Тошкент шаҳар ҳокимлигининг мантиқсиз ва мақсадсиз ҳаракатлари (ёки ҳаракатсизлиги) ортидан пойтахтдаги йирик инвестиция лойиҳаси барбод бўлиш арафасида турибди.
Таҳририятимизга Тошкент шаҳрининг деярли марказида қурилиш ишлари олиб бораётган қўшма корхонадан мурожаат келиб тушди. Ўзбекистон, Буюк Британия, БАА ва Қозоғистон тадбиркорлари томонидан ташкил этилган «Regent Corp» ҚК раҳбари Илёсхон Азизовнинг билдиришича, зудлик билан Тошкент шаҳар ҳокимлиги билан ўрталаридаги англашилмовчиликка барҳам бериш зарур, акс ҳолда бир неча миллиард сўмлик инвестиция лойиҳаси барбод бўлиши мумкин.
Илёсхон Азизов
Гап шундаки, Тошкент шаҳар ҳокимининг 2019 йил 12 февралдаги «Regent Corp МЧЖга ер участкасини захиралаш ва инвестиция шартномасида кўрсатилган талабларни бажариш ҳақида»ги 213-сонли қарорини бекор қилиш тўғрисида 2020 йил 7 июль кунги 628-сон қарори қабул қилинган. Унда Тошкент шаҳар Инвестициялар ва ташқи савдо масалалари бўйича ўринбосари мажмуасининг 2020 йил 1 июлдаги 06-519, 06-521-сонли мурожаатлари, Қурилиш бош бошқармасининг 2020 йил 30 июндаги 19-2/206-сонли билдиргиси ва далолатномасини инобатга олиб, 213-сонли қарор бекор қилиниши маълум қилинган. Қарор матнидан, шунингдек Тошкент шаҳар ҳокимлиги ва «Regent Corp» МЧЖ ўртасида тузилган «Инвесторнинг ижтимоий мажбуриятлари тўғрисидаги 2019 йил 29 январдаги шартномани бекор қилиш бўйича келишув ҳам мавжудлиги англашилади.
Мавзуга оид
Келинг, масала ҳақида тўла тасаввурга эга бўлиш учун барчасини бошидан бошлайлик.
Президент Шавкат Мирзиёевнинг 2018 йил 21 декабр кунги Тошкент шаҳрига ташрифи якунлари бўйича йиғилиш баёнига мувофиқ, «Regent Corp» МЧЖга «Кўп қаватли автотураргоҳ, савдо ва маиший хизмат кўрсатиш ҳамда бизнес мажмуаси барпо этиш» лойиҳасини амалга ошириш юкланган бўлиб, салкам 19 млрд сўмлик лойиҳани амалга ошириш натижасида 55та иш ўрни яратилиши белгиланган.
2019 йил 27 январь куни бош вазир Абдулла Арипов Тошкент шаҳрида инвестиция муҳитини яхшилаш юзасидан эксперимент ўтказилишини мувофиқлаштириш бўйича Ишчи гуруҳнинг 2-йиғилишини ўтказган. Унда президентнинг 2018 йил 15 августдаги ПФ-5511-сонли фармони ижроси доирасида Тошкент шаҳар ҳокимлигида 2018 йил 15 ва 22 сентябрь кунлари ўтказилган «Инвестор куни» тадбирлари ҳам муҳокама қилинган.
Йиғилиш баёнининг 12-бандида қайд этилишича, «Баённинг 1 ва 2-иловаларига мувофиқ маъқулланган лойиҳалар бўйича ... ер участкасини бир йилгача муддатга захиралаш шарти билан ... Инвестиция шартномасида кўрсатилган шартлар бажарилганидан сўнг, ер участкасига эгалик қилиш ва фойдаланиш ҳуқуқи Тошкент шаҳар ҳокимининг қарори билан расмийлаштирилиши» белгиланган.
2019 йил 29 январда Тошкент шаҳар ҳокимлиги ва «Regent Corp» МЧЖ томонидан 26-сонли Инвестиция шартномаси ҳамда Инвесторнинг ижтимоий мажбуриятлари тўғрисидаги шартнома имзоланган. Унинг 4.6 бандида таъкидланишича, «ер участкасини дастлабки захирага олиш жараёнида Инвестиция шартномасининг 4.3 бандида назарда тутилган барча шартлар бажарилганидан сўнг, ... Тошкент шаҳар ҳокими 3 иш кунида Инвесторга доимий фойдаланиш учун ер участкасини ажратиб бериш ҳақида қарор қабул қилади».
Бундай дейишимизга асослар етарли. Инвестор шартноманинг 4.3 бандини тўла-тўкис бажарган, ҳужжатларни тақдим этган, аммо... шаҳар ҳокимлиги 3 кун эмас, бугунги кунгача ҳам бу қарорни чиқаришни асоссиз равишда пайсалга солиб келган.
