YeOIIning ma'qullanmagan strategiyasi, «kuzatuvçi» majburiyatlari va diplomatiya qoidalarini buzgan Zaxarova haqida – Senatorlar bilan suhbat
|22:25 / 24.05.202033 19711 min
Qonunçilik palatasi deputatlari Özbekistonning Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqida «kuzatuvçi davlat» maqomida iştirok etişini ma'qullagandan keyin, 11 may kuni senatorlar ham Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi bilan hamkorlikni ma'qullaşdi.
Kun.uz’ning hukumatdagi manbalariga köra, prezident Şavkat Mirziyoyevning Rossiya Federatsiyasiga kutilayotgan taşrifi çoğida Özbekistonning uşbu ittifoqqa kuzatuvçi sifatida a'zoligi haqida rasman e'lon qilinadi.
Kun.uz muxbiri YeOIIga a'zolik Özbekiston uçun nimalar berişi va qanday oqibatlar keltirişi borasida Senat rasmiylari – Budjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qömitasi raisi Erkin Gadoyev hamda Xalqaro munosabatlar, taşqi iqtisodiy islohotlar masalalari qömitasi raisi Ravşanbek Alimov bilan suhbat taşkil qildi.
Ilyos Safarov: – 19 may kuni YeOIIga a'zo davlatlarning prezidentlari videokonferensiya orqali majlis ötkazişdi. Unda Qozoğiston prezidenti Qosim-Jömart Töqayev iqtisodiy ittifoqni tanqid qilib, «Ittifoq strategiyasi»ni hozirça imzolamasligini bildirdi.
Töqayev ittifoq nima maqsadda taşkil qilingan bölsa, ularni bajarmayotgani, bu ittifoq iqtisodiy ittifoq bölmay qolayotgani va ittifoq parlamentida a'zo davlatlarning rahbar vakillari soni ular tölagan pulga qarab belgilanişini (hozir Rossiya eng köp mablağ sarflagani uçun aksariyat rahbar mansablarni egallab turibdi) tanqid qildi. Ittifoqning köp yillik a'zo davlati Qozoğiston prezidentining bu sözlari siz uçun nimani anglatadi?
Ravşanbek Alimov: – Rahmat savolingiz uçun. Haqiqatan, hammamiz ijtimoiy tarmoqlarda va ommaviy axborot vositalari orqali Yevroosiyo Iqtisodiy ittifoqi kengaşi anjumanini kördik. Siz bergan savolga javob beradigan bölsam, menimça, Yevroosiyo Iqtisodiy ittifoqidagi muhim bölgan muhokama, xususan, Qozoğiston rahbarining bunga munosabati, taklif etilayotgan taşkilotning yangi strategiyasiga taalluqli bölgan fikrlar. Umuman olganda, mening tuşunçam böyiça, Qozoğiston rahbariyati taşkilot faoliyatini ijobiy baholagan. Ya'ni oldinda ulkan istiqbollar borligi ta'kidlangan. Mening fikrimça, Qozoğiston prezidentining bunday munosabati köproq taklif etilayotgan yangi hujjatga – strategiyaning loyihasiga nisbatan bölgan. Savolingiz juda örinli. Bu muzokara Özbekistonning ham e'tiborini tortdi. Ya'ni bu yana bir marta uşbu taşkilot bilan hamkorlikni çuqur örganişda bizga yana bitta turtki bölyapti. Kuzatuvçi bölib hamkorlik qilayotganimiz yölimizning töğriligini körsatmoqda, mening nazarimda. Çunki bu kuzatuvçilik maqomi taşkilotni yaqindan, çuqurroq örganib, yönalişlarini belgilaşga imkon yaratdi.
Mavzuga oid
I.S: – 2025 yilgaça möljallangan YeOII iqtisodiy integratsiyasini rivojlantirişning strategiyasi borasidagi fikringiz qanday?
R.A: – U hujjatni men körganim yöq. Lekin aynan tuşunişim böyiça, yanada integratsiyani kuçaytirişga yönaltirilgan. Men qandaydir bir baho berolmayman. Çunki bu hujjatning özini körganim yöq. Öylaşimça, ular taşkilot içidagi hamkorlikni yanada çuqurlaştirişga yönaltirilgan qandaydir takliflarni muhokama qilişdi.
Ravşanbek Alimov
I.S: – Taşkilotga a'zo davlatlarning bu kabi e'tirozlari, tanqidlarini juda köp eşityapmiz. Umuman, taşkilotda yetakçi davlat – Rossiyaning özi inqirozli holatda. Şunday holatda ham bu taşkilot iqtisodi intensiv tarzda yaxşi ösib kelayotgan Özbekistonga nimasi bilan jozibador körinmoqda?
