Puç sertifikatlar, sotiladigan esdalik nişoni va pedagoglarning havoga sovurilayotgan pullari. Muammoning ildizi qayerda?
|23:43 / 20.02.202334 6739 min
Pedagoglarni attestatsiyadan ötkazişda ularning öquv seminarlaridagi iştiroki e’tiborga olinadi. Bu nodavlat ilmiy markazlar tomonidan öylab topilayotgan “sertifikat biznesi”ning ildiziga suv quymoqda: attestatsiya va ustama uçun deb aldaydigan ustomonlar köpaydi. Öqituvçilarning bir qismi bunga mehnatlarining rağbati sifatida qarayapti.
Maktabgaça va maktab ta’limi vazirligi 2022 yilning iyun oyida öqituvçilarga vazirlik pulli xizmat körsatmasligi hamda “Mahoratli pedagog” jurnali bilan hamkorlik qilmasligi haqida ogohlantiriş bilan çiqqandi.
“Sönggi kunlarda ayrim telegram kanallar, jumladan “Mahoratli pedagog” kanali va jurnali Xalq ta’limi vazirligi bilan hamkorlikda faoliyat yuritişi borasida haqiqatga zid bölgan ma’lumotlarni bergan holda, öz jurnalida pulli asosda maqolalar çiqariş hamda pulli seminarlarga qatnaşiş xizmatlarini tarğib qilmoqda.
Buning evaziga esa sertifikat egalariga navbatdagi attestatsiyadan ötiş, toifa va ustama olişda yordam bölişi iddao qilinmoqda.
Şu munosabat bilan Xalq ta’limi vazirligi “Mahoratli pedagog” telegram kanali va jurnali bilan heç qanday aloqasi yöq ekanini, uşbu kanal orqali beriladigan sertifikat esa heç qanday imtiyozlarga ega emasligini va Xalq ta’limi vazirligi pedagoglarga bu kabi pulli xizmatlar körsatmasligini ma’lum qiladi”, — deyilgandi vazirlik ogohlantirişida öşanda.
Biroq mazkur ogohlantirişga qaramasdan, öqituvçilar örtasida pul tölaş evaziga nodavlat ta’lim markazlari tomonidan “xalqaro forum”, “xalqaro öquv seminari” niqobi ostida uyuştirayotgan tadbirlarda onlayn iştirok etiş, sertifikat va esdalik nişoni sotib oliş, jurnallarda maqolalar çop etiş holatlari kamaygani yöq. Aksinça, nodavlat ta’lim markazlarining bu boradagi “biznesi” gullab-yaşnamoqda.
Nega pedagoglar peşona teri bilan işlab topgan pulini bu kabi markazlarga qöşqöllab topşiryapti? Bundan ularning manfaatdorligi nimada?
Mustaqil tadqiqotçi, pedagog Iqboljon Kamolov bunday markazlar faoliyati haqida şunday yozmoqda:
“Jamiyat “yirtqiç” jurnallarga qarşi kuraşişi va tadqiqotçilar özlari buni boşlab berişlari lozim. Qonun şunga xizmat qilişi kerak.
AQŞ Federal savdo komissiyasi Hindistondagi şunday “yirtqiç” naşriyotlardan birini sudga berib, 50 million AQŞ dollari jarima tölaşga majbur qilgan. Umuman olganda esa, “yirtqiç” jurnallar va ularning örtakaşlari bir yilda 393 mln AQŞ dollari miqdorida daromad qiladi. Ularning iqtisodiyot va ilm-fanga keltirayotgan zarari esa bundan ança köp ekani şubhasizdir.
Mavzuga oid
Aslida nodavlat ta’lim yoki ilmiy taşkilotlar köp va xöb bölişi kerak. Lekin vijdonga xilof tarzda faoliyat yuritiş, akademik vijdonsizlikka yöl qöyiş ilm-fanga nisbatan xiyonatdan boşqa narsa emas”.
Termiz şahridagi 13-umumiy örta ta’lim maktabi direktorining ma’naviy-ma’rifiy işlar böyiça örinbosari Gulçehra Aşurova esa öqituvçiga rağbat halol bölişi kerakligini ta’kidlaydi:
“Ustamada nişon, medal, davlat mukofotlari e’tiborga olinmaydi. Faqat toifa, magistr, ilmiy darajasi bölsa töğridan töğri beriladi. Inson fe’li şunday yaralgan, rağbat va maqtovga moyilligi tabiiy holdir. Faqat bu rağbat kuraş tilida aytganda halol bölişi kerak. Nega maqolani öqituvçi peşona teri evaziga tayyorlamaydi? Bu ilmiy maqolalarning natijasi qani? Qayerning yoki kimning koriga yaragan? Qaysi vijdon bilan sotib olingan, mehnati singmagan nişonni taqib yuradi? Bu natijasiz, vakolatsiz, imtiyozsiz temir kimga kerak?”
“Bu kökrak nişonlar rasmiymi, ustamaga ötadimi, deb köp söraşmoqda. Bu medalni sotib olişga bir million söm sarflaşmoqda ekan. Biron magazindan yasatib olsangiz yaxşi emasmi, 50-60 ming sömga tuşadi şu temirça. Yoki sizlarga şularni sahnada berib, qarsak çalişi şartmi?
Bir neçta viloyatda bunday tadbirlarni qilib, şu “medalni” berişdi. Essiz şunça pul, essiz işonç, essiz “Ta’lim fidoyisi” degan söz, şu sözniyam xarob etişibdi, ming afsus.
