Özbekistonda turizm qay ahvolda va uni rivojlantiriş uçun nimalar qiliş kerak - mutaxassis takliflari
|19:39 / 02.01.201884 35617 min
Sayyohlik (turizm) sohasi dunyo iqtisodining eng jadal rivojlanayotgan sohalaridan biridir. Uning keng qamrovli taraqqiyoti esa, köplab mamlakatlar uçun katta daromad manbaiga aylanib bormoqda.
BMTning Jahon sayyohlik taşkiloti ma'lumotida 2015 yilda dunyo böyiça 1 milliard 184 million sayyoh qayd etilgan bölsa, 2016 yil yakuni böyiça bu körsatkiç 1 milliard 235 millionga ya'ni, 3.9 foizga oşgan. Sayohatçilarga körsatilgan eksport xizmatlari qiymati 2015 yilda qariyb 1,5 trillion AQŞ dollarini taşkil qilgan. 2016–2017 yillarda ham bu raqamlarda katta tafovutni köriş mumkin.
Bundan körinib turibdiki, sayyohlik sohasi bugungi kunning eng muhim iqtisodiy sohalaridan biriga aylandi. Şu bois dunyoning köplab davlatlari uşbu sohani yanada rivojlantiriş, bu borada tegişli infrastrukturani jahon standartlari darajasida yaratiş va sayyohlar oqimini oşiriş böyiça barça çora-tadbirlarni amalga oşirmoqda.
Turizmning samaradorlik darajasi quyidagi raqamlarda öz aksini topgan:
2015 yilda eng köp xorijlik mehmonlarni qabul qilişda Fransiya (83,7 million), AQŞ (74,8 million), Ispaniya (65,0 million), Xitoy (55,6 million) va Italiya (48,6 million) kuçli beşlikda turişibdi. Germaniya, Buyuk Britaniya, Rossiya va Meksika kuçli öntalikdan joy olgan. Biroq bu körsatkiç böyiça Yevropa va Osiyoning bir neçta şaharlari yetakçilik qilmoqda. Bunga misol qilib Hongkong (27,7 million), London (17,4 million), Singapur (17,1 million), Bangkok (16,2 million) va Parij (15,0 million) singari şaharlarni keltiriş mumkin.
150-örin Özbekiston uçun aslo xos emas
Afsuski, Özbekiston bu sohada hali ança orqada ekanligini köriş mumkin. Xususan, Butunjahon turizm va sayohatlar böyiça kengaşi (BTSK) tomonidan berilgan bahoga köra, Özbekiston sayyohlar taşrifi böyiça dunyo mamlakatlari orasida 150-örinni egallaydi.
Yurtimiz jahon sayyohlik bozorida öz örniga ega bölişiga qaramasdan, turistlarga qulay şaroit yaratiş, servis xizmatini yaxşilaş, sayyohlik obidalarining jozibadorligini oşiriş va reklamani kuçaytiriş darajasi juda past. Şuning uçun bu borada sezilarli ösiş haqida fikr yuritiş ana şu omillarga boğliq.
Turizm böyiça raqobatbardoş mamlakatlar reytingida dunyodagi (madaniy zaxiralar, arzon infratuzilma, sayyohlik mahsulotlari narxi, xavfsizlik darajasi, xalqaro şaffoflik jihatidan) eng jozibador 140 ta sayyohlik maskani qayd etilgan bölib, uşbu röyxatda Qozoğiston 85-örin, Qirğiziston 116-örin, Tojikiston 119-örinni egallagan, Özbekiston esa Markaziy Osiyo davlatlari örtasida eng oxirgi örinda turibdi va bu reytingga kiritilmagan.
Mavzuga oid
Yaqinda rasmiy saytlardan birida 2017 yilning birinçi yarmida yurtimizga 1 million 800 ming nafar sayyoh taşrif buyurgani, bu körsatkiç 2016 yilga qaraganda 17 foizga oşgani haqidagi maqolaga közim tuşdi. Nazarimda, uşbu raqamlarda biroz mubolağa bordek. Çunki özim aynan sayyohlik sohasida işlayotganim bois, şunday fikrdaman. Buning sabablarini maqolam davomida körsatib ötişga harakat qilaman.
