Rossiyadagi safarbarlik frontdagi vaziyatni özgartira oladimi?

Rossiyaning Izyum hududidagi yirik guruhi köp oylar mobaynida Slovyansk va Kramatorskni egallaş uçun şimoldan besamar hujumlar uyuştirdi, lekin bu hujumlar qöşimça kuçlar bilan qöllab-quvvatlanmadi va ğarbiy qanot deyarli oçiq qoldirildi. Ukraina qurolli kuçlari uşbu qanotga hujum qilişga tayyorlanayotgani ma’lum bölganida esa Rossiya qömondonligi şunçaki uşbu uçastkani mudofaa qiliş uçun tezlik bilan jönatiş mumkin bölgan kuçlarni topa olmadi.

Şunday qilib, Ukraina qömondonligi zaxiradagi kuçlar safarbar qilinmagan tinçlik davridagi armiyaga qarşi safarbar qilingan armiya (önlab yangi tuzilmalar şakllantirilgan) bilan jang qilişdagi ustunlikni namoyiş etib berdi. Ukrainlar son jihatdan qariyb ikki barobar ustunlikka erişgandi.

Rossiya qömondonligi şu vaqtgaça özining artilleriya borasidagi ustunligini hisobga olgan holda, Ukraina qurolli kuçlari son borasidagi ustunlikdan foydalana olmaydi deb hisoblardi, endi esa birgina artilleriya frontning yuzlab kilometrlarini nazorat qila olmasligi ayon böldi — raqib öz kuçlarini qanday jamlaşni bilgan va buni qila olgan hamda RF qurolli kuçlari (ayniqsa aviatsiya) bunga xalal berişga qodir bölmagan şaroitda. Agar frontda şu vaziyat saqlanib qolganida, bu Kremlning muqarrar mağlubiyatiga yetaklagan bölardi.

Safarbarlik RF qurolli kuçlari uçun vaziyatni tubdan özgartira oladimi?

Agar Kreml uruşni davom ettirmoqçi ekan, safarbarlik — zaruriy qadam (ammo, katta ehtimol bilan, bu yetarli darajada emas va keçikkan): 

