“Tariflar oşişini kimga asoslab berasiz?” - Markaziy bankda Uzcard va Humo komissiyalari muhokama qilindi
|11:41 / 16.10.202624 6897 min
Iqtisodçi Otabek Bakirov tölov tizimlari tariflarining oşişi oxir-oqibat isteʼmolçilar xarajatiga aylanayotganini aytib, Markaziy bankni raqobatni kuçaytirişga çaqirdi. Operatorlar esa infratuzilma xarajatlari va yangi xizmatlarni tariflaş zaruratini keltirdi. Muhokama yakunida masalani örganiş uçun 90 kunlik işçi guruh tuziş taklif qilindi.
Markaziy bankMarkaziy bank
5-oktabr kuni Markaziy bankda bank va tölov xizmatlaridagi komissiyalarga bağişlangan davra suhbati bölib ötdi. Unda tijorat banklari, tölov taşkilotlari, tölov tizimlari va OAV vakillari iştirok etdi.
Muhokamada Uzcard va Humo tariflari qanday şakllanişi, ularning oşirilişi banklar hamda yakuniy isteʼmolçilarga qanday taʼsir qilişi yuzasidan bahs böldi.
“Manfaat tölov tizimlarida yiğilyapti”
Iqtisodçi Otabek Bakirovning fikriça, muhokamaning asosiy mavzusi isteʼmolçilar tölayotgan komissiyalar va ularning oşiş sabablari bölişi kerak.
U banklar hamda tölov taşkilotlari öz xizmatlaridan juda kam daromad qolayotganini aytayotgan bir paytda, tölov tizimlarining daromadliligi va tarif siyosatiga eʼtibor qaratiş zarurligini taʼkidladi.
“Bu yerda baʼzi bir fikrlar aytilib ketildi, kam marjinali deb. Heç ham kam marjinali deb bölmaydi trillionlab foyda olib turgan tölov tizimlarining faoliyati haqida.
Milliy bank rahbarlaridan biri juda yaxşi fikrni aytdi: bankka heç narsa qolmayapti deyarli. Tölov taşkilotlariga ham heç narsa qolayotgani yöq. Oxirgi bir yarim, ikki yilni hisobga oladigan bölsak, butun manfaatdorlik va benefitsiarlik tölov tizimlarining çöntagida yiğilyapti. Biz mana şu masalani muhokama qilişimiz kerak. Regulyatorimizdan söraydigan asosiy masala ham regulyatsiyaning radarini şu tarafga qaratişdan iborat bölişi kerak”, - dedi Bakirov.
Iqtisodçi tölovlar bozori va aylanmalar kengayib borayotganini ham tariflarni baholaşda hisobga oliş kerakligini bildirdi. Unga köra, operatsiyalar hajmining ösişi fonida faqat xarajatlar oşayotganini keltiriş bilan çeklanib bölmaydi.
Bakirov Markaziy bankdan komissiyalarni maʼmuriy yöl bilan belgilaşni söramayotganini alohida qayd etdi. U regulyator raqobatni kuçaytiriş va bozordagi rağbatlarni özgartiriş orqali operatorlarga taʼsir körsatişi mumkinligini aytdi.
“Men ham xuddi siz singari Markaziy bank tariflarni belgilab berişi tarafdori emasman. Lekin Markaziy bank hamişa raqobat va isteʼmolçilar tarafida turişi kerak.
Mavzuga oid
Şu pozitsiyasi uçun bozor iştirokçilariga bosim körsata oliş instrumentlariga ega. Buyurib emas, bozordagi rağbatlarni özgartiriş orqali. Şu haqda gap ketyapti. Heç kim tariflarni regulyativ yöl bilan nol qilib beringlar demayapti. Men ham suhbatning boşida söragan narsam - tölov tizimlariga taʼsir körsatiş kerak deb aytyapman”, - dedi u.
Operatorlar qanday izoh berdi?
Uzcard vakili kompaniya xarajatlarining katta qismi serverlar, texnik quvvatlar va infratuzilmaning uzluksiz işlaşini taʼminlaşga sarflanişini bildirdi. Uning aytişiça, tranzaksiyalar va mijozlar sonining köpayişi, firibgarlik xatarlarining ortişi tizimga doimiy investitsiya kiritişni talab qiladi.
Tariflar oşirilişiga oid savolga javoban kompaniya vakili 2024-yil oxiri - 2025-yil boşidagi özgarişlar tranzaksiyaviy tariflarga emas, qöşimça xizmatlarga taalluqli bölganini aytdi.
“Uzcard tariflarni 2025-yil boşida oşirdi. Bular tranzaksiyaviy tariflar emas edi, bularning hammasi qöşimça qiymatli xizmatlar tariflari edi. Masalan, monitoring: biz ularni ajratdik, B2B xizmati bor, B2C xizmati bor - mijoz söraganda va bank maʼlumot olmoqçi bölganda.
