“Хорижлик уч инвестор ҳақ эмас” — маҳаллий тадбиркорнинг контраргументлари
|22:17 / 06.08.202116 49440 мин
Кеча сайтимизда «3 хорижлик тадбиркор 1 ўзбек тадбиркорини айбламоқда. Ким ҳақ?» сарлавҳали суриштирув эълон қилинди. Унда Буюк Британия, Хитой ва Эрон фуқаролари бўлган уч инвестор Ўзбекистонда ҳуқуқлари поймол бўлаётгани, ҳеч бир мутасадди идора уларнинг шикоятларини кўриб чиқмаётгани, ўзбекистонлик ҳамкор тадбиркор рейдерлик йўли билан уларнинг бизнесини эгаллаб олишга урингани, олган пулларини қайтармаётгани, шартнома шартларига риоя қилмаётгани айтилганди.
Хўш, уларнинг иддаолари қанчалик ҳақиқат? Биринчи лавҳа сўнггида хулоса қилишга шошмасликни сўраб, суриштирувимизнинг иккинчи қисмида иккинчи томон келтирган далиллар, қолаверса, Kun.uz аниқлашга муваффақ бўлган маълумотларни тақдим этишимиз айтилганди.
Алоҳида таъкидлашни истардикки, Kun.uz таҳририятига биринчи бўлиб хорижлик тадбиркорларнинг адвокати келди, муаммо нималигини айтиб, ҳужжатларни тақдим этди. Шу билан журналистик ўрганишимиз бошланди. Сўнгра, тадбиркорларнинг ўзлари келиб интервю беришди. Уларнинг сўзларидан сўнг, Улуғбек Расуловни кимдир қўллаб-қувватламоқда, деган хулосага келган эдик.
Аммо, холис бўлиш қоидасини сақлаган ҳолда биз иккинчи томон билан боғландик. Улар ҳам масалани холисона ўрганиш зарурлигини, уларни ҳам ҳеч ким эшитмаётганини таъкидлашди ҳамда учала тадбиркорнинг ҳам даъволарини рад этадиган далиллар мавжудлигини айтишди.
Бугун уч тадбиркор айблаган томон, яъни «Orient Ceramic» МЧЖ далиллари, шунингдек, Kun.uz ихтиёрига келиб тушган бошқа айрим маълумотлар тақдим этилмоқда. Бундан ташқари, 3 хорижий инвестор тақдим этган ҳужжатлардаги рақамлар юзасидан Kun.uz аниқлаган маълумотлар келтирилади.
Дастлаб, «Orient Ceramic» МЧЖ вакилларига сўз берамиз. Корхона адвокатларидан бири Шерзод Абдураимов воқеалар ривожи ҳақида сўзлар экан, «Стройсервис» МЧЖ қўшма корхонаси (21 фоиз улуш Давлат активларини бошқариш агентлигига тегишли – таҳр.) «Orient Ceramic» МЧЖ билан ўз улушини сотиш бўйича дастлабки келишувга 2020 йил 15 июнда эришганини билдирди.
Шерзод Абдураимов
«Келишувга «Стройсервис» МЧЖ томонидан Kalo Holding Group ишончли вакили Ҳади Кало имзо чеккан. Дастлабки келишувда корхонанинг 78,96 фоиз улушини «Orient Ceramic» МЧЖга сотиш бўйича шартлар, тўлов усуллари ҳақида сўз боради. Корхона таъсисчиси Улуғбек Расулов 1 млн АҚШ доллари миқдоридаги илк тўловни 2020 йил 11 июлда шартномада қайд этилган муддатдан олдинроқ амалга оширади. Умуман, жами 1,5 млн доллар: 1 млн, 400 минг ва 100 минг доллар траншлар билан муддатидан олдин тўланган. Ҳади Кало ишончнома орқали ушбу пулларни қабул қилиб олган», –
Президент Тошкент шаҳрига ташрифи доирасида «Orient Ceramic» МЧЖ негизида Ўзбекистон ҳудудлари бўйлаб керамик маҳсулотлар ишлаб чиқариш кластерини ташкил этиш топшириғини бергач, корхона бу жойни харид қилишга қизиқиш билдиради.
