«Ўзбекгидроэнергоқурилиш» тадбиркорнинг онлайн аукционда сотиб олган мулкини қайтариб олишга уринмоқда

Президентнинг давлат мулки объектларидан оқилона фойдаланишга доир қарорлари ва Вазирлар Маҳкамаси ҳужжатларига мувофиқ маҳаллий давлат ҳокимияти органларига масъул вазирлик ва идоралар билан биргаликда фойдаланилмаётган ёки самарасиз фойдаланилаётган бино-иншоотлар ва ер участкаларини ишлаб чиқариш фаолиятига жалб этиш, шу жумладан уларни ҳокимликлар балансига олиш ва кейинчалик инвестициявий ва ижтимоий мажбуриятлар асосида тадбиркорлик субъектларига реализация қилиш топширилган.

Шунга кўра, 2020 йил 19 февраль куни ўтказилган давлат онлайн аукцион савдоларида «Кавсар мадад» хусусий корхонаси ғолиб чиқиб, Тошкент вилояти, Бўстонлиқ тумани, «Искандар» МФЙ ҳудудида жойлашган Бўстонлиқ туман ҳокимлиги балансидаги «Энергоқурилишиндустрия» унитар корхонасининг қурилиш ости майдони 952.2 кв.м бўлган бино иншоотларини 3,7 га умумий ер майдонлари билан бирга сотиб олган.

Сурхондарёлик тадбиркор мулк учун белгиланган 352 млн сўм миқдоридаги тўловларини муддатидан олдин давлат бюджетига ўтказган. Бундан ташқари, 3 йил ичида амалга ошириш шарти билан инвестициявий ва ижтимоий мажбурият, жумладан 1,5 млн АҚШ доллари миқдорида инвестиция киритиш, камида 120та янги иш ўрни яратиш мажбуриятини олган.

Мазкур мажбуриятларга мувофиқ ташландиқ ҳолда ётган объектни реконструкция қилиш мақсадида лойиҳа ва қурилиш материаллари учун қўшимча 209 млн сўм харажат қилинган. Бунга ишчи ходимларнинг ойлик иш ҳақлари ҳамда овқатланиш харажатлари қўшилмаган.

Шунингдек, умумий қиймати 915 минг АҚШ долларига тенг бўёқ, профил ва қувур ишлаб чиқариш цехлари қурилиши учун замонавий технологияларни харид қилиш мақсадида тузилган шартномалар доирасида хитойлик ҳамкорларга 274,5 минг АҚШ долларини ўтказилган.

Лекин, «Ўзбекгидроэнергоқурилиш» АЖ 2020 йил 12 март куни Бўстонлиқ туман маъмурий судига Бўстонлиқ тумани ҳокимлигининг ҳаракатларини ғайриқонуний ва қарорларини ҳақиқий эмас деб топиш тўғрисида шикоят киритган. Объектга қўйилган тақиқ оқибатида реконструкция ва ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш ишлари тўхтатилган.

Судга киритилган шикоятда «Кавсар мадад» хусусий корхонаси онлайн аукцион савдоларида сотиб олган объект «Ўзбекгидроэнергоқурилиш» АЖга мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлиб, унинг тизимига кирувчи «Энергоқурилишиндустрия» унитар корхонаси фойдаланишида бўлгани, мулклар жамиятнинг қарорисиз «Энергоқурилишиндустрия» унитар корхонасининг розилиги билан туман ҳокимлиги балансига ўтказилгани ва кейинчалик сотилгани айтилади.

Шу ўринда, «Ўзбекгидроэнергоқурилиш» АЖ мутасаддилари аслида жамиятнинг ўзи тўлиқ давлат муассислигидаги ташкилот, мулклари эса давлат мулки эканлигини, шунингдек ушбу давлатнинг олий ҳокимият органлари – президент ва ҳукумат қарорларига мувофиқ давлат органи томонидан ўтказилиб, инвестициявий ва ижтимоий мажбурият эвазига табиркорга очиқ аукционда сотилгани эътиборга олинмаган.

Низо предмети ҳисобланган мулк давлат улуши сифатида «Ўзбекгидроэнергоқурилиш» АЖ Устав фондига киритилган бўлсада, жамият ва унга тобе «Энергоқурилишиндустрия» УК томонидан узоқ йиллар мобайнида самарасиз фойдаланилгани, корхонанинг тўлиқ фаолият юритмаётгани, сурункали зарар кўриши, иқтисодий ночорлиги ва тўловга қодир эмаслиги, муҳандислик коммуникация тармоқлари тўлиқ ўтказилмагани, қурилиши тугалланмагани ва қурилишни тугатиш учун молиялаштириш манбасига эга эмаслиги аниқланган.