Алалоқибат, ҳокимлик ўз айби билан содир бўлган камчиликларни хаспўшлаш учун тирноқ остидан кир қидириб, бугунги кунда захиралаш қарорини ҳам бекор қилиб турибди.
Шартноманинг 1-иловасида қурилиши белгиланган объектнинг тавсифи ҳам келтирилган бўлиб, унда кўп қаватли автотураргоҳ, савдо ва маиший хизмат кўрсатиш ҳамда «Coworking» бизнес мажмуаси ташкил этилиши қайд этилган. Бундан ташқари, унда инвестиция ва ижтимоий мажбуриятларни бажариш жадвали ҳам келтирилган. Объект фақатгина кўп қаватли автотураргоҳ экани ҳақида сўз ҳам йўқ. Аксинча, «Coworking» бизнес мажмуаси», деган ибора ҳам мавжуд. Кейинчалик, лойиҳа ҳужжатларида мазкур мажмуанинг 10 фоизигина савдо ва маиший хизмат кўрсатишга ихтисослашуви ҳам белгиланган.
Шаҳар ҳокимлиги эса, автотураргоҳда 100та автомобилга ўрин борлиги, бу камлигини таъкидламоқда. Ваҳоланки, СанҚваМнинг 49.11.1-жадвалига асосан, 51-100 автомобиль учун автотураргоҳлар турар жой биноларидан 25 метр, жамоат биноларидан 15 метр узоқликда бўлиши белгиланган.
2019 йилнинг 30 сентябрида Тошкент шаҳар ҳокими ўринбосари Шароф Раҳмонов ва «Regent Corp» ҚК МЧЖ ўртасида юқорида сўз юритганимиз 26-сонли шартномага қўшимча келишув имзоланган. Унинг 1-иловаси билан 2019 йил чораклари бўйича инвестиция киритиш муддатлари белгилаб олинган бўлиб, 2019 йил охиригача 2,5 млрд сўм қилиб белгиланган.
Шундай экан, Ш.Раҳмонов раҳбарлик қиладиган Тошкент шаҳар инвестициялар ва ташқи савдо бошқармасининг 2020 йил 8 январдаги №01/09-05-сонли хати мазмунини қандай тушуниш мумкин? Ваҳоланки, 26-сонли шартномага қўшимча келишувнинг 1-иловасини айнан Ш.Раҳмонов имзолаган-ку?!
Мазкур хатда «... 2019 йил 4-чорак якунига қадар 6,5 млрд сўм инвестиция киритилиши белгилангани, ... 2019 йил якунига қадар киритилган инвестицияларни тасдиқловчи ҳужжатлар ва фотосуратларни 2020 йилнинг 15 январига қадар Бошқармага тақдим этиш» сўралади.
Инвестор юқоридаги хатга жавобан йил охиригача 3,5 млрд сўм сармоя киритганини исботловчи маълумотларни (2020 йил 14 январ кунги 02-0120-сонли хат) тақдим этади.
Қизиғи шундаки, 2020 йил 9 январь куни шаҳар ҳокимлиги маҳкамасидан инвесторга №06-12-сонли хат юборилади. Бу сафар тадбиркорга унинг ижтимоий мажбуриятлари ёдга солинади. Унга кўра, «Regent Corp» 2 млрд сўмлик ҳомийлик ишларини амалга ошириши белгиланган бўлса-да, фақат 250 млн сўм миқдорида Тошкент шаҳар ҳокимлигига ҳомийлик маблағи ўтказилгани таъкидланган.
Хат якуни инвесторга пўписали талаб билан якунланади, десак хато бўлмайди. Инвестор «... ижтимоий мажбуриятда белгиланган ҳомийлик ишларини 2019 йил (аслида 2020 йил бўлиши керак – таҳр.) 31 январга қадар тўлиқ амалга ошириши, акс ҳолда шартноманинг 4.2, 4.3 ва 8.3 бандларида белгиланган чоралар қўлланилиши» тўғрисида огоҳлантирилган.
Шу ўринда савол пайдо бўлади: «Инвесторнинг ижтимоий мажбуриятлари тўғрисидаги шартнома»да ҳокимлик МТМ қуриш учун инвесторга ер ажратиши ва шундагина у ўз мажбуриятини адо эта олиши кундек равшан бўлса-да, ҳокимлик ўз зиммасидаги мажбуриятни нима учун бажармаганини ким назорат қилади? Ваҳоланки, «Regent Corp» ҚК МЧЖ уч марта бевосита ҳоким Жаҳонгир Ортиқхўжаевга, бир сафар ҳоким ўринбосари Шароф Раҳмоновга хат билан мурожаат қилиб, ижтимоий мажбуриятини бажариш учун вақт кетаётгани, шаҳар ҳокимлигининг тегишли бошқармаси мактабгача таълим муассасаси қуриш учун ерни белгилаб бермаса, шартномада белгиланган муддатда ўз мажбуриятини бажара олмаслигини таъкидлаган.
