1 200 dan ortiq soxta “prava” işi: 3 ölim, 6 jarohat va mingdan ortiq qoidabuzarlik

“Özbekistonga kelganimdan söng özimga ham haydovçilik guvohnomasi kerak bölib qoldi. Qahramon Qurbonovga qönğiroq qildim va özimga soxta guvohnoma yasab, uni almaştirib olsam böladimi, deb söradim. U ha dedi.

Şundan söng özim va ukam uçun soxta guvohnoma yasadim. Keyin Qahramon Qurbonovning körsatmasiga köra, Yunusobod tumani davlat xizmatlari markaziga borib, guvohnoma almaştiriş bölimiga kirdim va hujjatlarni taqdim qildim. Xodim mendan ilgari guvohnoma olgan-olmaganimni söradi. “Ha, olganman, faqat Rossiyada bölganim sababli almaştirmaganman” deya javob qaytardim. Xodim yangi haydovçilik guvohnomasiga almaştirib berdi”, degan Abdulvosit sudda.

Şu tariqa, unda bu iş ortidan “soqqa qiliş” fikri paydo bölgan: 30 yoşli Abdulvosit asosiy “işlab çiqaruvçi”ga aylangan va 200 nafardan ortiq odamga qalbaki eski namunadagi haydovçilik guvohnomasi hamda talonini yasab bergan. Söngra bu soxta haydovçilik guvohnomalari davlat xizmatlari markazida yangi namunadagi “prava”ga almaştirib olinavergan. Abdulvosit har bir haydovçilik guvohnomasi uçun 500 dollardan 1500 dollargaça pul olgan.

Tizimda “tuynuk” bormidi?

Iş kölami juda katta. 2023-2025 yillarda respublikaning turli hududlaridagi davlat xizmatlari markazlari orqali 1200 dan ortiq soxta haydovçilik guvohnomasi rasmiylaştirib berilgan.

Sxema şunday işlagan: avval qalbaki eski namunadagi haydovçilik guvohnomalari va talonlari tayyorlangan. Undagi imzo va muhrlar soxtalaştirilgan hamda aslida boşqa odamlarga tegişli bölgan seriya raqamlari qöyilgan. Söngra uşbu qalbaki hujjatlar yangi haydovçilik guvohnomasi oliş bahonasida davlat xizmatlari markaziga topşirilgan. Davlat xizmatlari markazi xodimlari esa qalbakilaştirilgan eski namunadagi haydovçilik guvohnomasini haqiqiy yangi namunadagisiga almaştirib berişgan.

Boş prokuraturaga köra, Toşkent şahrida 440 ta, Navoiyda 264 ta, Surxondaryoda 205 ta, Samarqandda 146 ta, Qaşqadaryoda 33 ta, Sirdaryoda 20 ta hamda boşqa viloyatlarda 100 dan ortiq qalbaki haydovçilik guvohnomalari aniqlangan. Iş nega xamirdan qil suğurgan kabi bunçalik oson keçgan?

Toşkent şahar sudi jinoyat işlari böyiça sudlov hayʼati yaqinda mazkur iş doirasida hukm eʼlon qildi. Sudlanganlardan biri Yunusobod tumani davlat xizmatlari markazida yetakçi mutaxassis bölib işlagan. U öz körsatmasida holatni şunday izohlagan:

“Markazga murojaat qilgan har bir fuqaro mening oldimga navbat asosida pasporti, haydovçilik guvohnomasi va uning taloni bilan kelgan. Taqdim qilingan hujjatlarning bir-biriga mosligini tekşirib, töğriligi tasdiqlansa, pasport maʼlumotlarini tizimga kiritganman. Keyin haydovçilik guvohnomasi maʼlumotlarini kiritib, tekşiruvga jönatişdan oldin yana bir bor tekşirganman.

