Ўзбекистон Олий аттестация комиссиясининг уларнинг фаолияти ҳақидаги танқидий фикрларимга раддия тарзида мақола тайёрлаганларининг ўзи мен учун аҳамиятли. Мақолаларда билдирган ҳар бир фикримга имкон қадар батафсил тўхталганларини қадрлайман. Шу билан бирга ўқувчиларда тўлиқроқ тасаввур ҳосил бўлиши учун баъзи фикрларимга изоҳ бериб кетишни ҳам лозим топдим.

1) Менинг икки табақали илмий даража беришнинг камчиликлари борасидаги, хусусан, илмий кенгашлар, экспертлар кенгаши аъзолигига тасдиқланишида фан доктори илмий даражасига эга бўлганларга маълум имтиёзлар борлиги ҳақидаги фикримга «олимларни илмий кенгашлар ва эксперт кенгашларига киритиш борасида ҳеч қандай имтиёзлар мавжуд эмас, аксинча, уларнинг масъулияти кескин оширилади» деб жавоб бериб туриб, давомида айнан менинг устоз ва ҳамкасбларим аъзо бўлган илмий кенгаш ва экспертлар кенгаши мисол тарзида келтирилади. Бу билан ОАК «сенинг ҳамкасбларинг ҳам имтиёзлар орқали аъзо бўлган демоқчимисан?» деган фикрни урғуламоқчи бўлдими, билмадим. Ваҳоланки, мен умумий тенденция ҳақида ёзганман. Мен имтиёз деб назарда тутганимда ЎзР ВМ ҳузуридаги ОАК Раёсатининг 2017 йил 31 майдаги 239/3- сон қарори билан тасдиқланган «Илмий даражалар берувчи илмий кенгаш тўғрисида низом»ни асос қилиб олгандим. Бу низомнинг 2-боб 6-бандида шундай дейилган: «Фан доктори (DSc) илмий даражасни берувчи илмий кенгаш ҳар бир ихтисослигининг тегишли фан тармоғи бўйича камида 5 нафар фан доктори киритилади. Истисно тариқасида, Илмий кенгаш илмий котиби сифатида фаол илмий фаолият бораётган ва катта илмий-амалий тажрибага эга бўлган фан номзоди ёхуд фалсафа доктори (PhD) ёки унга тенглаштирилган бошқа илмий даражага эга бўлган мутахассис киритилиши мумкин. Фалсафа доктори (PhD) илмий даражасини берувчи илмий кенгаш таркибига Илмий кенгаш ҳар бир ихтисослигининг тегишли фан тармоғи бўйича камида 5 нафар илмий даражага эга бўлган мутахассис киритилади. Бунда фан докторлари сони Илмий кенгаш аъзоларининг ярмидан кам бўлмаслиги лозим». Менимча, бу талабларни бемалол фан докторлари учун имтиёз сифатида талқин қилса бўлади.

2) Диссертация мавзуларига қўйилган чекловлар ҳақида ёзган эътирозларимга қарши ўлароқ, ОАК томонидан ҳеч қандай техник чекловлар ўрнатилмагани, мавзу ўзгартириш жараёни техник жараёни соддалаштирилгани, якуний мавзу тадқиқот бошидаёқ ОАК базасига киритилмаса, такрорий ва параллел мавзулар пайдо бўлиши мумкинлиги ҳақидаги тушунтиришлар (асослашлар) берилган. Мен мана шу қисмда аниқ далиллар келтира олмаслигим сабабидан (айнан шундай муаммога дуч келганлар расмий кўрсатма беришдан бош тортади) бу чекловлар ОАК томонидан қўйилган демоқчи бўлганим учун узр сўрашим мумкин. «Дардимизни айтибсиз» деганлардан ҳам ўз вақтида узр сўраб қўйишимга тўғри келади. Лекин реал вазият бу билан ўзгариб қолмайди (балки бундан кейин ўзгарар). Энди амалдаги жараён ОАК кўзда тутган мақсадга жавоб берадими, деган саволга жавоб изласак. ОАК веб-сайтида рўйхатга олинган мавзулар базасини топмайсиз. Уларнинг бир қисми ОАК Бюллетенининг pdf-файллари кўринишида бор, холос. ОАК таъкидлаган такрорий ва параллел мавзулар бўлмаслиги учун энди талабгорлар бюллетеннинг барча сонларини текшириб чиқиши керак бўлади. Мен эса таклифимда ОАКда шундай мавзулар базаси бўлсин, талабгорлар калит сўзлар билан рўйхатдан ўтган мавзуларни топиши осон бўлишини назарда тутгандим. Умуман, мавзуга техник чеклов қўйиилмаса, уларнинг устма-уст тушиб қолиши амримаҳол. Бунинг учун яхшилаб ҳаракат қилиш керак бўлади. Дарвоқе, талабгорлар диссертация мавзулари ОАК рўйхатида бўлмаса малакавий имтиҳонларни яқингача ҳам топшира олмасди. Жавобда «тўртинчидан» деган пунктда шунга урғу берилган. Энди мавзу ОТМ ёки ИТИ илмий кенгашида тасдиқланган бўлса бўлди экан. Эътироф этаман, катта енгиллик.