Жамият томонидан мулкни ишлаб чиқариш фаолиятига жалб этиш «йўл харитаси» тузилмагани ҳамда маҳаллий ишчи гуруҳга таклиф киритилмагани туфайли мулк Ўзбекистон Республикаси президентининг 2017 йил 23 февралдаги № ПҚ-2796-сон ва 2018 йил 4 сентябрдаги ПҚ-3928-сон қарорлари, шунингдек Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 24 сентябрдаги «2019–2022 йилларда Тошкент вилоятининг саноат салоҳиятини ривожлантириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги 802-сонли қарорига кўра фойдаланилмаётган ишлаб чиқариш майдони деб топилиб, мулкдан келгусида самарали фойдаланиш, инвестиция мажбурияти билан тадбиркорлик субъектларига бериш учун Бўстонлиқ туман ҳокимлиги тасарруфига ўтказилган.

Ҳақли савол туғилади, Вазирлар Маҳкамасининг ушбу қарори билан тасдиқланган самарасиз фойдаланилаётган ва ишлаб чиқариш жараёнига қайта жалб этилиши белгиланган давлат мулки объектлари рўйхатига мазкур мулк ҳам киритилган вақтда «Ўзбекгидроэнергоқурилиш» АЖ мутасаддилари томонидан қандай муносабат билдирилган экан? Нега мулкни келгусида жамият тасарруфида сақлаб қолиш ёки ундан оқилона фойдаланиш юзасидан чоралар белгиланмаган?

Мулкнинг «Ўзбекгидроэнергоқурилиш» АЖ балансидан Бўстонлиқ туман ҳокимлиги балансига олиниши қонунда белгиланган мулк ҳуқуқига доир кафолатлар бузилиши сифатида баҳоланмайди. Боиси, маҳаллий давлат ҳокимияти органлари ҳам Давлат активларини бошқариш агентлиги ҳам ўз ваколатлари доирасида мазкур мулкнинг дастлабки ва ягона мулкдори бўлган давлат номидан ҳаракат қилган.

Ўзбекистон Республикаси президентининг 2017 йил 23 февралдаги «Давлат мулки объектларини ва ер участкаларига бўлган ҳуқуқларни тадбиркорлик субъектларига сотиш тартибини соддалаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги ПФ-5552-сонли фармонида бўш турган давлат мулки объектларини сотиш ва ер участкаларини беришда тадбиркорлик ва инвестиция лойиҳаларини жадал амалга оширишга тўсқинлик қилаётган ортиқча бюрократик тартиботларни бартараф этиш чоралари белгиланган.

Хусусан, давлат ва хўжалик бошқаруви органлари хатлов натижасида аниқланган давлат ва хўжалик бошқарув органлари улуши устун мавқега эга бўлган ташкилотлар (50 фоиздан ортиғи 50 фоиздан ортиқ миқдорда давлат ва хўжалик бошқарув органлари улушига эга юридик шахсга тегишли бўлган юридик шахслар)нинг фаолиятига мос бўлмаган ва фойдаланилмаётган бўш турган кўчмас мулк объектларидан самарали фойдаланиш чораларини кўриши, давлатнинг ёки хўжалик бошқарув органларининг улушларини сотиш бўйича тегишли қарор мавжуд бўлишидан қатъи назар фойдаланилмаётган кўчмас мулк объектларини савдоларга чиқарилади.

Вилоят ҳокимлигига объектларни баҳоламасдан, 1 сўм қийматдаги бошланғич нархда «E-IJRO AUKSION» электрон савдо майдончасида инвестициявий ва ижтимоий мажбуриятларни белгилаган ҳолда аукционга чиқариш орқали сотиш юклатилган. Бунда таъсисчи ёки мулкдорнинг розилигини сўраш назарда тутилмаган.

Мазкур фармон талаблари кейинчалик Ўзбекистон Республикаси президентининг 2019 йил 19 февралдаги «Давлат мулки объектларидан самарали фойдаланиш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги ПФ-5666-сон Фармони билан 2020 йилга қадар узайтирилган.

Ушбу жараённи тартибга солувчи қонунларда давлат номидан мулкга эгалик қилувчиларнинг розилигини олиш белгиланмаган. Ўзбекистон Республикаси президентининг 2017 йил 16 июндаги «Давлат мулки объектларини сотиш тартиб-таомилларини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» ПҚ–3067-сон қарори  билан тасдиқланган Хусусийлаштириш тўғрисидаги қарор вилоят ҳокими томонидан қабул қилинадиган давлат мулки объектларини белгилаш мезонларига асосан давлат мулки объектларини сотиш бўйича давлат ва хўжалик бошқарув органлари, давлат мулкининг баланс сақловчиларининг таклифи етарли ҳисобланади.

