Yerning aksariyat hududlarida Quyoshning sharqdan chiqib, gʻarbga botishi kundalik hayotning tanish qismi. Biroq boshqa sayyoralarda kun va tun almashinuvi oʻzgacha kechadi. Bunga ularning oʻz oʻqi atrofida aylanish tezligi, yoʻnalishi va oʻqining ogʻmaligi sabab boʻladi.
Uran: Quyosh chiqqach, 42 yil botmasligi mumkin
Uranning aylanish oʻqi qariyb 98 daraja ogʻgan. Shuning uchun u boshqa koʻplab sayyoralarga nisbatan goʻyo yonboshlab harakatlanadi.
Uran Quyosh atrofini taxminan 84 Yer yilida bir marta aylanib chiqadi. Natijada uning qutblarida qariyb 42 yillik uzluksiz kunduzni shuncha davom etadigan tun almashtiradi.
Bu Quyoshning ufqdan koʻtarilish jarayoni 42 yil davom etadi, degani emas. Gap Quyosh chiqqandan keyin oʻnlab yillar davomida botmasligi haqida ketmoqda.
Uranning bunday gʻayrioddiy ogʻmaligi sababi hali bahsli. Ehtimoliy izohlardan biri - Quyosh tizimining qadimgi davrida yirik osmon jismi bilan toʻqnashuv yuz bergani.
Ekvator yaqinida esa vaziyat boshqacha. Uran oʻz oʻqi atrofida taxminan 17 soatda aylanadi, shu bois bu hududlarda kun va tun ancha tez almashinadi. Biroq Quyoshning ufqdan balandligi va osmondagi yoʻli uzoq davom etadigan fasllar bilan birga oʻzgarib boradi.
Merkuriy: bir tongda Quyosh ikki marta chiqadi
Merkuriy Quyosh atrofini ikki marta aylanib chiqquncha, oʻz oʻqi atrofida uch marta aylanadi. Bu munosabat 3:2 orbital-aylanish rezonansi deb ataladi.
Planetada bir quyosh sutkasi - Quyoshning osmondagi bir xil holatga qaytishi uchun ketadigan vaqt - taxminan 176 Yer kuniga teng. Merkuriyning bir yili esa 88 Yer kuni davom etadi. Yaʼni bu yerda quyosh sutkasi ikki mahalliy yilga teng.
Yanada qiziq holat sayyora Quyoshga eng yaqin nuqtadan oʻtayotganida kuzatiladi. Shu paytda uning orbitadagi burchak tezligi vaqtincha oʻz oʻqi atrofidagi aylanish tezligidan oshib ketadi. Natijada Quyoshning osmondagi koʻrinma harakati qisqa muddatga teskari yoʻnaladi.
