Нефть бозори истиқболлари муҳокама этилганида, асосий савол шундан иборат бўладики, 2018 йилда баррель нархи 60 доллардан юқорида турадими ёки яна пастга қараб шўнғийдими. Янги йилда ким ғалаба қозонади - «буқаларми» ёки «айиқлар»?
2018 йилда нефть нархини баҳолаш уни ким эълон қилишига боғлиқ. Россия Банкининг фикрича, 2018 йилда нефтнинг ўртача нархи бир баррель учун 55 долларни ташкил этади ва бу Citigroup ҳамда Barclays тахминига ўхшаш. Goldman Sachs Group Inc 62 долларлик даражани тахмин қилаётган бўлса, UBS ва Credit Suisse – 60 доллар.
Бир томондан талаб ва таклиф мувозанатига 2017 йилнинг 2-чорагида эришилди ҳамда хом нефтнинг ортиқча ҳажмлари мавжуд эмас, бошқа томондан бозор «сланец инқилоби»ни ёдда сақлаб турибди, уни Европа компаниялари гўёки эътиборга олишмади. Шунингдек, Яқин Шарқ мамлакатлари нарх демпингини жуда осонлик билан бошлашмоқда, бу бошқа ўйинчилардан улушни тортиб олиш учун керак бўляпти.
Бироқ, нефть бозори 2018 йилда, катта эҳтимол билан, 2017 йил динамикасини давом эттиради ҳамда кичик миқдорда кўтарилади, бир йилдан кейин эса 200 кунлик ўртача нарх бир баррель учун 65 долларни ташкил қилиши мумкин. Айнан шундай сценарий юз бериши эҳтимолга жуда яқин, нефть нархининг пасайиши ёки бир баррель учун 40 долларлик даражага тушиши эса ишониб бўлмас ҳолатдир.
Математика нуқтаи назаридан, нефть бозори – бу мураккаб динамик тизим бўлиб, унда кўплаб жараёнлар бор, айнан эса: инвестиция даврлари, қидирув ва конларни ўзлаштириш муддатларининг ҳар хил экани, талабнинг мавсумийлиги, жаҳон иқтисодиёти ўсиш суръатларининг нотенглиги, етакчи марказий банкларнинг монетар даврлари, нефть фьючерслари ва молия бозорлар ҳаракатининг кластерлари, геосиёсат ҳамда ишлаб чиқарувчиларнинг рақобат кураши. Шунинг учун нефть нархини тахмин қилиш мушкул.
Нефть таклифини бошқариш
2016 йилнинг ноябрида ОПЕК давлатлари нефть қазиб олиш ҳажмини суткасига 32,5 млн барреллик даража билан чеклашга келишиб олдилар. Бу битимга картелга кирмайдиган яна 11 мамлакат қўшилди, натижада нефть қазиб олишни суткасига 1,8 млн баррелга қисқартиришнинг уддасидан чиқилди.
30 ноябрь куни Венада ОПЕК+ вакиллари нефть қазиб олиш ҳажмини 2018 йилнинг охирига қадар узайтириш ҳақида қарор қабул қилишди. Шунда пасайтиришга ўйнаш ҳозирча ҳеч кимда амалга ошмаслиги маълум бўлди. Нефтнинг катта ҳажмига эга давлатларда келишувга риоя этиш бўйича табиий сабаблар бор. Масалан, бюджет йўқотишлари ўрнини тўлдириш. ОПЕК бош котиби Муҳаммад Баркиндонинг сўзларига кўра, картелга кирувчи мамлакатлар 2015-2016 йилларда нефть нархининг тушиб кетиши туфайли 1 трлн доллардан ортиқ экспорт фойдасидан қуруқ қолишди.
