UYeFAda yangi qoidalar: «Moliyaviy feyr-pley» endi yo‘q. Nimalar o‘zgaradi?

Bunda maosh deganda faqat erkak jamoalar tarkibi, murabbiy, bundan tashqari, iste’folardan so‘ng to‘lanadigan kompensatsiyalar inobatga olinadi. Odatda, bu to‘lovlar klublardagi umumiy maoshlarning kamida 90 foizini tashkil qiladi.

Darvoqe, 70 foizlik cheklov avval ham bo‘lgan, lekin bu qoidaning buzilishi faqat qo‘shimcha tekshiruvlarga sabab bo‘lardi xolos, jazo uchun asos qilinmasdi.

Eslatib o‘tamiz, transfer xarajatlari birdaniga to‘liq summa shaklida emas, amortizatsiya shaklida hisobotga olinadi, ya’ni futbolchining shartnoma muddatiga sochib yuboriladi. Masalan, bir futbolchi 100 million yevroga sotib olinib, u bilan besh yillik shartnoma tuzilsa, ushbu to‘langan summa 20 milliondan 5 yilga taqsimlanadi. Aytaylik, ushbu futbolchi bir yildan so‘ng, 90 millionga sotib yuborilsa, klub 10 million zarar emas, 10 million foyda qilgan bo‘ladi. Zero sotilish paytida bir yil o‘tgani uchun futbolchining joriy qiymati 80 millionga tushgan bo‘ladi.

Ammo o‘z navbatida, futbolchilar sotilganda kelib tushadigan mablag‘ to‘lig‘icha ushbu moliyaviy yilga yoziladi. Ya’ni birgina yaxshi transfer bilan klub moliyaviy holatini yaxshilab olishi mumkin.

70 foizlik chegaralar buzilsa, farqning jiddiyligi va so‘nggi to‘rt yillikdagi sakrashlar inobatga olinadi. 10 foiz limitdan chiqilsa, limitdan tashqaridagi summadan 10-25 foiz atrofida, agar 30 foizdan ortiq limitdan chiqilsa, 75-100 foizgacha jarimaga tortilishi mumkin.

Xo‘sh, agar bu qoidalar hozir ham ishlab kelganda, qaysi klublar qanday holatda bo‘lardi? SwissRamble buni ham hisoblab chiqibdi.

2020/21 mavsumdagi ma’lumotlar olingan, ya’ni o‘shanda pandemiya bo‘lib, tomoshabinsiz o‘tgani, aksariyat klublar katta daromadlardan quruq qolganini ham e’tiborda tutish kerak.

Faqat ikki klub – «Real» va «Bavariya» 70 foizlik limit talabiga javob bera olgan. «Barselona» (109), «Inter» (104) va «PSJ» (102) klublari esa limitdan ham oshib ketgan (Ispaniyada maoshlar bo‘yicha cheklov shundoq ham borligi va natijada kataloniyaliklar Messini qo‘yib yuborishga majbur bo‘lganini eslang).

«Arsenal» va «Chelsi»da 90 foizdan, «MYu», «Milan», «Yuventus» 80 foizdan, «Atletiko», «Siti», «Liverpul», «Borussiya» va «Tottenhem» esa, 70 foizdan ortgan. Agar 2018/19 yilgi mavsum, ya’ni pandemiyadan oldingi holatga ham qaraydigan bo‘lsak, faqat to‘rt klub 70 foizlik limitdan chiqib ketgan xolos – «Milan» (99 foiz), «Chelsi» (85), «Yuventus» (72) va «Manchester Siti» (71).

Aytish mumkinki, bu ko‘rsatkichga milliy chempionatlarning TV-shartnomalari ham katta ta’sir qiladi. Masalan, 2020/21 yillar mavsumida APL klublari ish haqi va transferlar uchun daromadning 80 foizini sarflashgan. Ispaniyada bu ko‘rsatkich 84, Italiyada 92, Fransiyada esa, umuman 102 foiz (Bu yerda Fransiyadagi soliq tizimi, ya’ni u yerdagi daromad soliqlarining boshqa Yevropa mamlakatlaridan sezilarli ko‘pligini ham e’tiborga olish kerak. Yangi qoidalar ham fransuz klublarini qiynab kelayotgan bu muammoni yechishga qodir emas).

Faqatgina Bundesliga klublari ertagayoq joriy etilsa ham, yangi talablarga tayyor ekanini ko‘rish mumkin. Nemis klublari daromadning faqat 68 foizini yuqorida ko‘rsatilgan xarajatlar uchun sarflar ekan.

Qanday maqsadlarda kiritilayotgan bo‘lmasin, bu tizimning ham boy va kambag‘al klublar o‘rtasidagi farqni kattalashtirishda rol o‘ynashi mumkinligi xavfi mavjud. Masalan, agar 2018/19 yilgi mavsumdagi raqamlar bilan APL klublariga limit qo‘yiladigan bo‘lsa, «Manchester Yunayted» bir mavsumda transfer va maoshlar uchun 457 million sarflay olar ekan, ayni shu ligada qatnashgan «Haddersfild»da bu raqam atigi 88 millionni tashkil qiladi. Farq sezilarli.

Yana shuni yodda tutish lozimki, ba’zi homiylik shartnomalarining bozor qiymatiga mos emasligi muammosi to‘liq yechimini topgani yo‘q. Bu «lazeyka»dan ko‘pincha «Manchester Siti» va «PSJ» klublari tez-tez foydalanib turishi ma’lum. Klublar «yaqin» kompaniyalar bilan homiylik shartnomalari tuzib, narxni ataylab oshirib ko‘rsatishadi va shu tariqa daromadlarni qog‘ozda shishirib «moliyaviy feyr-pley» qoidalarini chetlab o‘tishadi. Endi qoidalar kengaytirildi – UYeFA nafaqat shartnoma ishtirokchilarining boshqa bitimlarini, balki har bir kelishuvni qamrab olmoqchi, lekin aytish mumkinki, buni amalga oshirish juda qiyin masala.

UYeFAning o‘zi ham tan olib aytayotganidek, yangi qoidalar boy va kambag‘allar o‘rtasidagi masofani qisqartirmaydi, ammo top-klublarni katta qarzlarga botib qolishdan qutqarib, aqlbovar qilmas transferlardan tiyib turadi.