Science jurnalida çop etilgan yangi tadqiqot Yerning iqlim tarixi haqidagi tasavvurlarga qöşimça maʼlumot berdi. Kolumbiya universiteti tadqiqotçisi Nikolas Yang va uning hamkasblari Kanada Arktikasidagi Barns muzligini örganib, uning sönggi bir neça ming yilda qanday özgarganini aniqlaşga harakat qildi.
Ularning talqiniga köra, inson iqlimga taʼsir körsatmaganida, mazkur muz qoplamining kengayişi davom etişi va Yer asta-sekin yangi muzlaniş sari harakatlanişi mumkin edi. Biroq issiqxona gazlari taʼsirida yozgi haroratning kötarilişi bu yönalişni özgartirgan.
Kundalik nutqda muzliklar keskin kengayib, katta hududlarni egallaydigan vaqtni odatda «muzlik davri» deb ataşadi. Ilmiy maʼnoda esa bu tuşunçalarni farqlaş kerak.
Yerdagi hozirgi muzlik epoxasi - keçki kaynozoy muzlik epoxasi - taxminan 34 million yil avval boşlangan. U qitʼalarda doimiy yirik muz qoplamlari mavjud bölgan uzoq davrni anglatadi. Uning içida sovuqroq muzlaniş bosqiçlari va nisbatan iliq muzliklararo bosqiçlar almaşib turadi. Biz hozir şunday iliq bosqiçda yaşayapmiz.
Sayyora tarixining katta qismida Yer hozirgidan issiqroq bölgan va qitʼalarda bunday ulkan doimiy muz qoplamlari mavjud bölmagan. Qariyb uç million yil avval soviş şu darajaga yetganki, Şimoliy yarimşarda ham yirik materik muz qoplamlari şakllangan.
Şundan keyin ular goh kengayib, goh çekinib turgan. Eng sovuq bosqiçlarda Yevrosiyodagi muz qoplamlari hozirgi Moskva atroflariga va undan ham janubroqqa yetib borgan. Iliq bosqiçlarda esa ularning maydoni keskin qisqargan.
Olimlar uzoq vaqt davomida muzliklarning navbatdagi kengayişi qaçon boşlanişi haqida bahslaşib kelgan. Bu faqat nazariy masala emas. Keng kölamli muzlaniş ösimliklar ösadigan hududlarni qisqartirişi, biologik mahsuldorlikni pasaytirişi va tropiklardan taşqarida qişloq xöjaligini yuritişni ança qiyinlaştirişi mumkin.
1980-yillardan boşlab inson taʼsiridagi global isiş tobora yaqqol namoyon bölgaç, yaqinlaşib kelayotgan soviş haqidagi savol avvalgi dolzarbligini yöqota boşladi. Biroq Yerning tabiiy iqlim sikllarini tuşuniş uçun u muhimligiça qoldi.
Yangi tadqiqot mualliflari bu savolga javob izlab, qadimiy Lavrentiy muz qoplamining qoldiğiga murojaat qildi. Taxminan 20 ming yil avval uşbu ulkan muz qoplami Şimoliy Amerikaning katta qismini egallagan va hozirgi Soçi şahri joylaşgan geografik kenglikdan ham janubroqqa çözilgan.
