Albaniyada talabalar namoyişi zöravonlikka aylandi: boş vazir isteʼfosi talab qilinmoqda

Mahalliy OAV maʼlumotiga köra, namoyişlar Albaniyaning Durres, Elbasan, Kukes va Vlora şaharlarida ham bölib ötmoqda.

Boş vazir devoni yaqinida yonib ketgan bank filialining xavfsizlik bölimi boşliği Times’ga namoyişga qarşi emasligini aytdi. Biroq vaziyatning bunday keskinlaşuvi unga umuman yoqmayotganini qöşimça qildi. «Hukumat qaror qabul qilişi kerak böladi: isteʼfoga çiqişi yoki politsiyani yoxud armiyani çiqarişi lozim. Çunki bu tartibsizlik çeksiz davom eta olmaydi», dedi u.

Namoyişçilar nimani talab qilmoqda?

Reuters’ning yozişiça, namoyişçilarning asosiy talabi – Albaniya boş vaziri Edi Ramaning isteʼfosi. Ular amaldorlarni korrupsiyada va taʼlimni eʼtiborsiz qoldirişda ayblamoqda.

Namoyişçilarning aytişiça, yoz böyi asosan tinç ötgan aksiyalarda ularning xavotirlariga heç kim quloq solmagan.

«Albaniyaliklar tört oydan ortiq vaqtdan beri boş vazirning isteʼfosini talab qilib, norozilik bildirib kelmoqda. Biroq heç kim ularning talablariga eʼtibor bermadi. Şu sababli Rama isteʼfoga çiqmagunça har qanday vosita bilan, har qanday yöl bilan namoyişni davom ettiramiz», dedi muhandislik yönalişi uçinçi kurs talabasi Anila Şehu.

Kiara ismli talaba asosiy muammolar turmuş narxi, iş topiş imkoniyatining pastligi va korrupsiya bilan boğliq ayblovlar ekanini aytdi. «Boş vazirimiz korrupsiya sözining ayni maʼnosi», dedi u. Uning sözlariga köra, öz sohasida işni faqat taniş-biliş orqali topiş mumkin.

Bundan taşqari, namoyişçilar mamlakat janubidagi qirğoqning ayrim qismlari AQŞ prezidenti Donald Trampning kuyovi Jared Kuşnerga aloqador kurort loyihasi uçun sotilganidan ham ğazabda.

Namoyişni boşlaşda iştirok etgan talabalar guruhi aʼzosi Emir Letsinining aytişiça, dastlab talabalar kurort loyihasiga qarşi tinç namoyişlarni qöllab-quvvatlaş uçun köçaga çiqqandi. Endi ularga futbol muxlislari klublari va hukumatdan norozi boşqa guruhlar ham qöşilgan.

«Namoyişlar keyin qayoqqa qarab ketişini yoki keyingi qadam qanday bölişini ayta olmayman, çunki vaziyat nazorat qilib bölmaydigan holga keldi», dedi u. «Şunga qaramay, biz Ramaning isteʼfosi haqidagi talabimizda qatʼiy turibmiz. U lavozimidan ketmagunça namoyişlar töxtamaydi».

«Flamingo inqilobi»

Noroziliklar tölqini Albaniya janubidagi haşamatli kurort loyihasiga qarşi aksiyalardan boşlangandi. Ularga internetda tarqalgan bir video turtki bölgandi. Unda 30-may kuni xususiy qöriqçilar plyajda bir erkakni sudrab olib ketayotgani aks etgan.

Bu erkak bir neça önlab mahalliy aholi va ekofaollarga qöşilgandi. Kuşner va uning biznes şeriklari aynan şu plyajni rejalaştirilgan haşamatli mehmonxona va kurort majmuasi tarkibiga kiritmoqçi.

Bu namoyişlar hududdagi boy quşlar dunyosiga işora qilib, «flamingo inqilobi» deb ataladi. Ular şu haftagaça asosan tinç ötib kelgandi.