Шунга кўра, «Энергоқурилишиндустрия» унитар корхонаси Бўстонлиқ туман ҳокимлигига ушбу мулкдан самарасиз фойдаланилиши ҳолатини тасдиқловчи хат йўллаб, ўз ихтиёри билан мулкни ҳокимлик балансига олиш мақсадга мувофиқлигини кўрсатиб ўтган.

Эътиборлиси, бунда аввало «Энергоқурилишиндустрия» унитар корхонаси ва унинг бенифициари бўлган «Ўзбекгидроэнергоқурилиш» АЖнинг моддий манфаати кўзланган. Боиси, Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 24 сентябрдаги 802-сонли қарори 7-бандига асосан мазкур объект инвестиция лойиҳаларини жойлаштириш мақсадида маҳаллий давлат ҳокимияти органи тасарруфига ўтказилганда, 2019 йил 1 июль ҳолатига кўра ер ва мулк солиқлари бўйича қарздорлигини ҳисобдан чиқариш белгиланган.

Шу сабабли, «Энергоқурилишиндустрия» унитар корхонасининг 2019 йил 15 августдаги Бўстонлиқ туман ҳокимига йўллаган 01-05/44-сонли хатида ушбу мулк ишлаб чиқаришга алоқадор эмаслиги, корхона учун муҳим аҳамияти қолмагани ва келажакда асқотиши кўзда тутилмагани, мазкур мулк учун ҳар йили 58,7 млн сўм миқдорида солиқ тўланаётгани кўрсатилиб, биноларни корхона ҳисобидан чиқариш ва Бўстонлиқ туман ҳокимлиги заирасига олиш сўралган.

Акс ҳолда «Энергоқурилишиндустрия» унитар корхонаси фойдаланилмаётган мазкур мулк учун президент қарорининг 4-бандига асосан мол-мулк ва ер солиғининг икки карра миқдорда, 6 ой ўтгандан сўнг 5 карра, 12 ой ўтгандан сўнг ва кейинчалик ўрнатилган ставкага нисбатан 10 карра миқдорда тўлашга мажбур бўлар эди.

Аслида, юзага келган ҳолат хусусийлаштириш натижалари қайта кўриб чиқиш амалиётини ёдга солмоқда. Боиси, «Ўзбекгидроэнергоқурилиш»нинг ҳоким қарори устидан судга киритган шикоятининг мақсади аукцион натижалари ва олди-сотди шартномасини, пировардида эса, хусусийлаштириш натижаларини бекор қилишга қаратилгандир.

Ваҳоланки, Ўзбекистон Республикасининг «Давлат тасарруфидан чиқариш ва хусусийлаштириш тўғрисида»ги қонуни 1-моддаси ва «Хусусий мулкни ҳимоя қилиш ва мулкдорлар ҳуқуқларининг кафолатлари тўғрисида»ги қонун 24-моддасига мувофиқ, давлат мулкини хусусийлаштириш жараёнида вужудга келган хусусий мулк дахлсиздир. Хусусийлаштириш натижалари қайта кўриб чиқилмайди ва бекор қилинмайди.

Президентнинг 2017 йил 17 январдаги «Тадбиркорлик мақсадларида фойдаланиш учун давлат мулки объектларини сотишни жадаллаштириш ва унинг тартиб-таомилларини янада соддалаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 4933-сонли фармонида ҳам бу масалага алоҳида эътибор қаритилиб, «давлат органлари, шу жумладан назорат, ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари ва судлар томонидан хусусийлаштириш натижаларини, шу жумладан, объектлар қийматини баҳолаш натижаларини қайта кўриб чиқиш ва бекор қилиш масалаларини ўртага қўйиш тақиқлаб қўйилган.

Дарвоқе, Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекси 186-моддасига кўра, маъмурий органнинг қарори устидан ариза (шикоят) манфаатдор шахсга ўзининг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари бузилгани тўғрисида маълум бўлган пайтдан эътиборан уч ой ичида судга берилиши мумкин.

«Ўзбекгидроэнергоқурилиш» АЖ эса жорий йилнинг 12 март санасида судга шикоят киритиб, қонун билан белгиланган мазкур муддатни ўтказиб юборган. Чунки, жамият ушбу объектни Бўстонлиқ туман ҳокимининг 2019 йил 16 сентябрдаги қарори билан ҳокимлик ихтиёрига олинганидан ўша пайтдаёқ хабардор бўлган. Бу хабардорликни «Ўзбекгидроэнергоқурилиш» АЖнинг 2019 йил 20 ноябрь куни Бўстонлиқ туман ҳокимлигига йўллаган огоҳлантириш хати тасдиқлаб турибди.

«KAVSAR MADAD» хусусий корхонаси раҳбари таҳририятга йўллаган мурожаатида «Ўзбекгидроэнергоқурилиш» АЖ самарали фойдаланилмай турган ҳудудни қайтариб олиш илинжида туман маъмурий судига шикоят киритиб, қурилиш жараёнини тўхтатиб қўйганини айтади.

