“Tariflar oshishini kimga asoslab berasiz?” - Markaziy bankda Uzcard va Humo komissiyalari muhokama qilindi
|11:419807 min
Iqtisodchi Otabek Bakirov toʻlov tizimlari tariflarining oshishi oxir-oqibat isteʼmolchilar xarajatiga aylanayotganini aytib, Markaziy bankni raqobatni kuchaytirishga chaqirdi. Operatorlar esa infratuzilma xarajatlari va yangi xizmatlarni tariflash zaruratini keltirdi. Muhokama yakunida masalani oʻrganish uchun 90 kunlik ishchi guruh tuzish taklif qilindi.
Markaziy bankMarkaziy bank
5-oktabr kuni Markaziy bankda bank va toʻlov xizmatlaridagi komissiyalarga bagʻishlangan davra suhbati boʻlib oʻtdi. Unda tijorat banklari, toʻlov tashkilotlari, toʻlov tizimlari va OAV vakillari ishtirok etdi.
Muhokamada Uzcard va Humo tariflari qanday shakllanishi, ularning oshirilishi banklar hamda yakuniy isteʼmolchilarga qanday taʼsir qilishi yuzasidan bahs boʻldi.
“Manfaat toʻlov tizimlarida yigʻilyapti”
Iqtisodchi Otabek Bakirovning fikricha, muhokamaning asosiy mavzusi isteʼmolchilar toʻlayotgan komissiyalar va ularning oshish sabablari boʻlishi kerak.
U banklar hamda toʻlov tashkilotlari oʻz xizmatlaridan juda kam daromad qolayotganini aytayotgan bir paytda, toʻlov tizimlarining daromadliligi va tarif siyosatiga eʼtibor qaratish zarurligini taʼkidladi.
“Bu yerda baʼzi bir fikrlar aytilib ketildi, kam marjinali deb. Hech ham kam marjinali deb boʻlmaydi trillionlab foyda olib turgan toʻlov tizimlarining faoliyati haqida.
Milliy bank rahbarlaridan biri juda yaxshi fikrni aytdi: bankka hech narsa qolmayapti deyarli. Toʻlov tashkilotlariga ham hech narsa qolayotgani yoʻq. Oxirgi bir yarim, ikki yilni hisobga oladigan boʻlsak, butun manfaatdorlik va benefitsiarlik toʻlov tizimlarining choʻntagida yigʻilyapti. Biz mana shu masalani muhokama qilishimiz kerak. Regulyatorimizdan soʻraydigan asosiy masala ham regulyatsiyaning radarini shu tarafga qaratishdan iborat boʻlishi kerak”, - dedi Bakirov.
Iqtisodchi toʻlovlar bozori va aylanmalar kengayib borayotganini ham tariflarni baholashda hisobga olish kerakligini bildirdi. Unga koʻra, operatsiyalar hajmining oʻsishi fonida faqat xarajatlar oshayotganini keltirish bilan cheklanib boʻlmaydi.
Bakirov Markaziy bankdan komissiyalarni maʼmuriy yoʻl bilan belgilashni soʻramayotganini alohida qayd etdi. U regulyator raqobatni kuchaytirish va bozordagi ragʻbatlarni oʻzgartirish orqali operatorlarga taʼsir koʻrsatishi mumkinligini aytdi.
“Men ham xuddi siz singari Markaziy bank tariflarni belgilab berishi tarafdori emasman. Lekin Markaziy bank hamisha raqobat va isteʼmolchilar tarafida turishi kerak.
Shu pozitsiyasi uchun bozor ishtirokchilariga bosim koʻrsata olish instrumentlariga ega. Buyurib emas, bozordagi ragʻbatlarni oʻzgartirish orqali. Shu haqda gap ketyapti. Hech kim tariflarni regulyativ yoʻl bilan nol qilib beringlar demayapti. Men ham suhbatning boshida soʻragan narsam - toʻlov tizimlariga taʼsir koʻrsatish kerak deb aytyapman”, - dedi u.
Operatorlar qanday izoh berdi?
Uzcard vakili kompaniya xarajatlarining katta qismi serverlar, texnik quvvatlar va infratuzilmaning uzluksiz ishlashini taʼminlashga sarflanishini bildirdi. Uning aytishicha, tranzaksiyalar va mijozlar sonining koʻpayishi, firibgarlik xatarlarining ortishi tizimga doimiy investitsiya kiritishni talab qiladi.
Tariflar oshirilishiga oid savolga javoban kompaniya vakili 2024-yil oxiri - 2025-yil boshidagi oʻzgarishlar tranzaksiyaviy tariflarga emas, qoʻshimcha xizmatlarga taalluqli boʻlganini aytdi.
“Uzcard tariflarni 2025-yil boshida oshirdi. Bular tranzaksiyaviy tariflar emas edi, bularning hammasi qoʻshimcha qiymatli xizmatlar tariflari edi. Masalan, monitoring: biz ularni ajratdik, B2B xizmati bor, B2C xizmati bor - mijoz soʻraganda va bank maʼlumot olmoqchi boʻlganda.