Kurort loyihasi sud orqali ham eʼtirozlarga duç kelgan. Qişloq aholisi iyul oyida Reuters agentligiga yerlari noqonuniy sotilganini aytgandi. Keyinroq agentlik yerni sotgan şaxs giyohvand moddalar savdosi ayblovi bilan prokuratura qidiruvida ekanini xabar berdi. Uning advokati bu ayblovlarni rad etgan. Reuters Kuşnerning qonunbuzarlik qilgani haqida dalil topmagan.

Namoyişçilar nazdida bu loyiha butun bir tizimning ramziga aylandi. Ularning aytişiça, siyosatçilar daromadli kelişuv va şartnomalarni döstlariga bermoqda.

Ğazabning asosiy nişoni hukumat boşida turgan Rama böldi. U bilan bir qatorda asosiy muxolifat partiyasi yetakçisi, sobiq boş vazir Sali Berişa ham norozilarning ğazabiga uçramoqda.

Sentabrda Rama hukumat qurilişning atrof-muhitga taʼsirini baholayotgani sabab loyiha töxtatib turilganini aytgandi. Uning sözlariga köra, quriliş davom etiş-etmasligi şu baholaş natijasiga boğliq.

Ramaning namoyişçilarga javobi

Reuters agentligi uç kunlik tartibsizliklarni Rama hukumati uçun hozirgaça bölgan eng katta sinov deb baholamoqda. Rama 2025-yilda törtinçi marta boş vazir bölgandi. Öşanda uning Sotsialistik partiyasi saylovda katta farq bilan ğalaba qozongandi. Saylovoldi kampaniyasining markazida esa Yevropa Ittifoqiga (YEI) aʼzolik masalasi turgandi.

Boş vazir taʼlim narxining oşişi masalasini muhokama qilişga tayyorligini aytdi, biroq isteʼfoga çiqiş talablarini rad etdi. Uning hukumati korrupsiya ayblovlarini ham rad etadi.

«Mening vazifam – tinglaş, asosli xavotirlarni hal qiliş va Albaniyaning oldinga harakatini taʼminlaş. Bundan boşqa yöl Yevropa Ittifoqiga aʼzolik böyiça muzokaralarni yakunlaşim uçun menga kuçli mandat bergan albaniyaliklarga xiyonat bölardi», dedi Rama Reuters’ga yöllagan yozma bayonotida.

Boş vazirning taʼkidlaşiça, talabalar namoyişlarini Albaniyaning YeIga qöşiliş rejalarini barbod qilmoqçi bölgan guruhlar egallab olgan. «Ehtimol, mamlakat içida va taşqarisidagi ayrim kuçlar Albaniyaning ittifoqqa aʼzolik yölida muvaffaqiyat qozonişini istamas. Ammo men zöravonlik Albaniyaning Yevropa kelajagini izdan çiqarişiga yöl qöymayman», dedi u.

15-oktabr kuni Rama poytaxtdagi Yevropa kollejining yonib qoraygan xarobalariga bordi. Bu muassasa Yevropaning bölajak texnokratlarini tayyorlaydi. «Bu tartibsizlikda qöli bor har qanday odam albatta buning uçun tölaydi», dedi u ijtimoiy tarmoqlarda eʼlon qilingan videoda.

Yevropa Ittifoqi omili

Tartibsizliklar Albaniyaning YeIga aʼzolik yölidagi muhim bir pallaga töğri keldi. Albaniya Çernogoriya bilan birga Bolqon davlatlari orasida aʼzolik jarayonida yetakçilik qilmoqda. Mamlakat ittifoqqa 2028-yildayoq qöşilişni maqsad qilgan.

Biroq yillar davomidagi korrupsiya mojarolari mamlakat obrösiga putur yetkazgan. Siyosiy tahlilçilarning fikriça, Albaniya giyohvand moddalar va qurol savdosidan tuşgan pullarni yuvişga intilayotgan jinoiy guruhlar markaziga aylangan. Bu esa uning ittifoqqa qöşiliş harakatlarini qiyinlaştirmoqda.

Rama esa bu borada hukumatini himoya qilib, Albaniya korrupsiyaga qarşi «heç qaçon bölmaganidek» kuraşayotganini aytdi. Yevropa Ittifoqining Albaniyadagi missiyasi öz bayonotida «Konstruktiv muloqot – oldinga borişning yagona yöli», deb yozdi.