Nobel assambleyasi bayonotida aytilishicha, olimlar “yorugʻlik bilan boshqariladigan ion kanallari va optogenetikaga oid kashfiyotlari uchun” mukofotlangan.
Optogenetika – asab hujayralarini yorugʻlik yordamida faollashtirish yoki ularning faoliyatini toʻxtatish imkonini beradigan usul. Bu texnologiya miyada xotira, his-tuygʻu va xulq-atvorni shakllantiruvchi asab zanjirlarini oʻrganishda yangi imkoniyatlar ochgan.
Peter Xegemann va Georg Nagel 2000-yillar boshida bir hujayrali suvoʻtida yorugʻlikka sezgir oqsil – kanalrodopsinni aniqlagan. Keyinchalik Stenford universiteti olimi Karl Deysserot kanalrodopsinni asab hujayralarida qoʻllab, ularning faoliyatini yorugʻlik yordamida boshqarish usulini rivojlantirgan.
Bu texnologiya neyronlarni juda aniq tarzda faollashtirish yoki nofaol holatga oʻtkazish imkonini berib, miya qanday ishlashini oʻrganishda muhim vositaga aylangan. Olimlar optogenetika yordamida muayyan xotiralar, his-tuygʻular va xatti-harakatlarni shakllantirishda ishtirok etuvchi asab zanjirlarini tadqiq qilmoqda.
Optogenetikaning tibbiyotda ham istiqbolli qoʻllanish sohalari mavjud. Xususan, tadqiqotchilar bu usuldan koʻrish qobiliyatini tiklash, shuningdek, ayrim nevrologik va ruhiy kasalliklarni oʻrganish va davolash imkoniyatlarini tadqiq qilmoqda.
2026-yilgi Nobel mukofotlarini eʼlon qilish haftaligi 5-oktabrda fiziologiya va tibbiyot yoʻnalishida boshlandi. Fizika boʻyicha laureatlar 6-oktabr, kimyo boʻyicha 7-oktabr, adabiyot boʻyicha 8-oktabr, Tinchlik mukofoti sohibi 9-oktabr va iqtisodiyot boʻyicha laureatlar 12-oktabr kuni eʼlon qilinadi.