Biz buni qilayotganda banklar bilan oʻtirib, barcha tannarxlarimizni koʻrib chiqamiz, bizda qancha marja qoladi va hokazo. Qonunda mavjud boʻlgan barcha talablarga koʻra, tariflar oshirilishidan bir oy oldin eʼlon qilishimiz kerak. Yangi turdagi xizmatlar ham kirib kelmoqda. Masalan, avtomatik yechib olishni qoʻshamiz, shartli ravishda.
U yerda yangi tariflar bor, buni ham bank bilan va bir oy oldin ogohlantirish bilan amalga oshiramiz”, - dedi Uzcard vakili.
Humo vakili ham yangi mahsulot va xizmatlarning paydo boʻlishi ularni alohida tariflashni talab qilishini taʼkidladi.
“Bizda ham oʻxshash vaziyat. Faqat biz banklarni bir oy oldin emas, balki ikki oy oldin, yaʼni 60 kun oldin ogohlantiramiz, yangi tariflarni joriy etishda.
Biz bozorni rivojlantiryapmiz, hammamiz birgalikda. Yangi xizmatlarni joriy etyapmiz. Faqat Humo va Uzcard emas, umuman bozorda yangi xizmatlar, yangi mahsulotlar paydo boʻlyapti. Bu yangi mahsulotlar va xizmatlarning bepul koʻrsatilmasdan, tariflanishi normal holat. Tabiiyki, biz tariflarda tegishli yangi nomlarni koʻrsatishga majburmiz.
Siz bizdan har bir bank bilan tarifning tannarxini kelishishimizni xohlaysizmi?” dedi Humo vakili.
Biroq jurnalist Ismoil Turopov savol oldindan ogohlantirish muddati haqida emas, tarif oshirilishining iqtisodiy asoslari banklarga tushuntirilishi haqida ekanini aniqlashtirdi.
“Ikkita toʻlov tizimi operatori soʻnggi ikki yilda tariflarni toʻrt-besh marta oshirdi. Ular orasida asosan tijorat banklari toʻlaydigan bandlar ham bor, masalan, ekvayring va boshqalar. Savol shundan iboratki, operatorlar tariflarni oshirishda tijorat banklariga asos yoki tushuntirish beradimi? Banklar ular uchun tariflar nima uchun oshirilayotganini biladimi?” - deb soʻradi Turopov.
U misol tariqasida Humo internet-ekvayring tarifining uch baravar oshirilganini keltirib, bunday qarorlar bir tomonlama qabul qilinadimi, deb soʻradi.
Bakirov ham operatorlar tariflarni oshirish sabablarini kimga va qanday asoslab berishi masalasini koʻtardi.
“Kechirasiz, biz aniq javob bermayapmiz-da. Qanday asosga koʻra siz tariflarni oshirasiz? Buni hech boʻlmaganda kimgadir tushuntirasizmi?
Siz tariflarni uch baravar oshirasiz va buni hech narsa bilan asoslamaysiz. Sizga na Markaziy bank, na Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi hech narsa deya olmaydi. Tijorat banklari esa yumronqoziqdek jim turishadi”, - dedi iqtisodchi.
Humo vakili bunga javoban tariflarning oʻsishini rivojlanayotgan iqtisodiyotdagi tabiiy oʻzgarish sifatida izohladi.
“Tariflarning oʻsishi - bu oʻsayotgan iqtisodiyotdagi tabiiy oʻzgarish. Biz oldingi tariflar iqtisodiy jihatdan toʻgʻri shakllantirilganiga ishonchimiz komilmi? Bu savolga javob bormi?” - dedi u.
Bakirov Humo avval ham rentabelli ishlaganini aytib, tariflar oshirilishiga yana eʼtiroz bildirdi. Kompaniya vakili esa shunday javob qaytardi:
“Men bunga izoh bermayman, chunki men hech narsani oshirmadim. Masala shundaki, yana takrorlayman, biz toʻlov tizimi sifatida rivojlanyapmiz. Bizning raqobatchilarimiz bor va ularning ham tariflari bor”.
Masalani alohida guruhda oʻrganish taklif qilindi
Davra suhbati yakunida tariflar yuzasidan koʻtarilgan savollar boʻyicha aniq yechimga kelinmagani qayd etildi.
Masalani oʻrganish uchun tijorat banklari, Markaziy bankning tegishli boʻlinmalari, isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish yoʻnalishi hamda Raqobat qoʻmitasi vakillari ishtirokida 90 kunlik ishchi guruh tuzish taklif qilindi. Qiziqish bildirgan OAV vakillarini ham guruh ishiga jalb etish mumkinligi aytildi.
Guruhni tuzish masalasini Markaziy bank rahbariyati bilan muhokama qilish bildirilgan boʻlib, uchrashuvda uning tashkil etilgani haqida yakuniy qaror eʼlon qilinmadi.