Davlat xizmatlari markazida bazaga tahrirlaş yöli bilan fuqaroning haydovçilik guvohnomasi maʼlumotlari kiritiladi. Tekşiruv ikki bosqiçdan iborat böladi: 1-bosqiç axborot markazining tekşiruvi, 2-bosqiç esa transport vositasini boşqariş huquqidan mahrum etilmagani böyiça tekşiruv. Şulardan tasdiqlangandan keyingina çop etişga berilgan.

Şundan söng anketa maʼlumotlarini yana bir marta tekşirib, fuqaroga kvitansiya berilgan. U tölov qilib çiqqaç, eski haydovçilik guvohnomasini olib qolib, yangi haydovçilik guvohnomasi fuqaroga berilgan.

Agar tekşiruv hujjatlarni tasdiqlab bermasa, ularni çop etişga çiqarib bölmagan. Eski guvohnomalar anketalari bilan 100 ta qilib yiğilib, YHXBga topşirilgan”, degan u öz körsatmasida.

Markaz mutaxassisiga köra, eski “prava”lar bazadan çiqmagan, u paytda YHXB orqali guvohnomalarni tasdiqlaş tizimi bölmagan. Guvohnomalarning soxtaligini aniqlaş tizimi faqat 2025-yil may oyidan işga tuşgan.

Sudda YHXX Axborot texnologiyalarini rivojlantiriş boşqarmasi yetakçi mutaxassisi guvoh sifatida söroq qilingan. U mazkur holatni quyidagiça izohlagan:

“2022-yil 5-dekabrdan eski tizim töxtatilib, yangi tizimga töliq ötilgan. Tizim yopiq onlayn kanal va maxsus IP-manzillar orqali işlaydi. Xodimlarga vakolatiga qarab login-parol berilgan.

Fuqaro guvohnomasini almaştiriş uçun kelganda faqat pasport, guvohnoma seriyasi va amal qiliş muddati töldirilişi kerak bölgan. Davlat xizmatlari markazi xodimlari YHXXga alohida maʼlumot yubormaydi, maʼlumotlar bazasi YHXX uçun ham, davlat xizmatlari markazlari uçun ham yagona bölgan.

Tizimdagi sörov yuboriş jarayoni haydovçilik huquqidan mahrum etilganlik yoki şaxsning qidiruvda bor-yöqligini avtomatik tarzda tekşiradi. Tizim maʼlumotlarning qalbaki ekanini tekşirmaydi. Tekşiruvni inson emas, balki dasturning özi amalga oşiradi.

Davlat xizmatlari markaziga eski turdagi haydovçilik guvohnomasi olib kelinganda tizimdan fuqaroning familiyasi, pasporti yoki guvohnoma seriyasi böyiça qidirilişi, topilgaç almaştiriş jarayoni boşlanişini kerak bölgan. Ammo sudlanuvçilarda bu guvohnomalar tizimdan çiqmagani sababli ular “qöşiş” amali orqali tizimga qöşib berişgan, fuqaro maʼlumotlari kiritilgaç, haydovçilik guvohnomasi şakllanib, keyin qöldagi soxta hujjat maʼlumotlari tizimga kiritilgan. Agar guvohnoma ism-familiya yoki seriya böyiça tizimdan çiqmasa, u tasdiqlanmagan hisoblangan”.

Mutaxassisning taʼkidlaşiça, 2025-yilda tizimga qöşimça integratsiya qilinmagan, faqat guvohnomalar tarixini köriş imkoniyati yaratilgan. Yaʼni, eski tizim böyiça qidiriş imkoniyati avvaldan mavjud bölgan.

Raqamlar

Soxta “prava”lar işida 3 guruh şakllangan: qalbaki hujjat yasovçilar, ularga “mijoz” topib beruvçi vositaçilar hamda eski namunadagi qalbaki haydovçilik guvohnomalarini yangisiga almaştirib bergan davlat xizmatlari markazlari xodimlari.