«Ўзбекгидроэнергоқурилиш» АЖ томонидан 2004 йилдан бери бу ҳудуддан умуман фойдаланилмаган. Раҳбариятнинг этиборсизлиги туфайли ҳудуд қаровсиз ташландиқ ҳолатга келиб қолган. Бундан ташқари, «Ўзбекгидроэнергоқурилиш» АЖнинг шу ҳудуднинг ўзида бугунги кунда бўш турган, фойдаланилмай келинаётган яна 30 (ўттиз) гектар ер майдони мавжуд.

«KAVSAR MADAD» хусусий корхонаси томонидан 2020 йилнинг ўзида, ҳозирда низоли бўлиб турган бу ҳудудда 4та янги ишлаб чиқариш корхоналарини ташкил қилиш режалаштирилган. Ҳар хил турдаги қурилиш бўёқлари, металл труба ва профиллар, гипсокартон маҳсулотлари ишлаб чиқаришни режалаштирганмиз.

Корхонамиз томонидан инвеститциявий лойиҳаларимизни амалга оширсак, 4 миллион АҚШ доллари атрофида инвестиция киритишга ва 150га яқин ишчи ўрни яратишга, бунинг натижасида давлат ва маҳаллий бюджетга миллиардлаб солиқ тўлашга эришамиз», дейди тадбиркор биз билан суҳбатда.

Башарти жамиятнинг мулк ҳуқуқи бузилган бўлса, нега Вазирлар Маҳкамаси қарори билан айнан мулк самарасиз фойдаланилаётгани эътироф этилиб, унга нисбатан бевосита хатлов тайинланган вақтда бирор мурожаат йўлланмаган? Ёки жамият юқори турувчи ташкилотлар билан низолашишдан манфаатдор эмасми? Балки, очиқ аукцион савдоларининг ташкил этилиши ва сурхондарёлик тадбиркорнинг ғолиб чиқиши, даставвал мулкнинг сотувга қўйилишидан манфаатдор бўлган шахслар учун кутилмаган ҳолатга айлангандир?

Нима бўлганда ҳам, туман ҳокимлиги балансида 4 ойдан ортиқ, тадбиркор тасарруфига ўтиб 2 ой давомида реконструкция тадбирлари олиб борилгач судга шикоят киритилаётгани, жамиятнинг мулк ҳуқуқини тиклашдаги қатъиятини шубҳа остида қолдирмайдими?

Қизиқ, президент қарори билан бўш турган давлат мулкини тадбиркорга бериш ва у ерда ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш орқали ишчи ўринларини яратиш ҳақидаги тўғридан тўғри кўрсатма бўлишига қарамай, «Ўзбекгидроэнергоқурилиш» АЖ инвестиция киритаётган ҳамда кўплаб иш ўринлари яратаётган тадбиркор фаолиятига тўсқинлик қилмоқда. Бу шунчаки оддий расмиятчиликми ёки президент қарори ижросига қаршилик кўрсатишми? «Ўзбекгидроэнергоқурилиш» АЖ томонидан шу вақтга қадар бино-иншоотлардан фойдаланиш самарадорлигини оширишга қаратилган қандай чора белгилаган? Ўз мажбурияти доирасида «йўл харитаси» ишлаб чиқиб, ижросини таъминлаганми?

Наҳотки, «Ўзбекгидроэнергоқурилиш» АЖ судга шикоят киритишдан аввал мамлакат иқтисодиётига келтирадиган фойда ва зиёнларни таҳлил қилиб кўрмаган бўлса? Ёки бу ишдан тизимдаги масъулларнинг бирор шахсий манфаатдорлиги бормикин?

Жавобини кутаёган саволлар кўп. «Ўзбекгидроэнергоқурилиш» АЖ билан боғланиб, мазкур масала бўйича изоҳ сўрадик. Ташкилот матбуот хизмати ходими бу масалага юридик хизмат ходимлари изоҳ бериши мумкинлигини баён қилди ва улар тез орада сайт таҳририяти билан боғланишини айтди. Афсуски, масала юзасидан таҳририят билан шу вақтгача на юридик ва на матбуот хизмати боғланди.

Давлатнинг ваколатли органлари томонидан белгиланган тартибда олинган ва кейинчалик онлайн аукцион савдоларида тадбиркорга сотилган ташландиқ ҳолатдаги объект «Ўзбекгидроэнергоқурилиш» АЖ томонидан қайтариб олишга қарор қилганидан кўзланган мақсад хозирча номаълум бўлиб қолмоқда.

Шу сабабли яна бир тадбиркор жуда кўп миқдорда зарар кўриб, давлат органларига бўлган ишончини йўқотмоқда.

Воқеалар ривожини кузатишда давом этамиз.

Дилшод Абдуқодиров