Daladagi töqnaşuv: Çiroqçida yer bilan boğliq janjalni keltirib çiqarayotgan omillar haqida
|14:57 / 09.04.202241 0349 min
Qaşqadaryo viloyati Çiroqçi tumanidagi Oq oltin mahallasida joylaşgan oçiq dalada içki işlar xodimlariga qarşilik körsatayotgan ayollar videotasviri Internetda katta rezonans keltirib çiqardi.
31 mart kuni röy bergan voqeaning tasvirlari içki işlar xodimlari ayollarga kuç işlatyapti, deya talqin qilindi. Şu sababli Kun.uz muxbirlari voqea röy bergan mahallada bölib, vaziyatni örgandi, janjalga nima sabab bölganiga oydinlik kiritdi.
Biz dastlab Oq oltin mahallasi raisi Tölaboy Usanov bilan uçraşdik. Oqsoqol janjallaşayotgan tomonlar aslida qarindoş ekanini bildirdi. Mahalla raisining aytişiça, bu tortişuvlar birinçi marta röy berayotgani yöq.
Tölaboy Usanov, Oq oltin mahallasi raisi
Avvalroq, mahallaning bir guruh fuqarolari fermer xöjaligi raisi Abdusattor Duxmarov ustidan ariza yozişgan. Unda bildirilişiça, Abdusattor Duxmarov «Şomurod ota» fermer xöjaligiga davlat tomonidan ajratilgan yerlardan öz öğillariga 5 gektardan bölib bergan. Mahalla raisi tuşgan arizani tuman qişloq xöjaligi bölimiga yönaltirganini aytdi. Tumandagilar arizada körsatilgan vajlar asossiz ekanini ma’lum qilişgan.
Raisga köra, murojaatçilar Abdusattor Duxmarov öz fermer xöjaligi yerlaridan uy-joy quriş uçun qarindoşlariga bölib bergan, ammo ularga işlaşiga monelik qilayotganidan norozi bölib dalaga çiqişgan.
Biz fermer xöjaligi raisini topdik, undan fikrlarini söradik va mojaroli yerda böldik.
Fermer xöjaligi raisi, 72 yoşli Abdusattor Duxmarovning aytişiça, 2009 yilgi optimallaştiriş asnosida 5 ta fermer xöjaligi tugatilib, unga çorvaçilik uçun 118 gektar lalmi yer ajratib berilgan.
Keyinçalik uning yerining 31 gektari (uning qudalaridan biriga tegişli yer ekan) ajratilib, hozir fermer xöjaligida 87 gektar yer qolgan. Öşa yerning 20 gektariga Mahmadoli Qangşarov heç qanday hujjatlarsiz da’vo qilmoqda.
Abdusattor Duxmarov
Barça hujjatlarga ega Abdusattor ota öz fermer xöjaligiga tegişli öşa 20 gektar yerni 5 yildan buyon tasarruf eta olmayotgani, şudgorlay olmayotgani, uning bir qismiga bodom köçatlari ekişni niyat qilib eka olmayotganini aytdi.
Mavzuga oid
«Dalaga traktor solsak, özi, qarindoş uruği bilan traktor tagiga yotib oladi. Yerni haydab böladimi bunaqada?» dedi A.Duxmarov.
Bu borada fermer sudga, içki işlar organlariga murojaat qilgan. Mahmadoli Qangşarovni yerdan majburiy çiqariş töğrisidagi ijro hujjatlariga ham ega.
20 gektar yerni bir paytlar Mahmadoli Qangşarov işlatgan. Yer «Şomurod ota» fermer xöjaligiga qöşilganidan söng ham Mahmadoli aka uni rais bilan oğzaki kelişuv asosida köp yillar mobaynida işlatib yurgan. Ğalla ekişgan, davlat rejasini topşirib kelişgan. Evaziga esa heç qaçon fermerdan ğalla puli olişmagan (fermer xöjaligi raisi ğalla pulini bermaganiga sabab qilib, soliqlar tölaşini pisanda qildi).
Mahmadoli Qangşarov
Şuningdek, yeri «Şomurod ota» fermer xöjaligi tarkibiga qöşilib ketgan boşqa fermerlardan biri Xöjaqul Nurmanov ham Abdusattor Duxmarov kelişuvni buzganini aytmoqda. 2009 yilda u 2 yilda pensiyaga çiqaman, keyin yer özlaringga qoladi, deb kengaygan fermer xöjaligini öz nomiga rasmiylaştirgan.
Xöjaqul Nurmanov
Xullas, ma’lum qilişlariça, bu lalmi dalalarda buğdoy yetiştiriş mumkin, şuningdek, aholi keçki tarvuz ekib kun köradi. Janjal öşa 20 gektar yerni şudgorlaşdan kelib çiqqan.
Özini qonunan haq deb biluvçi fermer tarafning iddaosiga köra, Mahmadoli Qangşarov şudgorlaş çoğida ataylab mahalladagi xotin-xalaj va yoşlarni qarşilik körsatişga tarğib qilib, dalaga çorlagan.
Dalaga kelib içki işlar xodimlari bilan tortişgan ayollar esa bunday bölmagani, «hammaga fermer yer bölib berarkan», degan miş-miş oralagani, şuning uçun dalaga kelişganini aytişmoqda. Ularning erlari va erkak qarindoşlarini içki işlar xodimlari IIBga olib ketişga çoğlanganda, ayollar IIO xodimlariga yopişişganini hikoya qilib berişdi.
