Albaniyada talabalar namoyishi zoʻravonlikka aylandi: bosh vazir isteʼfosi talab qilinmoqda

Politsiya 55 kishi hibsga olinganini, yana 98 kishiga jinoiy ayblov qoʻyilganini maʼlum qildi. Sogʻliqni saqlash vazirligi maʼlumotiga koʻra, 89 kishi jarohatlangan, ular orasida 61 nafar politsiyachi va 18 nafar namoyishchi bor.

Mahalliy OAV maʼlumotiga koʻra, namoyishlar Albaniyaning Durres, Elbasan, Kukes va Vlora shaharlarida ham boʻlib oʻtmoqda.

Bosh vazir devoni yaqinida yonib ketgan bank filialining xavfsizlik boʻlimi boshligʻi Times’ga namoyishga qarshi emasligini aytdi. Biroq vaziyatning bunday keskinlashuvi unga umuman yoqmayotganini qoʻshimcha qildi. «Hukumat qaror qabul qilishi kerak boʻladi: isteʼfoga chiqishi yoki politsiyani yoxud armiyani chiqarishi lozim. Chunki bu tartibsizlik cheksiz davom eta olmaydi», dedi u.

Namoyishchilar nimani talab qilmoqda?

Reuters’ning yozishicha, namoyishchilarning asosiy talabi – Albaniya bosh vaziri Edi Ramaning isteʼfosi. Ular amaldorlarni korrupsiyada va taʼlimni eʼtiborsiz qoldirishda ayblamoqda.

Namoyishchilarning aytishicha, yoz boʻyi asosan tinch oʻtgan aksiyalarda ularning xavotirlariga hech kim quloq solmagan.

«Albaniyaliklar toʻrt oydan ortiq vaqtdan beri bosh vazirning isteʼfosini talab qilib, norozilik bildirib kelmoqda. Biroq hech kim ularning talablariga eʼtibor bermadi. Shu sababli Rama isteʼfoga chiqmaguncha har qanday vosita bilan, har qanday yoʻl bilan namoyishni davom ettiramiz», dedi muhandislik yoʻnalishi uchinchi kurs talabasi Anila Shehu.

Kiara ismli talaba asosiy muammolar turmush narxi, ish topish imkoniyatining pastligi va korrupsiya bilan bogʻliq ayblovlar ekanini aytdi. «Bosh vazirimiz korrupsiya soʻzining ayni maʼnosi», dedi u. Uning soʻzlariga koʻra, oʻz sohasida ishni faqat tanish-bilish orqali topish mumkin.

Bundan tashqari, namoyishchilar mamlakat janubidagi qirgʻoqning ayrim qismlari AQSH prezidenti Donald Trampning kuyovi Jared Kushnerga aloqador kurort loyihasi uchun sotilganidan ham gʻazabda.

Namoyishni boshlashda ishtirok etgan talabalar guruhi aʼzosi Emir Letsinining aytishicha, dastlab talabalar kurort loyihasiga qarshi tinch namoyishlarni qoʻllab-quvvatlash uchun koʻchaga chiqqandi. Endi ularga futbol muxlislari klublari va hukumatdan norozi boshqa guruhlar ham qoʻshilgan.

«Namoyishlar keyin qayoqqa qarab ketishini yoki keyingi qadam qanday boʻlishini ayta olmayman, chunki vaziyat nazorat qilib boʻlmaydigan holga keldi», dedi u. «Shunga qaramay, biz Ramaning isteʼfosi haqidagi talabimizda qatʼiy turibmiz. U lavozimidan ketmaguncha namoyishlar toʻxtamaydi».

«Flamingo inqilobi»

Noroziliklar toʻlqini Albaniya janubidagi hashamatli kurort loyihasiga qarshi aksiyalardan boshlangandi. Ularga internetda tarqalgan bir video turtki boʻlgandi. Unda 30-may kuni xususiy qoʻriqchilar plyajda bir erkakni sudrab olib ketayotgani aks etgan.

Bu erkak bir necha oʻnlab mahalliy aholi va ekofaollarga qoʻshilgandi. Kushner va uning biznes sheriklari aynan shu plyajni rejalashtirilgan hashamatli mehmonxona va kurort majmuasi tarkibiga kiritmoqchi.

Bu namoyishlar hududdagi boy qushlar dunyosiga ishora qilib, «flamingo inqilobi» deb ataladi. Ular shu haftagacha asosan tinch oʻtib kelgandi.