Бу борада «Orient Ceramic» МЧЖ директори Нодир Обидов шундай дейди:
Нодир Обидов
«Бу ерда керамик кошинлар ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш учун қулай шарт-шароит мавжуд бўлгани учун харид қилишга қизиқдик. Дастлабки келишувга эришилгач, Улуғбек Расулов президент топшириғини бажариш учун вақт тиғизлигини инобатга олиб, завод ҳудудида керамик маҳсулотлар ишлаб чиқариш ускуналарини жойлаштиришни тезлаштириш мақсадида қурилиш ва ободонлаштириш ишларини бошлаши зарурлигини билдирди.
Ҳади Кало бунга жавобан «Стройсервис» ҳудудининг 5 минг квадрат метрини ойига 75 млн сўмга (ҚҚС ва акциз солиғи қўшиб ҳисобланган) ижарага олишни таклиф этди», – дейди Нодир Обидов.
Тақдим этилган ҳужжатлардан кўриш мумкинки, 30 июнда ҳудудни ижарага олиш бўйича 1 йиллик ижара шартномаси тўлдирилади ва унга корхонанинг жами майдони харитаси илова қилинади. Нодир Обидовнинг айтишича, суд маҳкамаларида, прокуратура ва ички ишлар тергов бўлимларига ариза ёзган «Стройсервис» МЧЖ вакиллари, уларнинг розилигисиз қурилиш ишлари олиб борилаётганини айтишган.
«Аслида бу ҳақиқатга яқин эмас, – дейди Нодир Обидов. – «Стройсервис» МЧЖнинг молиявий масалалар бўйича директор ўринбосари Гупта Telegram орқали Orient Ceramic директори билан ёзишмалари уларнинг барчаси завод ҳудудида қандай ишлар амалга оширилаётганидан хабари борлигини тасдиқлайди. Ваҳоланки, Президент портали, Олий Мажлис палаталари, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идоралар, ССП ва бошқа кўплаб ташкилотларга йўллаган шикоятларида қурилиш ишлари ўзбошимчалик билан, уларнинг хабарисиз ёки улар билан келишилмаган ҳолда амалга оширилганини таъкидлашган.
Энди қуйидаги видеога диққатингизни қаратишни истар эдик. Бу видеони «Стройсервис» ер майдонини сотиш билан шуғулланган риэлтор ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идораларга тақдим этган».
Гарчи «Стройсервис» вакиллари ғишт ишлаб чиқаришни тўхтатишга мажбур бўлганликларини таъкидлаётганларига қарамай, «Orient Ceramic» МЧЖ заводнинг бир қисмида қурилиш ишларини олиб бораётган бир вақтда, улар ғишт ишлаб чиқаришни тўхтатмаган, аксинча тайёр маҳсулотни Orient Ceramic корхонасининг ўзига сотган. Нодир Обидов ва Гупта ўртасидаги Telegram ёзишмалари бунга далолат қилади. Яъни, ғишт ишлаб чиқариш мажбурий тартибда эмас, балки келишилган ҳолда тўхтатилган. Қуйидаги ёзишмаларда томонлар ишлаб чиқаришни қачон тўхтатиш мумкинлигини муҳокама қилишган.
«1,5-2 млн АҚШ доллари тўламаганингизча, сизга ғишт ишлаб чиқариш ускуналарини бузишларингизга изн бермаймиз», – дейилади жумладан Гуптанинг хатида. Айни сўзлар, ускуналар зўрлик ёки куч ишлатиш йўли билан бузилмаганини ҳам кўрсатади.
«Бу ёзишмалар «Стройсервис» вакилларининг корхона улуши Orient Ceramic корхонасига сотилаётганидан хабари борлигини исботлайди, гарчи улар бунинг аксини таъкидлашган бўлса-да. Шартнома имзоланган 15 июлдан 12 октябрга қадар анча вақт ўтган. Бу муддат ичида Orient Ceramic жуда кўп қурилиш ишларини бажарган. Шу вақт мобайнида нима учун ҳеч кимга шикоят қилмаган. Қолаверса, биз ҳеч нарсани бузиб ташламаганмиз, балки қуриб ташлаганмиз. Улар эса, ижара шартномаси бекор қилинмасдан туриб, электр энергиясини узиб ташлашди», – дейди Нодир Обидов.