Hozir içki işlar xodimlarining tepasida qarab turişi bilan, 16 gektar yer şudgorlangan. 4 gektar yer zaxiraga qoldirilgan. Uyi oldidagi öşa 4 gektar yerni tender orqali Mahmadoli Qangşarov yutib olişi mumkin.
Biz voqealarga aniqlik kiritiş uçun Çiroqçi tuman Içki işlar organlari faoliyatini muvofiqlaştiriş bölinmasining 4-son içki işlar bölimida böldik.
Bölim boşliği Anvarxon Qiyomov kameraga intervyu beriş uçun boşliqlaridan ruxsat olişi kerakligini aytdi. Lekin şunda ham voqea qanday yuz berganini gapirib berdi.
Ma’lum bölişiça, yomğirlar çözilgaç, keçikib ketgan şudgorlaş işlarini amalga oşiriş uçun fermer Abdusattor Duxmarov tuman hokimligi, sektor rahbari, içki işlar bölimiga murojaat qilgan. Ariza böyiça içki işlar bölimi xodimlari borib, Mahmadoli Qangşarov va boşqalarga şudgorlaş işlariga monelik qilmaslikni tuşuntirişgan.
3 nafar xodim şudgorlaş işlari tepasida qolgan. Heç qanday mojaro röy bermagaç, ular tuman markaziga majlisga qaytişgan. Tuşdan söng dalada janjal yuzaga kelgan. 4 nafar xodim tinçitişga borgan. Aholi şudgorlanayotgan traktorlarga toş va kesak bilan hujum qilişgan, ketmon va boşqa dastali narsalar bilan qurollanib qarşilik körsata boşlagaç, Anvarxon Qiyomov uçastka nozirlaridan iborat guruh bilan özi borgan.
Janjalda eng aşaddiy qarşilik körsatib, bunga boşqalarni ham faol çorlagan ikki ayolni içki işlar bölimiga olib ketişga qaror qilişgan. Ana şu jarayonning tasviri internetda tarqalgan.
«Biz borib fermer yoki boşqaning yonini oliş emas, şunçaki janjal yuzaga kelmasligi, odamlar bir-biriga tan jarohati yetkazib qöymasligi uçun mas’ulmiz. Agar yetib bormaganimizda, biror kor-hol röy bersa, kimdir oğir tan jarohati olsa ham hamma birinçi navbatda içki işlar qayoqqa qarayapti deb, bizni aybdor qilgan bölar edi», — dedi Anvarxon Qiyomov.
Qolaversa, bu janjal birinçi marta röy berayotgani yöq. Avval ham fermerning arizasiga köra, Mahmadoli Qangşarovga ma’muriy çora qöllanib, iş sudga oşirilgan ekan.
Keçagi janjaldan söng ham fermer arizasiga köra uç nafar fuqaroga çora körilgan. Ularning barçasi erkaklar. Ayollarga çora körilmagan.
Mavjud vaziyatda uzoq qişloqdagi qir va adirlarda joylaşgan lalmi yerlarning birgina fermerga biriktirilgani bizga qonuniy, lekin adolatsizlikdek tuyuldi.
Özingiz öylang: qişloq ahli, ayniqsa yoşlar yerda işlay desa – yer birovning qölida. Egasi işlatgani qöymaydi. Bilagi kuçga töla yoşlar esa işsizlikdan Rossiyaga bormoqda. Hozir köplari u yerdan ham işning puturi ketib, qaytib kelişgan. Mahallada ijtimoiy taranglik vujudga kelgan. Buni şu mahallada yaşovçi onaxonlar ham ta’kidlaşdi. Ular farzandlari mehnat qilişi uçun davlat yerni taqsimlab berişini istaşadi.
Bu borada 76 yoşli Davron Çöqmorov öz fikrlarini bildirdi. Nuroniy otaxonga köra, fermer xöjaliklarini optimallaştiriş niqobi ostida katta yer egalariga aylangan fermerlar bugungi kunga kelib, öz tarkibiga kirişga majbur bölgan kiçik fermerlar huquqlarini oyoqosti qilmoqda.
«Bu qişloqda hali-beri janjal tugamaydi. Toki kiçik fermerlarga ham yer bölib berilib, qöliga muhr berilmas ekan», — dedi D.Çöqmorov.
Anglaşilyaptiki, Oq oltin mahallasida vujudga kelgan bu vaziyatni Çiroqçi tumanidagi mas’ullar hal qila olmaydi. Qaşqadaryo viloyatidagilarning ham kuçi yetmaydi. Hozir tuman Çiroqçi va Kökdala tumanlariga bölinmoqda. Yerlar, dalalarning hisob-kitobi çiqarilmoqda. Şu bahonada hukumat darajasida qaror qabul qilinib, respublika işçi guruhi tuzilib, tumandagi lalmi yerlarning aniq hisobi çiqarilişi şart. Odamlarni, ayniqsa yoşlarni iş bilan ta’minlaş, oilaviy dehqonçilikni rivojlantiriş uçun yerlar qayta hisob-kitob qilinib, işlayman deganlarga lalmi yerlar teng taqsimlanişi kerak.
Aks holda «bu yerlarda mening uluşim ham bor», deb hisoblovçilar va fermerlar örtasida janjallar kelib çiqaveradi. Ularni murosaga keltiriş, bunday janjallar avj olmasligi uçun kuç işlatişga majbur bölgan içki işlar xodimlari esa aybsiz aybdor bölib qolaveradi.
Şuhrat Şokirjonov, Kun.uz maxsus muxbiri
Tasvirçi va montaj ustasi: Faxriddin Hotamov