Mamlakatimizda turizmni rivojlantiriş borasida keng kölamli işlar amalga oşirilyapti. Sayyohlar oqimini yanada oşiriş, ularni ohanrabodek jalb qiliş uçun nima qilişimiz kerak?
Özbekiston katta tarixiy-madaniy merosga – 7300 dan ortiq qadimiy-me'moriy va arxeologik obidalarga ega. Ularning köpçiligi Samarqand, Buxoro, Xiva, Şahrisabz, Termiz, Qöqon va Toşkent şaharlarida joylaşgan. Yurtimizdagi 200 dan ziyod tarixiy yodgorlik va obidalar YuNeSKOning madaniy merosi röyxatiga kiritilgan.
Nahotki şunça tarixiy va boy madaniy meroslarimiz böla turib, ularni dunyoga tanita olmasak? Buning uçun bizda arzigulik va maqtagulik boy tarixiy merosimiz yetarli. Birgina Fransiyaning Parij şahriga yiliga 15 million sayyoh taşrif buyurar ekan. Biz esa har yili sayyohlar sonini sanaşdan, ötgan yildagidan biroz köpaygan bölsa, uni baralla ovoza qilişdan nariga ötmayapmiz. Nahotki yirik bir sayyohlik salohiyatiga ega davlat böla turib, bitta şaharçalik natijaga erişa olmasak?
Raqamlarda mamlakatimizga 1 million 800 ming nafar sayyoh taşrif buyurgani qayd etilgan. Agar mamlakatimizda asosiy sayyohlik mavsumi mart oyining örtalarida boşlansa va dastlabki mavsum yakuni iyun oyi söngiga qadar bölsa, şu davr mobaynida şunça sayyoh kelib ketişini tasavvur qiliş qiyin.
Qolaversa, bizda mehmonxonalar yetarli emas, bori ham Yevropa mamlakatlarining mehmonxonalari narxi bilan deyarli teng va har yili narx sezilarli darajada ösib bormoqda. Bu borada yana Parijga «murojaat» qiladigan bölsak, u yerda şahar va uning atrofidagi hududlardagi mehmonxonalar soni 4.260 tani taşkil etar ekan. Bizda esa bu körsatkiç respublika miqyosida 4 yarim barobarga past, ya'ni, yurtimiz böyiça atigi 750 ta mehmonxona mavjud.
Ma'lumotlarga köra, ayni paytda turizmning mamlakat yalpi içki mahsulotidagi uluşi 2 foizni taşkil etadi. Bu judayam past körsatkiç. Turizm faoliyatini amalga oşirgan firma va taşkilotlarning soni esa 433 tadan iborat.
Turizm davlat rahbari e'tiborida
Joriy yilning 22 dekabr kuni Özbekiston Respublikasi Prezidenti Şavkat Mirziyoyev parlamentga Murojaatida barça sohalar qatorida turizm sanoati borasida quyidagi fikrlarni bildirdi:
«Hozirgi kunda milliy iqtisodiyotga yuqori daromad keltiradigan istiqbolli tarmoqlardan biri – bu turizmdir. Özbekiston turizm sohasida dunyo böyiça ulkan salohiyatga ega bölgan davlat hisoblanadi. Yurtimizda 7300 dan ortiq madaniy meros obektlari mavjud va ularning qariyb 200 tasi YuNeSKO röyxatiga kiritilgan.
Şu bilan birga, mamlakatimizning betakror tabiati, gözal dam oliş maskanlari imkoniyatlaridan foydalanib, yangi turistik yönalişlar oçiş mumkin. Bu sohaga jahon brendlarini faol jalb etgan holda, biz ziyorat turizmi, ekologik, ma'rifiy, etnografik, gastronomik turizm va bu sohaning boşqa tarmoqlarini rivojlantirişga alohida e'tibor qaratişimiz zarur. Bu borada davlat-xususiy şeriklik munosabatlarini qöllaş sohani taraqqiy ettirişda keng imkoniyatlar oçişini hisobga olişimiz lozim.
Samarqand, Buxoro, Toşkent şaharlaridagi muqaddas qadamjolar va yodgorliklarni ziyorat qiliş dasturini rivojlantiriş va jadallaştiriş zarur. Içki turizm sohasidagi katta imkoniyatlarni ham töliq işga soliş lozim».
