Oʻzbekistonda pensiyaning qanday tizimlari mavjud?
Bugungi kunda Oʻzbekistonda uch darajali pensiya tizimi mavjud. Birinchi daraja - davlat pensiyasi boʻlib, uni Pensiya jamgʻarmasi amalga oshiradi. Ikkinchi va uchinchi darajalar esa jamgʻarib boriladigan hamda xususiy yoki korporativ pensiya mexanizmlarini nazarda tutadi. Hozirda jamgʻarib boriladigan tizim Xalq banki orqali amalga oshirilmoqda.
Davlat pensiyasi va jamgʻarib boriladigan pensiya tizimini alohida koʻrish kerak. Ular bir-biridan mustaqil tizimlar hisoblanadi.
“Davlat pensiyasida fuqaroning pensiya huquqi ish beruvchi tomonidan toʻlanadigan ijtimoiy soliq hisobidan shakllanadi. Jamgʻarib boriladigan tizimda esa fuqaro oʻz mablagʻi hisobidan jamgʻaradi va shu orqali kelgusidagi pensiya huquqini shakllantiradi”– dedi Sardor Fayzullayev.
Jamgʻarib boriladigan pensiya hisobvaragʻiga kiritilgan mablagʻ fuqaroning mulki hisoblanadi. U kelgusida meros qilib qoldirilishi ham mumkin.
Kam daromadli fuqarolarga davlat qoʻshimcha mablagʻ beradi
Yangi loyihada aholining kam daromadli qismini ixtiyoriy ravishda pensiya uchun jamgʻarishga ragʻbatlantirish mexanizmi taklif qilinmoqda. Xorij amaliyotida bu mmatching contribution deb ataladi - fuqaro jamgʻargan mablagʻining maʼlum qismi davlat tomonidan ham qoʻshib beriladi.
Masalan, fuqaro oyiga 1,5 mln soʻm ish haqi olsa va uning 5 foizini jamgʻarib boriladigan pensiya hisobvaragʻiga oʻtkazsa, bu 75 ming soʻmni tashkil qiladi. Taklif etilayotgan mexanizmga koʻra, davlat ushbu summaning 50 foizi - 37,5 ming soʻmni qoʻshib beradi.
Shunda fuqaroning hisobvaragʻiga bir oyda jami 112,5 ming soʻm tushadi.
“Asosiy maqsad - kam daromadli fuqarolarni jamgʻarishga ragʻbatlantirish” – dedi jamgʻarma masʼuli.
Jamgʻarma uzoq muddat davomida saqlansa, investitsiya daromadi va murakkab foiz mexanizmi hisobiga uning miqdori oshib borishi koʻzda tutilmoqda.
Jamgʻarilgan pulni istalgan vaqtda yechib olish mumkinmi?
Jamgʻarib boriladigan pensiya mablagʻi fuqaroning mulki boʻlsa-da, uni istalgan vaqtda va istalgan maqsadda yechib olish imkoniyati berilishi rejalashtirilmagan.