Asosan haydovçilik guvohnomasi umuman bölmagan, avtomaktabda öqimagan yoki imtihondan öta olmagan fuqarolar “mijoz” sifatida jalb etilgan. Ularning nomiga eski namunadagi guvohnoma va talon rangli printerda yasalgan, “Gai” muhri hamda imzolari soxtalaştirilgan, seriya raqamlari boşqa odamlarga tegişli bölgan. “Mijoz”lar ana şu soxta hujjat bilan davlat xizmatlari markaziga borib, “eskisini yangisiga almaştiriş” xizmatidan foydalangan.

Toşkent şahar sudi jinoyat işlari böyiça sudlov hayʼati körib çiqqan işda 21 kişi sudlangan. Ularning 7 nafari davlat xizmatlari markazlari xodimlari bölgan. Sudlanuvçilar orasida avtomaktablar öqituvçilari ham bor.

21 sudlanuvçining 5 nafari (davlat xizmatlari markazlari xodimlari) öziga qöyilgan ayblov böyiça oqlangan. 4 nafariga ozodlikdan mahrum qiliş, 1 nafariga şartli jazo, 11 nafariga esa ozodlikni çeklaş bilan boğliq jazolar tayinlangan.

Xususan, 200 nafardan ortiq fuqaroga soxta “prava” olib bergani aytilgan Abdulvosit Toirjonov 3 yil 6 oyga ozodlikdan mahrum qilingan. Boşqa bir jinoyatda berilgan muddat qöşilib, jazo 5 yil 6 oyga keltirilgan.

U bilan “işlagan” davlat xizmatlari markazi mutaxassisiga esa 3,5 yil muddatga ozodlikdan mahrum qiliş jazosi tayinlangan.

Aşyoviy dalil sifatida olingan 526 ta soxta eski guvohnoma va 404 ta noqonuniy berilgan yangi guvohnoma yöq qilinişi belgilangan.

Tergov organining 2026-yil 5-maydagi qarori bilan jinoyat işining Xatirçi tumani DXMga oid (264 ta holat), Termiz DXMga oid (160 ta holat), E.Ğ.ga oid (101 ta holat), “M.O.” avtomaktabiga oid (90 ta holat), “Ç.A.” MÇJ direktoriga oid (15 ta holat) hamda boşqa qismlari alohida iş yurituviga ajratilgan.

Hatto bu işlarga Parkent tumani YHXB xodimi I.E. ham aralaşib, pul evaziga 100 nafardan ortiq fuqaroga haydovçilik guvohnomasi olib bergan. Uşbu xodim hozirda qidiruvda ekani keltirilgan.

Yoqilgan “prava”lar

JIB Angor tuman sudining 2026-yil 20-avgustdagi hukmi bilan şu iş doirasida 11 kişi sudlangan. Ularning 4 nafari davlat xizmatlari markazlarida işlagan.

Sudlanuvçilarning hammasi Jinoyat kodeksining tegişli moddalari bilan aybli deb topilgan. Ularga ozodlikni çeklaş bilan boğliq jazo tayinlangan.

Jinoyat işi doirasida aşyoviy dalil sifatida olingan 159 ta yangi namunadagi haydovçilik guvohnomasi, 89 ta qöşimça toifa oliş uçun öqiganlik haqidagi soxta hujjatlar, 89 ta qöşimça toifa qöşilgan hamda 23 ta eski turdagi haydovçilik guvohnomalari tegişli tartibda yöq qilinişi belgilangan.

Avvalroq Angorda ana şu soxta “prava” yoqib yuborildi.

Boş prokuratura respublika böylab davlat xizmatlari markazlari xodimlari orqali 1300 ga yaqin qalbaki haydovçilik guvohnomalari rasmiylaştirilganini xabar qilgandi. Keyinçalik qözğatilgan jinoyat işi doirasida 8 ta hududda 1 200 nafardan ortiq fuqaroga soxta hujjatlar rasmiylaştirib berilgani aniqlangan. Soxta guvohnoma olganlarning 455 nafari 1305 marta qoida buzgan, 9 nafari esa YTH sodir etgan, natijada 6 kişi jarohatlanib, 3 kişi halok bölgan.