Şuningdek, davlatimiz rahbarining 2016 yil 2 dekabrdagi «Özbekiston Respublikasining turizm sohasini jadal rivojlantirişni ta'minlaş çora-tadbirlari töğrisida»gi Farmoni sohada uçrayotgan xato va kamçiliklarni bartaraf etib, uni izçil rivojlantirişga qaratilgani bilan ahamiyatlidir.
Prezidentimiz mamlakatimizni 2016 yilda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirişning asosiy yakunlari va 2017 yilga möljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yönalişlariga bağişlangan Vazirlar Mahkamasining kengaytirilgan majlisida turizm haqida söz yuritar ekan, bunday serdaromad soha rivoji e'tibordan çetda qolib kelayotgani, uning Özbekiston iqtisodiyoti taraqqiyotiga qöşadigan hissasini oşiriş, tarixiy va madaniy qadriyatlarimizni tarğib qiliş, şuningdek, valyuta zaxiralarini töldiriş böyiça aniq çora-tadbirlar körilişi zarurligini alohida ta'kidladi.
Turist — investitsiya degani
Prezidentimiz dunyoning 33 ta mamlakatida Özbekiston elçixonalari faoliyat körsatayotgan elçilarga qarata qilgan onlayn murojaatida Özbekistonga xorijiy ivestitsiya hamda turistlarni jalb qilişni, ayniqsa, har bir elçiga har kuni 10 nafar sayyoh jönatişga e'tibor berişni ta'kidladi. Ya'ni, turist ham investitsiya degani, degan ğoyani ilgari surdi.
Davlat rahbarining yurtimizda barça sohalar qatorida turizmga ham katta e'tibor qaratişi bu sohada közga taşlanib kelinayotgan kamçilik va muammolarni bartaraf etiş çoralarini jadallik bilan amalga oşirilişida dasturulamal bölib xizmat qilişi şubhasiz. Özbekiston yirik turizm salohiyatiga ega mamlakatlar qatorida öz örni va ahamiyatiga ega ekan, demak biz mavjud imkoniyatlardan maksimal darajada foydalanişimiz kerak.
Hozirgaça xorijiy mamlakatlarda Özbekiston haqida köproq ma'lumotlarni tarğibot qilişda oqsoqlikka yöl qöyilmoqda. Xususan, bugungi kunda yurtimizga taşrif buyurayotgan aksariyat sayyohlar turizm firmalari tomonidan jalb etilmoqda. Yevropaning deyarli barça mamlakatlarida Özbekiston haqida aholida yetarliça ma'lumot yöq. Ular aynan turfirmalar orqali eşitib, qiziqiş bildirib kelişmoqda.
Şu sohada xizmat qilayotganim bois, köplab xorijiy sayyohlar bilan suhbatda bölaman. Qolaversa, Yevropa mamlakatlarida ijodiy uçraşuvlarda iştirok etib kelaman. Aynan şunday uçraşuvlarda köplab şu kabi köplab fikrlar bildiriladi.
Yevropaliklarning Özbekiston haqidagi tasavvurlari
2014 yildan boşlab öz hisobimdan Germaniya va Şveytsariya davlatlarida madaniy-ma'rifiy, adabiy-badiiy tadbirlar uyuştirib kelyapman. 2017 yilning bahor va kuz oylarida ham ana şu faoliyatimni davom ettirib, «Özbekiston – Buyuk ipak yölining marvaridi» loyihasi doirasida Germaniyaning 27 ta şahrida tadbir ötkazdim. Unda 1000 nafardan ortiq olmoniyalik iştirok etişdi. Uçraşuvlarda Özbekiston, uning şonli ötmişi, qadriyatlari, urf-odat va ana'analari, me'moriy obidalarga boy şaharlari haqida sözlab berdim. Tadbir sönggida oçiq muloqotlar bölib ötadi. Ana şunday muloqotlar davomida ayrim germaniyaliklar yurtimiz haqida umuman boşqaça tasavvurda bölganliklari haqida öz fikrlarini bildirişdi.
Ular Yevropa mamlakatlarining ommaviy axborot vositalari, xususan, radio, televideniye, gazeta va jurnallar hamda internet naşrlarida Özbekiston haqida ma'lumot deyarli yöqligi, bori ham salbiy ruhda yozilganini bildirişdi va bu albatta, juda açinarli hol.