2019 йил 20 ноябрдаги №02-1119-сонли хатда МТМ учун ер ажратилмайдиган бўлса, тадбиркор ижтимоий мажбуриятини пул кўринишида ҳам, фақатгина қўшимча келишув асосида амалга оширишга шайлигини билдиргач, Инвестициялар ва ташқи савдо бошқармаси томонидан 2019 йил 6 декабрда №01/1893-09-сонли хати билан ижтимоий шартнома шартларига қўшимча келишув орқали ўзгартириш киритишга розилик билдирилган.
Юқорида тилга олинган хатга биноан, Тошкент шаҳар ҳокимлиги томонидан тақдим этилган, аммо имзоланмаган қўшимча келишувга биноан Шартноманинг («Инвесторнинг ижтимоий мажбуриятлари тўғрисидаги шартнома»си назарда тутилмоқда) 1-сонли иловаси қўшимча келишувнинг 1-сонли иловаси билан ўзгартирилган ва янги таҳрирда ўқилиши белгиланган. Янги қўшимча келишувнинг 1-иловасида ижтимоий мажбуриятларни бажариш режаси 2019-2020 йил чораклари бўйича тақсимлаб ҳам чиқилган. Инвестор айнан шу келишувга мувофиқ, 2019 йил 30 декабрда 250 млн сўмлик илк траншни шаҳар ҳокимлиги ҳисоб-рақамига ўтказиб берган.
Шу ўринда, 2020 йилнинг 9 январь кунги №06-12-сонли хат юзасидан шаҳар ҳокими ўринбосари Ш.Раҳмоновга саволлар пайдо бўлади: қўшимча келишув имзоланиб, унда маблағлар тақсими ҳам келишилган бўлса, нимага асосан 31 январгача муддат қўйилмоқда? Агар, шаҳар ҳокимлиги томонидан қўшимча келишувга имзо ва муҳр қўйилмаган, шунга биноан ҳуқуқий кучга эга эмас, дейиладиган бўлса, тадбиркорнинг 250 млн сўм ўтказгани №06-12-сонли хатда қайси асосга кўра эътироф этиляпти?
Қолаверса, шаҳар ҳокимлиги молия бошқармаси бу пулни асоссиз қабул қилиш ўрнига, тўловчи манзилига қайтариб юбориши керак эмасмиди? Ҳокимлик қўшимча келишувга имзо қўймаса-да, кейинги таҳдид тўла хатлари орқали истаганини қила олишини, истаса барчасини бекор қила олишини билдирмоқчими? Қоғозлардаги турли хилликлар билан ҳокимлик кимни чалғитмоқчи ўзи?
Бундан ташқари, ҳокимликнинг Ш.Раҳмонов томонидан имзоланган ва 2020 йил 24 июндаги №06-421-сонли хатида: «Инвестиция мажбуриятларини бажариш графигига асосан Инвестор томонидан 2019 йил давомида 6,5 млрд сўм инвестиция киритилиши белгиланган бўлса-да, Инвестор ушбу шартларга риоя қилмаган ва натижада 2020 йил 1 январь кунига қадар бажарилиши лозим бўлган мажбуриятлар ўз вақтида бажарилмай келинмоқда», дея таъкидланади.
Шу ўринда, яна бир бор такрорлаш керакки, Ш.Раҳмонов бундан 9 ой муқаддам, 2019 йил 30 сентябрда айни Инвестор билан 26-сонли шартномага қўшимча келишувни имзолаганини қандай қилиб ёддан чиқарган бўлиши мумкин?! Ахир ўзи имзо қўйган қўшимча келишувда 2019 йил 4-чорак якуни бўйича жами киритилиши керак бўлган инвестиция миқдори 2,5 млрд сўм бўлишига розилик билдирилган-ку!
Умуман, 26-сонли шартномада ижрочи бўлган ҳокимликка саволлар талайгина.
Инвесторнинг 2019 йил 16 сентябрда ҳоким Ж.Ортиқхўжаевга йўллаган №3-0919 сонли хатида «шаҳар ҳокимлигининг 2019 йил 12 февралдаги №213-сонли қарорида кўрсатилган талаблар тўлиқ бажарилгани муносабати билан ... ер участкасини ажратиш ва қурилишга оид қарорини чиқариб бериш» сўралган ҳамда бажарилган ишлар бўйича ҳужжатлар илова қилинган.
Аммо, лекин, бироқ ...
