Davletov.uz канали муаллифи Қобил Хидиров Ўзбекистон Республикаси Марказий банки раиси Мамаризо Нурмуратов билан ўтказган суҳбатни мароқ билан томоша қилдим. Интервьюни тайёрлаш ва ўтказишга жуда профессионал жиҳатдан ёндашилган. Интервюда берилган барча саволлар турли форумларда иқтисодчилар кўтарган қизғин ва долзарб мавзуларни қамраб олган, саволлар иерархияси тўғри танланган ва мулоқот жуда жонли бўлган.
Ўз навбатида, Марказий банк раиси Мамаризо Бердимуратовичга ҳам алоҳида раҳмат, чунки у киши бошқалардан фарқли ўлароқ, иқтисодий сиёсатдаги ўз фикрлари ва тутган сиёсатини очиқроқ бўлишган.
Ана шу суҳбат давомида кўтарилган мавзулар юзасидан иқтисодчи ва тадбиркор сифатида бир қатор фикрлар юзага келди.
Марказий банкнинг рўй бераётган ҳодисалар кўлами, мамлакат иқтисодиётига бўлаётган оғир таъсирини кўра била туриб, 2018 йилда эълон қилган «инфляцияни жиловлаш» олий мақсадидан қайтиш нияти йўқ. Боз устига, коронавирус Марказий банк раисининг таъбири билан айтганда, «не было бы счастья, да несчастье помогло» («бахтсизлик бўлмаганда, бу бахт бўлмасди») қабилидаги омил бўлиб, ўйланган режалардан кўпроқ инфляция даражаси тушишига олиб келди.
Инфляцияни жиловлаш учун Марказий банк турли йўллар билан тижорат банкларининг мамлакат тараққиёти учун ўта муҳим бўлган инвестицион лойиҳаларни кредитлаш қобилиятини чекламоқда:
- Тижорат банкларининг 20 трлн сўмга яқин миқдорда корхона ва хусусий шахсларнинг банклардан олган кредитлари тўлов муддатлари ортга сурилган. Бошқача қилиб айтганда, банкларнинг ана шу миқдордаги одатий ресурслари камида 6 ой давомида айланмада бўлмайди ва пул бозорида умумий инвестицион маблағларнинг ресурслари бўлиб хизмат қила олмайди;
- Банкларнинг ортиқча маблағларини Марказий банкка кўпроқ жалб қилиш учун тижорат банкларидан «overnight» ва 7-14 кунлик депозитлар 14-15 фоиз устама тўлов ҳисобига депозитларга жалб қилинмоқда. Демак, тижорат банклари кредит бермасалар ҳам депозитлар орқали қўшимча даромадлар олиши мумкин. Лекин тўланаётган 14-15 фоиз устама Марказий банкнинг қайси даромадлари ҳисобидан бўляпти?
- Тижорат банкларининг резерв талабларини қайта кўриб чиқиш ҳисобига яна қўшимча 2,6 трлн сўм «ликвидлик даражасини ошириш» қиёми асосида пул айланмасидан бутунлай четга чиқарилган;
- Бундан ташқари, банкларнинг ўз ички ресурслари бўлган 30 трлн сўмга яқин маблағлар Марказий банк тавсиялари асосида корхоналарга фақат айланма маблағлар тарзида турли револьвер кредитлар беришга қаратилиши белгилаб қўйилган. Яъни банклар ўзларининг ички ресурсларини ҳам турли инвестицион лойиҳаларни молиялаштиришга қарата олмайди.