R.A: – Bu ham juda örinli savol. Bunaqa muhim, jiddiy qarorlar qabul qilişda juda ehtiyotkorlik, kerak bölsa, yetti ölçab-bir kesiş, degan tamoyilni özimizning oldimizga maqsad qilib olişimiz kerak. Xabaringiz bor, aynan şu yondaşuvni davlatimiz rahbari özining yil boşidagi murojaatida ilgari surgan. Bu integratsiya jarayonlari Özbekiston manfaati uçun kerak. Biz izolyatsiyada xalqaro munosabatlarsiz rivojlana olmaymiz va integratsiya – bu hozirgi zamon iqtisodiyotlarining rivojlaniş qonuniyatlari.
Şu jumladan, azaliy hamkor, azaliy yaqin bölgan davlatlar tuzgan taşkilot Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi taşkiloti bilan ham hamkorlik qiliş masalasi biz uçun dolzarb. Taşkilot qay tarafdan jozibadorligi masalasi mutaxassislar tomonidan örganib çiqilib, har tomonlama – ham ijobiy tomondan, ham salbiy tomonlari körib çiqilib, parlament palatalariga juda katta tahlillar bilan hisob-kitoblar kiritilgan. U yerda bölgan muhokamalardan xabaringiz bor. Mening nazarimda, integratsiya jarayonlarini Özbekiston manfaatini, Özbekiston iqtisodiy rivojlanişidagi aniq muammolarni hal qiliş nuqtayi nazaridan köriş kerak.
Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqiga kuzatuvçi bölib kiriş orqali Özbekistonning taşqi savdosi uçun yangi, keng imkoniyatlar oçiladi. Şu jumladan, Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi Özbekiston rivojlanişi uçun juda qiziqarli. Ikkinçidan, transport kommunikatsiyalaridan foydalaniş imkoniyatlari va şart-şaroitlari Özbekiston uçun yengillaşadi. Ularning keyinçalik rivojlanişida ham nafaqat Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi davlatlarida transport kommunikatsiyalaridan foydalaniş, balki Özbekistonning özini ham transport kommunikatsiya infratuzilmasi rivojlanişida ham öşa davlat bilan hamkorlik obektiv imkoniyatlarni yaratadi.
I.S: – Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi şartnomasida kuzatuvçi davlat ittifoq manfaatlariga zid bölgan biror harakatni amalga oşirmasligi belgilab qöyilgan. Ammo bu manfaatlarga nimalar kirişi borasida aniq biror ma'lumot uçramaydi. Demak, taşkilot a'zolari unda kuzatuvçi bölgan Özbekistonning istalgan bir harakatini istalgan paytda taşkilot manfaatiga zid deb qaror çiqarişi mumkin.
Erkin Gadoyev: – Menimça, bunday deyiş notöğri tuşunça bölib qoladi. Çunki bu yerda şartnoma asosida juda köp hujjatlar qabul qilingan. Bu xizmat körsatiş sohalari, transport sohalari va hokazo. Juda köplab şartnomalar qabul qilingan. Şuning uçun kuzatuvçi bölib kiriş nima maqsadda? Birinçi savolingizga ham özimning qisqaça fikrimni bildirib ötmoqçiman. Çindan ham e'tirozlar bölyapti. Nega? Çunki şartnomada, öşa şartnoma böyiça qabul qilingan hujjatlarda mana şu masalalar yetarliça öz ifodasini topmagan. Şuning uçun biz kuzatuvçi bölib iştirok etayotganimizda birinçi navbatda, nima kamçiliklar borligini bilib olamiz. Bundan taşqari, böladigan muhokamalarda iştirok etiş jarayonida özimizga manfaatli tomonlarini ham qaraşimiz kerak. Keyin yana bir masala: şu davlatlar bilan bölayotgan integratsiya, munosabat. Bu nimaga kerak? Prezidentimiz aytganlaridek, Özbekistonning integratsiya jarayonlarida iştirok etişi faqat Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqiga emas, umuman, integratsiyada iştirok etiş biz uçun ham manfaatli. Çunki har tomonlama davlatimizga foyda bölişi mumkin. Xuddi şunaqa bizning Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqiga kiradigan davlatlar bilan tovar aylanmamiz bor. Eksport-import operatsiyalarimiz bor. Xomaşyo resurslarimiz bor. Mahsulotlarimiz bozori bor u yerda. Şuning uçun mana şunday munosabatlarda heç qanday tösiqlar bölmaydigan bölsa, öşa savdo aloqalarini rivojlantiriş özimizga manfaatli bölişi mumkin.