Yevropaliklarning aksariyati Özbekiston Afğoniston bilan çegaradoş mamlakat bölgani bois sayohat qiliş uçun juda xavfli hudud, deb hisoblaşadi. Eng fojiali tomoni şundaki, aholining ayrim qatlamlari Özbekistonni hali ham Rossiyaga tobe' mustamlaka mamlakat, deb bilişar ekan.
Qariyb bir yarim oy davomida bölib ötgan tadbirlar davomida Germaniyaning öndan ortiq nufuzli televideniye va radiolarida körsatuv va eşittirişlar, şuningdek, 30 dan ortiq bosma naşrlarda Özbekiston haqida ijobiy fikrlar bildirgan maqolalar çop etildi.
Dunyo tamadduniga ulkan hissa qöşgan buyuk sarkarda va davlat arbobi, sohibqiron Amir Temur barpo etgan qudratli Mavorounnahr saltanatining dovruği örta asrlarda butun dunyoga maşhur bölgan. Şunday ekan, öşa saltanatning bugungi zamonaviylik kasb etgan körki va tarovatini yanada kengroq tarğib qiliş, tarğibot-taşviqot işlarini kuçaytiriş, xorijlik sayyohlarni yanada kengroq jalb etiş bugungi kunning eng dolzarb masalasi hisoblanadi.
Yurtimiz ravnaqi yölida amalga oşirilayotgan barça islohotlar negizida Vatan, xalq manfaati turibdi. Barça sohalarda islohotlar amalga oşirilyapti. Bunday ijobiy özgarişlar, rivojlanişni yangi bosqiçga kötariş uçun, hammamiz öz vazifamizni çin yurakdan ado etişimiz, fidoyi bölişimiz lozim. Turizm sohasini rivojlantiriş va sayyohlar sonini oşiriş borasida soha mutaxassisi sifatida takliflarim quyidagiça:
- Turizm sohasida faoliyat yuritmoqçi bölgan tadbirkorlarga imtiyozli kreditlarni beriş hamda yer oldi-berdi işlari yengillaştirilib, jahon andozalariga javob beradigan mehmonxonalar sonini köpaytiriş, şu orqali raqobatni kuçaytiriş, mehmonxona narxlarini arzonlaştiriş. Çunki turpaketlar narxi oşgan sayin, yurtimizga keladigan sayyohlar soni ham pasayib boradi. Buning natijasida ular ança arzon narxlarga ega bölgan boşqa mamlakatlarga borişni afzal körişadi.
- «Özbekiston havo yöllari» bilan kelişgan holda, aviabiletlarni onlayn xarid qilişni yölga qöyib, şaffof onlayn xizmat körsatiş tizimini yölga qöyiş taklifi ham juda dolzarb masala. Rivojlangan mamlakatlarda aviakassa tuşunçasi kundalik hayotda heç qaçon işlatilmaydigan söz. Turizm taraqqiy etgan biror bir davlatda heç kim aviakassaga borib aviaçipta xarid qilmaydi. Biror mamlakatga borgisi kelgan odam uyini tark etmagan holda hamma işlarini kompyuterdan turib bajaradi. Köpgina yevropaliklar mendan: «Nega sizlarda «Özbekiston havo yöllari» rasmiy veb-sahifasidan onlayn çipta sotib olişning imkoni yöq?», deb söraşadi. Agarda reys amalga oşmay qolsa, aviakompaniya veb-sahifasida bu haqda heç qanday ma'lumot berilmaydi. Menimça, agarda bu yönalişda ham islohotlar olib borilsa, yurtimizga taşrif buyuruvçi sayyohlarning soni keskin oşadi.
- «Özbekiston temir yöllari»da ham biletlarni onlayn sotib oliş tizimini yana ham mukammallaştirilsa, nur ustiga a'lo nur bölardi. Qolaversa, «Afrosiyob» tezyurar poyezdiga yirik sayyohlik guruhlariga biletlarni sotib oliş ança muşkul iş. 40 kun qolganda tizimda biletlarni sotib oliş imkoni böladi. Lekin kassaga borsang, biletlar soni allaqaçon çeklangan.