Шаҳар ҳокимлиги яна ўз зиммасидаги мажбуриятни бажармаган, шунга қарамай, гоҳ Миробод туман ҳокимлиги, гоҳ шаҳар ҳокими ўринбосари Ш.Раҳмонов томонидан имзоланган, гоҳида Инвестициялар ва ташқи савдо ёхуд Қурилиш бошқармалари орқали инвесторга шартномадаги шартларини бажармаганини ёдга солиб, ерни захиралаш қарорини бекор қилиш ҳақида пўписа қилиб келган. Буни Kun.uz ихтиёридаги ҳужжатлар тасдиқлайди. Захиралаш қарорини бекор қилиш бўйича шаҳар ҳокимининг сўнгги қарорида эса, маҳалла фуқаролари норозилиги қайд этилган. Kun.uz ихтиёридаги ҳужжатлар эса, бунинг аксини кўрсатмоқда.
Нима учун шаҳар ҳокимлиги захирага олинган ерда қурилиш ишларини бошлаш учун ер участкасига эгалик ҳуқуқини белгиловчи қарорни чиқаришни 26-сонли Инвестиция шартномасининг 4.3-банди шартлари бажарилганига қарамай, 4.6-бандида белгиланганидек, 3 иш кунида имзоланиши керак бўлгани ҳолда пайсалга солиб келди?
Минг афсуски, инвесторга навбатдаги ҳужум шаҳар Инвестициялар ва ташқи савдо бошқармаси томонидан амалга оширилиб, «Regent Corp» ҚК МЧЖга нисбатан охирги кўзирлардан бири ишга солинади. 2020 йил 2 июлдаги №01/613-09-сонли хатда «Regent Corp» ҚК МЧЖ ўрнатилган тартибда қурилиш ишларини олиб боришга рухсат олмасдан, Шаҳарсозлик кодексининг 54-моддаси ҳамда Фуқаролик кодексининг 212-моддалари бузилишига йўл қўйилгани айтилади. «Тошкент шаҳар ҳокимлигининг 2020 йил 1 июлдаги №06-521-сонли алоқа хати орқали ... шартнома ҳокимлик ташаббуси билан бекор қилингани маълум қилинган», – дея таъкидланади.
Хўш, 26-сонли шартноманинг 4.3 банди шартларини бажаргач, 4.6 бандига кўра, ҳокимлик 3 кунда қурилиш учун қарорни чиқариб бермаса, бу ёқда Миробод туман ҳокимлиги қурилиш ишларини бошламаса, ерни захиралаш қарорини бекор қилиш ҳақида инвесторни огоҳлантирса, тадбиркор бечора нима қилсин, додини кимга айтсин?!
Яна бир масала шундаки, шаҳарнинг энг «ёғли» ҳудудларидан бирида бир неча ой мобайнида катта қурилиш ишлари олиб борилади-ю, ҳокимлик мутасаддиларининг бундан хабари бўлмайдими?! Бу баҳонага ким ишонади?
Юқорида қайд қилинган, 2020 йил 1 июлдаги Ш.Раҳмонов томонидан имзоланган №06-521-сонли хат мазмунини шундай тушуниш керакми? Қурилиш учун рухсатномалар деганда нималар англашилади?
Хуллас, юқоридаги ҳолат биргина инвестор дуч келган муаммо. Афсуски, бизда ҳамон инвестор сарсон бўлиши, қимматли вақти ва асабини қандайдир суд тортишувларига сарфлаши керак, наҳотки бусиз бўлмайди?
Президент Шавкат Мирзиёев Мустақилликнинг 29 йиллиги муносабати билан қилган чиқишида «ҳокимлар билан ишлаш осон бўлмаётгани»ни эътироф этганида нақадар ҳақ экани бугун биз ҳикоя қилган воқеа мисолида яна бир бор ўз исботини топиб турибди.
Шунча машмашалар, ўзаро қоғоз алмашувлардан сўнг, тадбиркор нажот истаб Бош прокуратурага мурожаат қилган. Вазирлар Маҳкамасининг Инвестициялар ва ташқи савдо мажмуасига ҳам арз қилган. Уларнинг жавоблари эса, масалага аниқ ва якуний нуқта қўймаган. Ваҳоланки, шаҳар ҳокимининг қарори чиқарилиши ва ижтимоий мажбуриятни пул билан адо этишга доир чораклик жадвал тасдиқланиши билан барчаси изига тушиши керак эди.
Улардан масалага аниқ ечим бўлмагани боис, энди ҳокимлик қарори устидан Иқтисодий ва Маъмурий судларга шикоят қилган. Ҳозирча судга ким раислик қилиши, қачон бўлиши санаси маълум эмас.
Сўнгсўз ўрнида таъкидлашни истардикки, Kun.uz мухбири ҳолат юзасидан изоҳ олиш мақсадида Миробод тумани ва Тошкент шаҳар ҳокимликларида бўлди. Бироқ, тадбиркорнинг судга мурожаат қилгани важи билан бирор изоҳ берилмади.