• Prezident farmonida qança odamni safarbar qiliş rejalaştirilayotgani maxfiylaştirilgan, ammo RF mudofaa vaziri Sergey Şoygu 300 ming kişi (birdaniga emas) safarbar qilinişi rejalaştirilayotganini aytdi. Nazariy jihatdan bu raqam Ukrainadagi Rossiya qöşini sonini ikki barobarga oşiriş imkonini beradi. Şuningdek rotatsiyalar amalga oşiriş va tuzilmalarni töldiriş mumkin. Şu bilan birga, Şoyguning tuşuntirişi butkul yolğon bölişi va farmonda maxfiylaştirilgan banddagi raqamlar butunlay boşqaça bölişi mumkin. «Meduza» manbasi zaxiradagilardan bir millionga yaqin odam safarbar qilinişi mumkinligi haqida ma’lumot bergan.
• Farmondagi ayrim qoidalar nazariy jihatdan armiyani töldiriş bilan boğliq vaziyatni sezilarli darajada yaxşilaşi kerak: gap amaldagi harbiy xizmatçilarning şartnomalarini noma’lum muddatgaça uzaytiriş (jumladan, Ukrainaga bitta «xizmat safari» uçun qisqa muddatli şartnoma tuzganlarning ham), şuningdek, şartnomalarni bekor qilişga taqiq qöyilişi haqida bormoqda. Jinoyat kodeksiga zudlik bilan «xizmatdan boş tortuvçilar» uçun jinoyat işi oçilişi töğrisida tuzatiş kiritilgan.
• Nazariy jihatdan bular Rossiya qöşinlaridagi şaxsiy tarkib bilan boğliq vaziyatni barqarorlaştirişi hamda kadrlar qönimsizligiga barham berişi kerak.
• Ammo bu yeçimning salbiy tomoni ham bor: qisqa muddatli şartnomalar zörlik bilan uzaytirilişi qöşinlarning ruhiy holatiga aks ta’sir körsatişi mumkin, qöşinlar safida esa bunday şartnoma tuzganlar soni köpçilikni taşkil etadi: «köngillilar» Rossiya ölçovlarida qisqa komandirovkalar uçun katta pul hisoblanadigan mablağlarni deb yollangan, endi esa uruş oxirigaça frontda qolib, öz hayotini xavf ostida qoldirişi talab etiladi.
• Yangi safarbar qilinganlarning aksari tez orada frontda paydo böla olmaydi: ulardan yangi tuzilmalar tuziş jarayoni olib borilişi kerak, çunki mavjud brigada va diviziyalar safiga ön yoki yuz minglab kişini qöşib, moslaştirib bölmaydi. Safarbar qilinganlardan tuzilgan guruhlar darhol frontga yuborilsa, ular yuqori jangovar holatda bölişi dargumon. Xususan, sönggi vaqtlarda Donbassdagi «respublikalar» aholisidan tuzilgan bölinmalar allaqaçon juda past samaradorlik körsatişdi (Ukraina armiyasidagi köngillilar va RF qurolli kuçlariga uruşgaça va uning ilk davrida Donbass va Rossiya hududidan jalb etilgan köngillilardan farqli ölaroq) - ukrainlarning Xarkiv oblastidagi qarşi hujumi vaqtida bunday bölinmalar tarqoqlikka uçrab, birinçi bölib çekingandi. Jangga tayyor tuzilmalarni şakllantiriş, öqitiş va ularning harakatini muvofiqlaştiriş uçun bir neça oy ketadi — buni Ukraina qurolli kuçlari tajribasi ham körsatmoqda.
• Kremlning muammosi şundaki, unga qöşimça kuçlar hozirning özida kerak, çunki Izyum va Kupyanskdagi mağlubiyatdan keyin RF qurolli kuçlari inqirozni bartaraf eta olmadi. Ukrainlarning davom etayotgan qarşi hujumlari Rossiya armiyasi yana köp hududlarni, jumladan, töliq egallanişi bosqinning boş maqsadi sifatida e’lon qilingan Luhansk va Donetsk oblastlaridagi keng hududlar ustidan nazoratni yöqotişiga olib kelişi mumkin. Şu bilan birga, Ukraina armiyasi ham bahor oxiri va yoz davomida şunga öxşaş şaroitda qolganida rossiyaliklar hujumiga doş bera olgan va boy berilgan hududlar Donbassdagi bir neça şahar bilan çeklangandi — ammo bu örinda yodda tutiş kerakki, ular öz hududida jang qilişmoqda.
• Va nihoyat, RF mudofaa vazirligi bir neça oy içida armiya yangi jangovar şay bölinmalar bilan töldirilişi uçun zarur bölgan «safarbarlik tadbirlari»ni muvaffaqiyatli amalga oşirişiga ham işonç yöq.

Rossiyada taşkilotçilikda qanday muammolar bölişi mumkin?

Nazariy jihatdan zamonaviy texnikalar va taktikalar bilan taniş bölgan (ammo Ukrainada jang qiliş tajribasi yöq) ön minglab va hatto yuz minglab yangi askarlar ortiqça qiyinçiliklarsiz safarbar etilişi mumkin: sönggi uç çaqiriqda (sönggisi 2021 yil kuzida) harbiy xizmatdan böşaganlarning özi 300 ming kişidan oşadi. Aynan ular safarbar qilinuvçilar uçun mezonlarga töğri keladi: armiyada xizmat qilgan va harbiy mutaxassislikka ega (töğri, ularning barçasi ham quruqlik qöşinlari, havo-desant kuçlari yoki dengiz piyodalari safida xizmat qilmagan, bu şuni anglatadiki, köplar darhol frontda foydalaniş uçun «yaroqli emas»). Şuningdek, sönggi 15 yil içida şartnoma asosida xizmat qilib (jumladan, Suriyada «jangovar tajribaga ega bölganlar»), armiyadan böşagan yana yuz minglab zaxiradagi harbiy xizmatçilar ham bor.

Ammo, Ukrainadagi uruş uçun «köngillilar»ni yollaş böyiça kampaniya u qadar muvaffaqiyatli keçmagani jangga borişni istaydiganlar soni köp emasligini körsatdi, bu esa safarbarlik ön minglab kişilar xohiş-irodasiga qarşi majburan olib ketilişini anglatadi. Ammo safarbarlikning bu bosqiçi oson keçgan taqdirda ham yangi qiyinçiliklar çiqişi tayin.

