Sud jarayoni 18-avgust kuni Kaliforniya shtati Oklend shahridagi federal sudda boshlandi. Da’voning asosiy qismi Kaliforniya, Kolorado, Kentukki va Nyu-Jersi shtatlari tomonidan ilgari surilgan bo‘lib, kengroq ish doirasida jami 29 shtat ishtirok etmoqda.
Da’vogarlar Meta Facebook va Instagramʼda yosh foydalanuvchilarni platformalarda imkon qadar uzoqroq ushlab turishga qaratilgan funksiyalardan foydalanganini ta’kidlamoqda. Ularga ko‘ra, bunday dizayn bolalar va o‘smirlarning psixologik zaifliklaridan foydalanib, platformalardan majburiy tarzda foydalanishga o‘xshash odatlarni shakllantirgan.
Shtatlar kompaniyani yosh foydalanuvchilar uchun Facebook va Instagram xavfsizligi haqida jamoatchilikni chalg‘itishda ham ayblamoqda. Bundan tashqari, Meta 13 yoshga to‘lmagan bolalarning shaxsiy ma’lumotlarini ota-ona roziligisiz yig‘ish va qayta ishlash orqali AQShning bolalar maxfiyligini himoya qilishga qaratilgan COPPA federal qonunini buzgani da’vo qilinmoqda.
«Yoshlar eng foydali auditoriya»
Sudda da’vogarlar tomonidan ishtirok etayotgan Kaliforniya bosh prokurori o‘rinbosari Megan OʼNill Meta o‘smirlar psixologiyasiga oid tadqiqotlardan ularning e’tiborini yanada uzoqroq ushlab turish uchun foydalanganini ta’kidladi.
Da’vogarlar pozitsiyasiga ko‘ra, kompaniyaning biznes modeli foydalanuvchini platformaga jalb qilish, uni imkon qadar uzoq ushlab turish, ma’lumotlarini yig‘ish va bu orqali reklama daromadini ko‘paytirishga qurilgan. Yosh foydalanuvchilar esa kompaniya uchun uzoq muddatli va qimmatli auditoriya hisoblangani iddao qilinmoqda.
Sudda Metaʼning sobiq muhandisi Arturo Bejar ham ko‘rsatma berdi. Uning aytishicha, mahsulotlarni ishlab chiqish jarayonida bolalar xavfsizligi bilan bog‘liq ayrim ichki ogohlantirish va takliflarga yetarlicha e’tibor berilmagan.
Meta ayblovlarni rad etmoqda
Meta vakillari esa shtatlarning da’volariga qo‘shilmaydi. Kompaniya himoyasi da’vogarlar foydalanuvchilar ataylab chalg‘itilganini yetarli darajada isbotlamaganini ta’kidlamoqda.
Meta o‘z platformalarida o‘smirlarni himoya qilish uchun yillar davomida turli xavfsizlik choralarini joriy etganini bildirmoqda. Kompaniya, shuningdek, shtatlar Facebook va Instagram ishlash uslubi hamda dizayniga haddan tashqari keng o‘zgartishlar kiritishga va juda katta miqdorda moliyaviy tovon undirishga urinayotganini aytmoqda.
Meta uchun xavf trillion dollargacha yetishi mumkin
Ishning eng diqqatga sazovor jihatlaridan biri - ehtimoliy moliyaviy jazo miqdori.
Metaʼning o‘z hisob-kitoblariga ko‘ra, sud kompaniya zarariga qaror chiqarsa, ayrim hisoblarda jarimalarning nazariy yuqori chegarasi 1,4 trillion dollargacha yetishi mumkin. Biroq bu Meta albatta shuncha mablag‘ to‘laydi degani emas - yakuniy summa sud xulosalari va qonun buzilishi deb topilgan holatlarga bog‘liq bo‘ladi.
Shtatlar faqat moliyaviy jazo bilan cheklanmay, Meta platformalari ishlash tartibiga o‘zgartishlar kiritishni ham talab qilmoqda. Shu sababli sud natijasi Facebook va Instagramʼning ayrim funksiyalari, ayniqsa yosh foydalanuvchilarga mo‘ljallangan mexanizmlar qanday ishlashiga ta’sir qilishi mumkin.
Sud jarayoni bir necha hafta davom etishi kutilmoqda. Jarayonda Meta asoschisi va bosh direktori Mark Sukerberg hamda Instagram rahbari Adam Mosseri kabi yuqori lavozimli rahbarlarning ko‘rsatma berishi kutilmoqda.
Ish AQSh va boshqa mamlakatlarda bolalar va o‘smirlarni ijtimoiy tarmoqlarning ehtimoliy salbiy ta’siridan himoya qilish masalasi tobora kuchli muhokama qilinayotgan bir paytda ko‘rib chiqilmoqda. Sud qarori Meta uchungina emas, balki ijtimoiy tarmoqlar platformalarining yosh foydalanuvchilar oldidagi javobgarligi bo‘yicha ham muhim huquqiy pretsedentga aylanishi mumkin.
