Сўнгги пайтларда дунё оммавий ахборот воситаларида янги турдаги коронавирус инқирозининг дунё сиёсатига таъсири ҳақида кўплаб мақолалар эълон қилинмоқда. Ушбу мақолаларнинг баъзилари жорий инқирознинг оқибатларига бағишланган бўлса, баъзилари бугунги кунгача рўй берган воқеалар асосидаги келажак таҳлилларини ўз ичига олади.
Албатта, Covid-19 эпидемияси даврида юз берган инқирознинг жаҳон иқтисодиёти ва сиёсатига қандай таъсир қилиши масаласи жуда кўп омиллар билан боғлиқ. Ушбу параметрлар сирасига эса АҚШ, Хитой ва Европа Иттифоқи (ЕИ) каби глобал кучлар томонидан тиббий ва иқтисодий муаммоларни ҳал этиш учун амалга ошириладиган ишлар ҳам киради. Бунда эпидемиянинг қанча вақт давом этиши, қачон уни назоратга олиш мумкинлигини аниқлаш ҳам муҳим аҳамият касб этади.
Бугун инқироз оқибатлари энг аввало соғлиқни сақлаш, иқтисодиёт ва сиёсий тизимда бўртиб кўзга ташланмоқда. Албатта, инқирознинг ижтимоий тузилмалар ва одамларнинг психологиясига ўтказаётган таъсирини ҳам бунга илова қилиш мумкин.
Таъкидлаш жоизки, инқирознинг барча босқичларида совуққон бўлиш, ақл билан иш тутиш халқаро сиёсий ва иқтисодий тизимга таъсир кўрсатишда муҳим рол ўйнайди. Бошқача айтганда, идрок билан инқирозни бошқара оладиганлар бошқаларга қараганда кўпроқ устунликка эга бўлади.
Тарихга қайтамиз. Биринчи ва Иккинчи жаҳон урушлари, «совуқ уруш»нинг тугаши, 11 сентябрь терактлари ва 2008/2009 йилги жаҳон иқтисодий инқирози ўрганилганда, уларнинг ҳар бири дунё сиёсатига турли даражада таъсир қилганини кўриш мумкин. Яъни Биринчи жаҳон уруши, 11 сентябрь воқеалари ва 11 йил олдин рўй берган иқтисодий инқироз ўша пайтдаги мавжуд сиёсий тизимга у қадар катта таъсир кўрсатмади. Аммо Иккинчи жаҳон уруши аввалида кўп қутбли бўлган халқаро сиёсий тизим урушдан сўнг икки қутбли кўриниш олди – жаҳон сиёсатининг марказида бўлган Ғарбий Европа, хусусан, Англия уруш якунлангач, ўз ўрнини АҚШ ва Совет Иттифоқига бўшатиб берди. Натижада, Иккинчи жаҳон уруши халқаро сиёсий тизимни тубдан ўзгартириб юборди. Худди шундай, совуқ урушнинг тугашига олиб келган ўзгаришлар (Горбачёвнинг қайта қуриш ва Гласност сиёсати, Шарқий Европа инқилоблари ва Берлин деворининг қулаши) халқаро сиёсий тизимни икки қутбли тузилмадан ягона катта кучга айлантирди. Кейин эса аста-секин кўп қутблиликка замин ҳозирлади.
Албатта, Covid-19 эпидемиясини юқорида қайд этилган воқеалар билан қиёслаш тўғри бўлмайди. Зотан, у том маънодаги тотал инқироздир. Табиийки, иқтисодиётнинг ғилдираклари айланишдан тўхтаса, ҳар қандай энергия манбаларига бўлган эҳтиёж ва талаб йўқолади. Шу маънода, нефть нархларининг қулаши ҳайратланарли ҳолат эмас.
