АҚШ президенти Доналд Трамп Рекс Тиллерсонни Давлат департаменти раҳбарлигидан истеъфога чиқарди.
Рекс Тиллерсон аввалдан Дональд Трамп билан зиддиятда бўлган
ExxonMobil нефть компаниясининг собиқ раҳбари бўлган Рекс Тиллерсон АҚШ президенти Дональд Трампнинг жамоасидаги энг сара кишилардан эди. У ҳам Трамп жамоасидаги бошқалар каби аввал давлат ишида ишламаганди, аммо у бундан хижолат бўлмаса ҳам бўларди.
Давлат департаментини бошқарар экан, Тиллерсон сифатли кадрлар етишмовчилиги муаммосига дуч келди. Чунки, эски кадрларнинг аксар қисми Трамп маъмуриятида ишлашни истамади. Дипломат сифатида у мўътадиллик позициясини тутди ва президентнинг баёнотларига тез-тез эътирозлар билдириб турди. Масалан, 2017 йил ёзида Трамп твиттерида КХДР раҳбари Ким Чен Инга янги лақаб ўйлаб топганида, Тиллерсон шимолий кореялик дипломатлар билан алоқа қилиб, вазиятни юмшатганди.
ExxonMobil ҳақидаги китоб муаллифи Стив Колл Bloomberg учун берган интервьюсида Тиллерсоннинг компанияда ўта самарали иш юритгани, у барча ходимларини ўз жойида ишлата олгани баён қилинган. Аммо у Давлат департаментида бунга эриша олмади: бу ерда унинг атрофидаги маслаҳатчилар дипломатик хизматда тажрибасиз эди, шу туфайли у керакли жойларга керакли одамларни қўя олмади.
Аммо бу Тиллерсоннинг ягона муаммоси эмасди. У Оқ уй маъмуриятидаги Трамп билан яқиндан таниш бўлмаган камдан-кам одамлардан бири эди. Трамп унинг фикрига қулоқ тутмас, уларнинг орасида турли масалаларда айрича қарашлар шаклланганди: президент Барак Обама маъмурияти эришган Эрон ядровий дастури бўйича келишувни бутунлай муваффақиятсизлик деб баҳолар, Тиллерсон эса бу келишувни қўллаб-қувватларди.
Тиллерсонга президентнинг бошқа қарашлари ва ҳаракатлари ҳам ёқмаган. Масалан, Трамп 2017 йил кузида Шарлотсвиллда милларчилар томонидан уюштирилган маршларга эътироз билдирмаган — Тиллерсон эса афроамерикаликларни таҳқирловчи бу ҳаракатларни кескин танқид қилиб чиққанди. Шунингдек, Трамп сиёсатдан узоқ «Америка бойскаутлари» ташкилоти аъзолари қаршисида сиёсий нутқ ирод қилган, ўз вақтида бу ташкилотга раҳбар бўлган Тиллерсонга бу ҳам ёқмаганди.
CNN ва бошқа бир қатор нашрлар манбаларига кўра, 2017 йил ёзида Пентагондаги мажлислардан биридан кейин Тиллерсон Трампни «ўтакетган тентак» деб атади. Бунга Трампнинг ядровий қуролланишни ривожлантириш ҳақидаги сўзлари сабаб бўлган. Ўшанда Тиллерсон ишдан бўшамоқчи бўлган, аммо уни қолишга кўндиришган.
Истеъфо кузда тайёр эди, Тиллерсон кетишга шошилмади
Ёзда Тиллерсоннинг ўзи истеъфога чиқмоқчи бўлган бўлса, кузда Трамп уни ишдан бўшатишга тайёрлана бошлади (The New York Times манбаси маълумоти). Ўшандаёқ Трамп унинг ўрнига Марказий разведка бошқарамаси директори Майк Помпеони тайинлашни кўнглига тукканди.