- Yaqinda Toşkent şahridagi Islom Karimov nomli xalqaro aeportga Frankfurtdan uçib keldim. Ahvol ilgariga nisbatan ança yaxşilangan. Navbatda köp turmaysiz, çet el fuqarolariga alohida xizmat körsatuvçi darça mavjud, umuman olganda, muhit ança ijobiy holatda. Lekin jomadoningni naq bir soat kutasan. Xudo körsatmasin, Frankfurt reysi bilan bir vaqtda Rossiya va Turkiya reyslari ham qönsa, urdi xudo... Sayyohlarning aksariyati «olijanob», naq ikkita reys çiqib bölgaç, keyin çiqişadi. Şuning uçun sayyohlar uçun samolyotdan tuşgan zahoti alohida yaşil yölaklar yaratilsa va ular qanaqa reys bir vaqtda kelişidan qat'i nazar, tezroq aeroportni tark etişga imkoni bölsa, uşbu sohani rivojlantirişda ança ijobiy natijaga erişgan bölar edik.
- Men şu Vatanni sevib ardoqlovçi barça fidoyi yurtdoşlarim singari Özbekistonni rivojlanişi tarafdoriman va bunda, albatta, yurtimiz tinçligi hamma narsadan ustun, deb bilaman. Bu borada mamlakatimizda barça çora-tadbirlar körilgan. Lekin şunday bölişiga qaramasdan, yurtimizga taşrif buyurayotgan sayyohlarga bir davlatdan bizning yurtimizga çegara orqali ötayotganda ular uçun ham alohida tizim yaratilsa, maqsadga muvofiq bölar edi. Ya'ni, ularni çöçitmasdan tekşiruvdan ötkazib, ozroqqina xuşmuomalalik bilan çegaradan ötkaziş.
- Özbekistonni turistik davlat sifatida yurtimizda faoliyat körsatayotgan soha mutaxassislari bilan hamjihatlikda Özbekiston töğrisida bitta ixçam «sayyohlar uçun qöllanma» tayyorlanib, uni barça tillarga tarjima qilib, arzon narxda yoki agarda imkoni bölsa, bepul çet sayyohlik firmalariga tarqatiş. (Har gal Yevropada bölsam, albatta kitob dökonlarida soatlab vaqt ötkazaman, afsuski Özbekiston töğrisida birorta sifatli fotoalbom yöq. Butun dunyo mamlakatlari (mubolağasiz) töğrisida kitoblar mavjud. Albatta Özbekiston töğrisida sayyohlar uçun qöllanmalar 3–4 ta bor, lekin uni özbeklar emas, yurtimizga kelib ketgan sayyohlar yoki çetdan kelgan soha vakillari özi bilganiça yozişgan).
- Özbekiston haqida qiziqarli ma'lumotlar bilan fotoalbomni turizm sohasi mutaxassislari bilan hamkorlikda (ularning ğoyalari bilan) naşrga tayyorlab, turli tillarda yuqori sifatda çop etiş. Uning narxi qimmat bölmasligi zarur va Özbekistonda barça kitob dökonlari hamda sayyohlar taşrif buyuruvçi dökonlarda sotişni yölga qöyiş. Bu loyiha ustida ijodiy guruhim bilan hozirda işlamoqdaman.
- Yurtimiz, urf-odat va an'analarimiz, milliy qadriyat va boy tarixiy merosimiz haqida hujjatli va badiiy filmlar konkursi e'lon qilinsa va eng saralarini rağbatlantirib, ular yaratgan filmlarni ingliz, nemis va boşqa tillarga dublyaj qildirib, xalqaro konkurslarda qatnaşsak, sayyohlar soni oşişi tayin.
- Yilning eng gözal va tartibli xonadoni, köçasi, mahallasi, qişloği, tumani, şahri, viloyati körik tanlovlari e'lon qilinsa va har yili ularni rağbatlantiriş yölga qöyilsa, bizning tanti va tirişqoq yurtdoşlarimiz öz yaşab turgan joyini yaqin yillarda «jannat»ga aylantirib yuborişi aniq. Rivojlangan Yevropa davlatlarida bu juda yaxşi yölga qöyilgan. Xususan, Germaniyada har yilgi tanlovda köp joylar mahalliy aholi taşabbusi bilan obodonlaştiriladi. Şuning uçun Germaniyaning qaysi qişloği yoki şahriga borsang, közing quvonadigan darajada hamma joyni bezab qöyibdi. Bu esa, öz navbatida, sayyohlarni öziga jalb etişi tayin.