Sönggi ön yilliklarda Rossiyada sovetlarning safarbar qilinganlardan yangi tuzilmalar yaratiş tizimidan voz keçib yuborildi. Sobiq mudofaa vaziri Anatoliy Serdyukovning 2009-2012 yillardagi islohotigaça, RF qurolli kuçlarida köplab kadr bölinmalar mavjud bölib, zaxiradagilarning muntazam yiğinlari ötkazib turilardi. Ularning şaxsiy tarkibi töliq bölmasa-da, moddiy baza va ofitserlarga ega edi, safarbarlik e’lon qilingan taqdirda, ular tölaqonli birlaşmaga aylanardi. Armiyani qisqartiriş va uni mintaqaviy töqnaşuvlar hamda aksilterror amaliyotlarga moslaştirişga qaratilgan islohotlar natijasida bunday qismlarga barham berildi.

Xersondagi manyovr, safarbarlik muammolari va generallar. Ekspertlar Rossiya Ukrainaning hujumini töxtata olmagani haqida

Sönggi yillarda armiyada önlab yangi tuzilmalar paydo böldi, ammo harbiy xizmatçilar soni deyarli ösmadi. Yangi tuzilmalar yaxlit bölib şakllanmagan, ya’ni safarbar qilinganlarni qabul qilişga tayyor edi: brigada va diviziyalarning köpçiligi şunçaki oçilgan va şaxsiy tarkib yetişmovçiligi tufayli juda zaif edi. Ular aynan şunday holatda uruşga yuborildi. Nazariy jihatdan ularni safarbar qilinganlar bilan töldiriş mumkin, ammo yuqorida aytilganidek, ular ön yoki yuz minglab yangi harbiylarni qabul qiliş holatida emas. Şunday qilib, yangi çaqirilayotganlarni qabul qiliş uçun şunçaki taşkillaşgan tuzilmalar yöq:

• Asosiy muammo — zamonaviy uruşlardan xabardor bölgan ofitserlar yetişmovçiligi. Safarbarlik böyiça çaqirilayotgan ofitserlar esa özi ham qayta öqitişga muhtoj va safarbar qilingan oddiy askarlar bilan darhol maşğulotlarni boşlay olmaydi. Tajribali ofitserlar — frontda va ular yoppasiga safarbar qilinganlarni tayyorlaş va ularga jangovar könikmalarini yetkazişi uçun ortga qaytarilişi dargumon.
• Qurollantiriş bilan boğliq muammolar yuzaga kelmoqda. Rossiya armiyasi uruşning yetti oyi davomida minglab texnikalarini yöqotdi (hatto eskirgan texnikalar omborlardan olib çiqilib, safdan çiqqanlari örniga yuborildi). Zaxirada yuz minglab harbiylarni öz içiga oladigan önlab birlaşmalarni qurollantiriş uçun zarur böladigan yaroqli texnikalarning ulkan bazasi bor-yöqligi noma’lum.
• Rossiya qömondonligi Ukrainada jang qilayotgan u qadar katta bölmagan guruhlarni samarali boşqara olmadi. Tuzilmalar soni ortişi bilan boşqaruvdagi muammolar faqat ortadi.
• Bu (hatto köproq darajada) ta’minotga ham taalluqli: qömondonlik şusiz ham Ukrainada jang qilayotgan kiçik guruhlar ta’minotini töğri yölga qöya olmadi (ayniqsa, temiryöllardan foydalanib bölmaydigan hududlarda, çunki armiyada yuk maşinalari va yöl oçuvçi boşqa maxsus texnikalarning ötkir yetişmovçiligi kuzatilmoqda). Ukraina qurolli kuçlari front çiziğidan önlab kilometr içkaridagi infratuzilmalar va omborxonalarga zarba beriş imkoniyatiga ega bölgan şaroitda katta sondagi guruhlar qanday ta’minlanişi savol ostida. Ta’minot böyiça vaziyat özgarişi uçun nafaqat askar va ofitserlar, balki transport vositalarini  ham safarbar qiliş talab etiladi.