarmoği operatorlari ma’lumotiga köra, 2026-yilgi jazirama tölqinlari davrida ham Fransiyada yetarli zaxira quvvatlari saqlanib qolgan va mamlakat elektr energiyasining sof eksportçisi bölib qolgan.