Erkin Gadoyev
Foto: buxgalter.uz
I.S: – Erkin aka, yana savolga qaytmoqçiman. Kuzatuvçi davlat ittifoqning manfaatlariga zid bölgan biror-bir xatti-harakatni amalga oşirişi mumkin emasligi belgilab qöyilgan. Lekin bu aynan qaysi manfaatlar, qaysi harakatlar degan savolga aniqlik kiritilmagan. Demak, kuzatuvçining harakatlari çeklanadi. Şundaymi?
E.G: – Iştirok etgandan keyin faqat öşa bor hujjatlarni örganiş bilan çegaralanadi. Biror hujjat qabul qilişda Özbekiston iştirok etmaydi. Faqat kuzatuvçi davlat sifatida hujjatlarni örganadi. Şu qabul qilingan hujjatlar asosida biror-bir harakat qilinmaydi. Lekin biz oldingidek ikkiyoqlama şartnomalar asosida işlarimizni davom ettiraveramiz. Bunga kuzatuvçi bölib iştirok etiş davomida aniqlik kiritiladi. Ular aynan nimani nazarda tutganini aytiş biroz murakkab.
I.S: – Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi davlatlarining videokonferensiya şaklida ötgan yiğilişida Rossiya prezidenti Vladimir Putin unga a'zo davlatlarning budjet va soliq tizimini birlaştiriş taklifini berdi. Bu taklif jiddiy e'tirozlarga sabab böldi. Budjet va soliq integratsiyasi ortidan öz-özidan federatsiya taşkil bölib qoladi, degani emasmi? Çunki mustaqil davlatlar özining budjeti va soliq siyosatiga ega bölişi belgilangan.
E.G: – Albatta, men şartnomalarni körib, örganib çiqdim. U yerda har bir davlat özi mustaqil, özining mustaqil budjetiga ega. Özining mustaqil soliq qonunçiligiga ega, soliq stavkalariga ega. Şuning uçun bu yerda notöğri tuşunça bölgan bölişi mumkin. Bu yerda integratsiya degan paytda faqatgina, ayrim aksiz soliqlari birxillaştirilişi nazarda tutilgan bölişi mumkin. Ya'ni, masalan, bizda alkogol mahsulotlari uçun aksiz soliği içki bozorimizda past. Rossiyada juda yuqori. Agar biz Rossiyadan oladigan bölsak, yo biz özimiznikini tenglaştirib, yuqoriga kötarişimiz kerak, yoki ularnikini özimizga.
Endi bu yerda yaxşilab e'tibor qaratgan bölsangiz, mana şu narsalar ham ularning şartnomalarida közda tutilmagan bölsa kerak. Buning sababi bitta. Çunki pandemiya ayrim tovarlar ötkazilişini töxtatib qöydi. Mana şundan e'tirozlar kelib çiqdi. Men öylaymanki, buning ustida ham kuzatuvçi davlat bölsak, boşqaça holatlar böladigan bölsa ham, qanaqangi böliş kerakligini örganib borişimizga imkoniyatlar bölyapti.
I.S: – Rossiya TIV rasmiy vakili Mariya Zaxarova Özbekistondagi davlat tilida iş yuritilişi masalasida munosabat bildirib, taklif qilingan qonunni qöllab-quvvatlayotganlar yaqqol ozçilikni taşkil etişi haqida gapirib, yolğon bayonot berdi. Bu bayonotdan keyin Rossiyaning heç bir rasmiysi Zaxarovaning sözlari yolğon bölganini tan olmadi. Aksinça, köp ötmay Vladimir Putin uni orden bilan mukofotladi.
Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqidagi asosiy davlat vakilining özbek tiliga munosabatini qanday baholaysiz?
R.A: – Bu borada Özbekiston Taşqi işlar vazirligi öz munosabatini bildirdi. Bu munosabat aniq, mening fikrim ham. Bu masala Özbekistonning suveren huquqi. Davlatda qaysidir tilni joriy qiliş masalasiga çetdan aralaşişga heç kimning haqqi yöq.
Fikrimça, Rossiya taşqi işlar vazirligi mutasaddisi professionallik jihatidan masalaga tayyor emasligini körsatdi. Çunki u heç qanday asosga ega bölmagan gaplarni gapirdi. U qanday qilib köpçilik yoki ozçilik haqida fikr bildirişi mumkin? Bunday ma'lumotning özi yöq. Men Taşqi işlar vazirligi munosabatiga töliq qöşilaman. Davlat tilini joriy qiliş masalasiga çetdan turib aralaşişga heç kimning haqqi yöq.
Bu diplomatiya qoidalarining buzilişi hisoblanadi.
Suhbatni töliq şaklda yuqoridagi video orqali tomoşa qiliş mumkin.