Xullas, bu temirça heç qayerga ötmaydigan, heç qanday qadr-qiymatsiz, falon pulga sotib olingan temir, közingizni oçing, ustozlar”, — deb yozadi Respublika ta’lim markazi direktor örinbosari Isroil Tillaboyev.
Pedagoglar orasida bu kabi rağbatni qöllovçilar ham topildi. Jumladan, ismini oşkor qilişni istamagan öqituvçi mehnatga munosib rağbat yöqligi pedagoglarni öziga rağbat sotib olişga undayotgani haqida gapirdi:
“Ustozga birgina rahmat sözi ham rağbat. Ammo maktabimiz direktori va öquv işlar böyiça örinbosari işlagan kadrlarga oddiygina rahmat sözini ham aytib, motivatsiya berişni bilmaydi. Ustoz nima qilsin, mana şu kabi motivatsiya bölganida talpinadi-da.
Buning nimasi yomon? Ustozlarni heç kim, şu medalni ol, deb majbur qilmaydi-ku, ular öz xohişlari bilan qatnaşmoqdalar. Ustozning sal bölsa ham könglini kötaryapti. Ustama kerak emas, mayli, ammo ozgina hurmat ham kerak-ku ustozga”.
Öqituvçilar pul evaziga sotib olayotgan bu kabi hurmat va rağbat hatto hokimliklar tomonidan ham e’tirof etilyapti.
Masalan, Qaşqadaryo viloyati Ğuzor tumani hokimligi öz rasmiy kanalida tumandagi 10-umumta’lim maktabining oliy toifali öqituvçisi Gavhar Rustamova özining (!) ilmiy maqolasi bilan Toşkent şahridagi Ilğor tadqiqotlar ilmiy markazida ötkazilgan “Xalqaro ilmiy forum”da iştirok etgani haqida ma’lum qilgan.
“Germaniya, Turkiya, Rossiya va Fransiya kabi davlatlarning ilmiy markazlari masofaviy tarzda iştirok etgan xalqaro ilmiy forumda ğuzorlik Gavhar Rustamovaning ilmiy maqolasi yuqori baholanib, “Eng yaxşi ilmiy maqola” nominatsiyasi ğolibi, deb topildi va “Ilm-fan iftixori” esdalik nişoni bilan taqdirlandi”, — deyiladi hokimlik xabarida.
Toşkent şahar Ilğor tadqiqotlar ilmiy markazi xalqaro ilmiy forumda iştirok etiş uçun 50-150 ming söm, esdalik nişoni badali (sotiliş narxi!) uçun 200 ming söm sörab turgan bir paytda forum iştirokçilari ilmiy maqolani özi yozgani ham şubha ostiga olinadi.
Yoki “Research and publications” ilmiy naşrlar markazining “Ta’lim fidoyisi” esdalik nişoni va sertifikatlari ham şu kabi “soqqali”: maqola çiqariş narxi 180-240 ming söm. Maqola yozib beriş, tarjima qilib beriş “xizmatlari” ham mavjud. Özlari xizmat haqini olib yozib bergan maqola uçun tölov qilsangiz, esdalik nişon ham berişadi.
Bu kabi nodavlat ta’lim markazlari öqituvçilarni “Ustamaga, attestatsiya baholaşga asos böladi” kabi reklamalar bilan öziga jalb qilmoqda. Mazkur markazlar tomonidan berilayotgan sertifikatlar va maqolalar rostdan ham kuçga egami yoki Maktabgaça va maktab ta’limi vazirligi ta’kidlaganidek, heç qanday imtiyozlarga ega emasmi?
Aslida çindan ham bu “soqqaçi” markazlar va öqituvçilarni boğlab turgan “rişta” bor. Bu pedagoglarning attestatsiyadan ötişi bilan boğliq.
Vazirlar Mahkamasining 2021 yil 17 sentabrdagi tegişli qarori bilan “Maktabgaça, umumiy örta, örta maxsus, professional va maktabdan taşqari ta’lim taşkilotlari pedagog kadrlarini attestatsiyadan ötkaziş tartibi töğrisida”gi Nizom tasdiqlangan. Mazkur Nizomga ilova sifatida berilgan umumiy örta ta’lim taşkilotlari pedagog kadrlarining pedagogik mahoratini baholaş mezonlariga köra, öquv seminarlari yoki metodik birlaşmalarda metodik işlanmalar bilan iştirok etgani uçun agar u xalqaro yoki respublika miqyosida bölsa, 3 ballgaça taqdim qilinadi.
Ayrim maktablarda öqituvçilarning attestatsiya hujjatlaridagi mazkur turdagi sertifikatlar yoki ilmiy maqolalar uçun ball berilmoqda. Ayni şu nuqta pedagoglarni nodavlat ta’lim markazlariga murojaat qilişga, 1 million tölab bölsa ham puç sertifikat va esdalik nişoni olişga majbur qilmoqda.
Maktabgaça va maktab ta’limi vazirligi, boşqa mas’ul taşkilotlar öqituvçilar hamda nodavlat ta’lim markazlarini boğlab turgan mazkur “ip”ni uzişi kerak. Çunki avvalo bu öqituvçilarni nohalol tarzda toifa olişga undaydi. Qolaversa, ularning çöntagiga yaxşigina zarar yetkazmoqda. Hukumat qarori bilan tasdiqlangan yuqoridagi Nizom va uning baholaş mezonlarida keltirilgan “öquv seminarlari yoki metodik birlaşmalar” jumlasiga ham aniqlik kiritilişi lozim: bu örinda nodavlat ta’lim markazlarining puç sertifikatlari, öqituvçining özi yozmagan ilmiy maqolasi va sotib olingan esdalik nişonlari hisobga olinadimi yoki yöq?