Kurort loyihasi sud orqali ham eʼtirozlarga duch kelgan. Qishloq aholisi iyul oyida Reuters agentligiga yerlari noqonuniy sotilganini aytgandi. Keyinroq agentlik yerni sotgan shaxs giyohvand moddalar savdosi ayblovi bilan prokuratura qidiruvida ekanini xabar berdi. Uning advokati bu ayblovlarni rad etgan. Reuters Kushnerning qonunbuzarlik qilgani haqida dalil topmagan.

Namoyishchilar nazdida bu loyiha butun bir tizimning ramziga aylandi. Ularning aytishicha, siyosatchilar daromadli kelishuv va shartnomalarni doʻstlariga bermoqda.

Gʻazabning asosiy nishoni hukumat boshida turgan Rama boʻldi. U bilan bir qatorda asosiy muxolifat partiyasi yetakchisi, sobiq bosh vazir Sali Berisha ham norozilarning gʻazabiga uchramoqda.

Sentabrda Rama hukumat qurilishning atrof-muhitga taʼsirini baholayotgani sabab loyiha toʻxtatib turilganini aytgandi. Uning soʻzlariga koʻra, qurilish davom etish-etmasligi shu baholash natijasiga bogʻliq.

Ramaning namoyishchilarga javobi

Reuters agentligi uch kunlik tartibsizliklarni Rama hukumati uchun hozirgacha boʻlgan eng katta sinov deb baholamoqda. Rama 2025-yilda toʻrtinchi marta bosh vazir boʻlgandi. Oʻshanda uning Sotsialistik partiyasi saylovda katta farq bilan gʻalaba qozongandi. Saylovoldi kampaniyasining markazida esa Yevropa Ittifoqiga (YEI) aʼzolik masalasi turgandi.

Bosh vazir taʼlim narxining oshishi masalasini muhokama qilishga tayyorligini aytdi, biroq isteʼfoga chiqish talablarini rad etdi. Uning hukumati korrupsiya ayblovlarini ham rad etadi.

«Mening vazifam – tinglash, asosli xavotirlarni hal qilish va Albaniyaning oldinga harakatini taʼminlash. Bundan boshqa yoʻl Yevropa Ittifoqiga aʼzolik boʻyicha muzokaralarni yakunlashim uchun menga kuchli mandat bergan albaniyaliklarga xiyonat boʻlardi», dedi Rama Reuters’ga yoʻllagan yozma bayonotida.

Bosh vazirning taʼkidlashicha, talabalar namoyishlarini Albaniyaning YeIga qoʻshilish rejalarini barbod qilmoqchi boʻlgan guruhlar egallab olgan. «Ehtimol, mamlakat ichida va tashqarisidagi ayrim kuchlar Albaniyaning ittifoqqa aʼzolik yoʻlida muvaffaqiyat qozonishini istamas. Ammo men zoʻravonlik Albaniyaning Yevropa kelajagini izdan chiqarishiga yoʻl qoʻymayman», dedi u.

15-oktabr kuni Rama poytaxtdagi Yevropa kollejining yonib qoraygan xarobalariga bordi. Bu muassasa Yevropaning boʻlajak texnokratlarini tayyorlaydi. «Bu tartibsizlikda qoʻli bor har qanday odam albatta buning uchun toʻlaydi», dedi u ijtimoiy tarmoqlarda eʼlon qilingan videoda.

Yevropa Ittifoqi omili

Tartibsizliklar Albaniyaning YeIga aʼzolik yoʻlidagi muhim bir pallaga toʻgʻri keldi. Albaniya Chernogoriya bilan birga Bolqon davlatlari orasida aʼzolik jarayonida yetakchilik qilmoqda. Mamlakat ittifoqqa 2028-yildayoq qoʻshilishni maqsad qilgan.

Biroq yillar davomidagi korrupsiya mojarolari mamlakat obroʻsiga putur yetkazgan. Siyosiy tahlilchilarning fikricha, Albaniya giyohvand moddalar va qurol savdosidan tushgan pullarni yuvishga intilayotgan jinoiy guruhlar markaziga aylangan. Bu esa uning ittifoqqa qoʻshilish harakatlarini qiyinlashtirmoqda.

Rama esa bu borada hukumatini himoya qilib, Albaniya korrupsiyaga qarshi «hech qachon boʻlmaganidek» kurashayotganini aytdi. Yevropa Ittifoqining Albaniyadagi missiyasi oʻz bayonotida «Konstruktiv muloqot – oldinga borishning yagona yoʻli», deb yozdi.