Yangi kelishuv Grenlandiyadagi vaziyatni qanday oʻzgartiradi?
Yangi shartnomani AQSH prezidenti Donald Tramp, Daniya bosh vaziri Mette Frederiksen va Grenlandiya bosh vaziri Yens-Frederik Nilsen imzoladi. BBC nashri voqea tafsilotlarini keltirdi.
«Bu munosabatlarimizdagi muhim bosqich» - dedi Daniya bosh vaziri. Yangi shartnomani 1951-yilgi kelishuv bilan solishtirar ekan, Frederiksen bu «keng qamrovliroq va yaxshiroq bitim» ekanligini taʼkidladi. «Abadiy boʻlishi mumkin boʻlgan shartnoma» dedi.
Grenlandiya bosh vaziri Yens-Frederik Nilsen kelishuvni uchala tomon uchun ham manfaatli deb atadi. «Sizning xavfsizligingiz - bizning xavfsizligimiz, bizning xavfsizligimiz - sizning xavfsizligingiz» - dedi u.
Shartnomada nimalar bor?
Yangi kelishuv orolda AQSH tomonidan ikkita harbiy baza ochishni nazarda tutadi, dedi Donald Tramp Nyu-Yorkda BMT Bosh Assambleyasi yigʻilishida.
«Biz zudlik bilan tegishli joylarda yirik harbiy ishtirokni yoyish jarayonini boshlaymiz. Biz ikkita juda muhim harbiy baza quramiz» - dedi Tramp.
Shartnoma matnida Narsarsuakdagi (u yerda Sovuq urush davrida baza boʻlgan) va Mesters-Vigdagi (hozir uni Daniyaning mintaqada it qoʻshilgan chanalarda patrullik qiladigan Sirius elita boʻlinmasi ishlatadi) bazalar tilga olinadi. Bundan tashqari, AQSH zarurat tugʻilganda boshqa harbiy bazalarni ham ochish huquqiga ega.
Shartnoma, shuningdek, Amerika samolyotlari, kemalari va dronlari uchun erkin harakatlanishni nazarda tutadi. Bitimda AQSH va Daniyaning Grenlandiya hududida josuslikning oldini olish boʻyicha birgalikdagi faoliyati ham qayd etilgan.
NATO aʼzosi boʻlmagan hech bir davlat Grenlandiyada harbiy ishtirokka ega boʻlishi mumkin emas - agar barcha tomonlar bunga rozi boʻlmasa. Bundan tashqari, Yevropa Ittifoqi yoki NATO aʼzosi boʻlmagan va NATO hamkorlari boʻlmagan mamlakatlar yoki investorlar mintaqada nazorat, sezilarli taʼsir yoki ommaviy boʻlmagan maʼlumotlarga kirish huquqiga ega boʻlmasligi kerak.
