Ўзбекистон Оила кодекси турмушда мустақил эр-хотиннинг тенглигига ва улар ҳаётида бошқа қариндошларнинг аҳамияти камлигига асосланган замонавий оила моделига қурилган. Бундай қонунчилик Ўзбекистондаги оилавий турмушни самарали тартибга сола оладими – Norma шарҳида шу ҳақда сўз юритилган.

Биздаги оилалар қандай хусусиятга эга

Биз, Ўзбекистон фуқаролари, умуминсоний қадриятларни ҳурмат қиламиз, бироқ турмушда ўзига хос халқмиз. Бу никоҳ ва оила муносабатларида айниқса кўзга ташланади. Бозор иқтисодиёти шароитида, Европа намунасига таяниб ишлаб чиқилган оила тўғрисидаги қонун ҳужжатлари асосида буткул бошқа даврда, умуман бошқа сиёсий ва иқтисодий шароитда юзага келган анъаналарга амал қилишда давом этмоқдамиз. Содда қилиб айтганда, аждодларимиздан мерос қолган оила масалалари борасидаги қарашларимиз қонунда тавсифланган моделдан бироз фарқ қилади.
 
Оилага турлича қарашлар ҳақида ўтган аср бошида А.Қодирий ёзган, сўнг совет даврида фикр билдирилган. Кўп хотинлилик, эрта ва мажбурий никоҳлашлар эътибор марказида бўлган. Ҳуқуқий чоралар билан ушбу салбий ҳолатларга барҳам беришга эришилди. Улар ҳозир ҳам назарда тутилган:

• Жиноят кодексида – 126-модда (кўп хотинли бўлиш), 136-модда (аёлни эрга тегишга мажбур қилиш ёки унинг эрга тегишига тўсқинлик қилиш), 128, 129-моддалар (16 ёшга тўлмаган шахс билан жинсий алоқа қилиш ва унга нисбатан уятсиз-бузуқ ҳаракатлар қилиш);
• Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексда – 47-3-модда (никоҳ ёши тўғрисидаги қонун ҳужжатларини бузиш).
 
Бироқ кўп жиҳатларда оиладаги анъанавий турмуш тарзи сақланиб қолган. Унда аввалгидек:

• ҳамма ишда ўзидан катта авлодга бўйсунилади, шу жумладан улар фарзандлари учун турмуш ўртоғини маъқул топиш (танлаш), уларга ва турмуш ўртоқларига қандай йўл тутиш ҳақида кўрсатмалар беришга маънавий жиҳатдан ҳақли саналади;
• эр-хотин ўртасида фақат никоҳ эмас, балки эр-хотиннинг оилалари ўртасида амалда битим тузилади, бу аниқ мулкий мажбуриятларни юзага келтиради;
• турли авлодлар биргаликда яшагани учун оила мулки фақат эр-хотиннинг мол-мулкидан иборат эмас, маиший даражада ота-она мулки ва фарзандларнинг мулки деган тушунча йўқ;
• кўп фарзанд кўрадилар, шу сабабли аёл жинси катта уй хўжалиги ташвишларини зиммасига олиб, мустақил даромад манбаига эга бўлмайди;