Biz buni qilayotganda banklar bilan ötirib, barça tannarxlarimizni körib çiqamiz, bizda qança marja qoladi va hokazo. Qonunda mavjud bölgan barça talablarga köra, tariflar oşirilişidan bir oy oldin eʼlon qilişimiz kerak. Yangi turdagi xizmatlar ham kirib kelmoqda. Masalan, avtomatik yeçib olişni qöşamiz, şartli ravişda.
U yerda yangi tariflar bor, buni ham bank bilan va bir oy oldin ogohlantiriş bilan amalga oşiramiz”, - dedi Uzcard vakili.
Humo vakili ham yangi mahsulot va xizmatlarning paydo bölişi ularni alohida tariflaşni talab qilişini taʼkidladi.
“Bizda ham öxşaş vaziyat. Faqat biz banklarni bir oy oldin emas, balki ikki oy oldin, yaʼni 60 kun oldin ogohlantiramiz, yangi tariflarni joriy etişda.
Biz bozorni rivojlantiryapmiz, hammamiz birgalikda. Yangi xizmatlarni joriy etyapmiz. Faqat Humo va Uzcard emas, umuman bozorda yangi xizmatlar, yangi mahsulotlar paydo bölyapti. Bu yangi mahsulotlar va xizmatlarning bepul körsatilmasdan, tariflanişi normal holat. Tabiiyki, biz tariflarda tegişli yangi nomlarni körsatişga majburmiz.
Siz bizdan har bir bank bilan tarifning tannarxini kelişişimizni xohlaysizmi?” dedi Humo vakili.
Biroq jurnalist Ismoil Turopov savol oldindan ogohlantiriş muddati haqida emas, tarif oşirilişining iqtisodiy asoslari banklarga tuşuntirilişi haqida ekanini aniqlaştirdi.
“Ikkita tölov tizimi operatori sönggi ikki yilda tariflarni tört-beş marta oşirdi. Ular orasida asosan tijorat banklari tölaydigan bandlar ham bor, masalan, ekvayring va boşqalar. Savol şundan iboratki, operatorlar tariflarni oşirişda tijorat banklariga asos yoki tuşuntiriş beradimi? Banklar ular uçun tariflar nima uçun oşirilayotganini biladimi?” - deb söradi Turopov.
U misol tariqasida Humo internet-ekvayring tarifining uç baravar oşirilganini keltirib, bunday qarorlar bir tomonlama qabul qilinadimi, deb söradi.
Bakirov ham operatorlar tariflarni oşiriş sabablarini kimga va qanday asoslab berişi masalasini kötardi.
“Keçirasiz, biz aniq javob bermayapmiz-da. Qanday asosga köra siz tariflarni oşirasiz? Buni heç bölmaganda kimgadir tuşuntirasizmi?
Siz tariflarni uç baravar oşirasiz va buni heç narsa bilan asoslamaysiz. Sizga na Markaziy bank, na Monopoliyaga qarşi kuraşiş qömitasi heç narsa deya olmaydi. Tijorat banklari esa yumronqoziqdek jim turişadi”, - dedi iqtisodçi.
Humo vakili bunga javoban tariflarning ösişini rivojlanayotgan iqtisodiyotdagi tabiiy özgariş sifatida izohladi.
“Tariflarning ösişi - bu ösayotgan iqtisodiyotdagi tabiiy özgariş. Biz oldingi tariflar iqtisodiy jihatdan töğri şakllantirilganiga işonçimiz komilmi? Bu savolga javob bormi?” - dedi u.
Bakirov Humo avval ham rentabelli işlaganini aytib, tariflar oşirilişiga yana eʼtiroz bildirdi. Kompaniya vakili esa şunday javob qaytardi:
“Men bunga izoh bermayman, çunki men heç narsani oşirmadim. Masala şundaki, yana takrorlayman, biz tölov tizimi sifatida rivojlanyapmiz. Bizning raqobatçilarimiz bor va ularning ham tariflari bor”.
Masalani alohida guruhda örganiş taklif qilindi
Davra suhbati yakunida tariflar yuzasidan kötarilgan savollar böyiça aniq yeçimga kelinmagani qayd etildi.
Masalani örganiş uçun tijorat banklari, Markaziy bankning tegişli bölinmalari, isteʼmolçilar huquqlarini himoya qiliş yönalişi hamda Raqobat qömitasi vakillari iştirokida 90 kunlik işçi guruh tuziş taklif qilindi. Qiziqiş bildirgan OAV vakillarini ham guruh işiga jalb etiş mumkinligi aytildi.
Guruhni tuziş masalasini Markaziy bank rahbariyati bilan muhokama qiliş bildirilgan bölib, uçraşuvda uning taşkil etilgani haqida yakuniy qaror eʼlon qilinmadi.