Бўш турган ер майдони яхшигина суммага ижарага берилган, дастлабки олди-сотди шартномаси бўйича 1,5 млн доллар пул тўланган экан, «Стройсервис» МЧЖнинг “хархашаси” ортидан кўзлаган мақсади нима бўлган, деган савол туғилиши табиий.
«Улар Orient Ceramic устидан ноқонуний эгаллаб олгани, ўзбошимчалик билан қурилиш ишларини амалга ошираётгани хусусида шикоят қилган бўлса-да, аслида буларнинг барчаси келишилган бўлган, яъни уларнинг хабари бўлган. Суд жараёнида судя икки томонга ҳам савол берар экан, «Стройсервис» вакилларидан шикоят қилиш тартибига нима учун риоя қилишмагани ҳақида бир неча бор сўради. Улар шу муддат ичида бирор марта шикоят қилишмади», – дейди Обидов.
«Ҳали тортишувлар бошланмасдан аввал, бизни Ҳади Калонинг Чилонзорда, Diplomatic Village’да жойлашган бош офисига чақиришди. Аҳрор деган юристи суҳбатни кескин бошлади. У “бизнинг талабимиз бор, яна 2 млн қўшиб берасизлар, бўлмаса прокуратура орқали гаплашамиз”, – деди. Нима учун келишув шартларига риоя қилмаётганлари сўралганида, “сизларда пул бор-ку”, – деган жавобни беришди.
Бу ишлар нимага бўлди? Биз 1,5 млн доллар берганимиздан сўнг, ишлаб чиқаришни тезроқ йўлга қўйиш учун завод ҳудудида бетон ишларини, фасад ишларини якунлаб қолгандик. 2 йиллик имтиёзли даврни бой бермаслик учун жуда ҳам тез суръатларда бажардик ишларни. Кўпчиликда савол пайдо бўлиши мумкин: нима учун дастлабки эмас, бирданига асосий шартнома қилинмади?
Бу ерда яна эътиборни видеоёзувга қаратаман. Алоҳида таъкидлайман, бу видеоёзувни биз ёзмаганмиз, балки келишувда воситачи бўлган маклер (исми таҳририятга маълум) ўзи учун ёзган. Низом бўйича Ҳади Кало улушни сотиш бўйича шерик томонга хат юбориши керак. Уларнинг ушлаб олган жойи ҳам шу ерда ҳозир.
«Стройсервис» билан Ҳади Калонинг фирмаси, яъни Kalo Holding алоҳида бўлиб олган. Лекин, Марвин Кало (Ҳади Калонинг отаси) «Стройсервис»да бош директор, ҳолдингда таъсисчи. Судда нима дейишяпти: улар айтишяптики, Ҳади Кало улушни сотиш ҳақида бошқаларни хабардор қилмаган. Шунинг учун, дастлабки олди-сотди шартномасини бекор қилишни сўрашмоқда.
Энди савол: мен ҳуқуқшуносмасман; Ҳади Кало ноқонуний иш қилган экан, нега шартнома асосида пул олди? Шартномага нега имзо чекди? Видеода ҳам кўрасиз, шартларни ҳам у қўймоқда. Олдимизда ҳудуднинг харитаси турибди. Биз қаерда қандай қурилиш қилишимизни айтяпмиз. Чунки, вақт йўқотадиган нарса бу – бетон ишлар. Видеода қандай қурилиш ишларини бажаришимизни ҳам айтганимиз кўриниб турибди. Улуш олди-сотдисини расмийлаштиргандан сўнггина (чет элдан келган – таҳр.) ускуналарни очишни режалагандик.
Ижара шартномаси бўйича бўлиб ўтган биринчи суд мажлисида маҳкамани чалғитишди. 1,5 млн доллар пулни олмадик, дейишди. Биз суддан стенограммасини олиб шаҳар ИИББга бердик. Булар пулни олмаганини айтаётгани очиқ-ойдин фирибгарлик эканлигини ёздик», – дейди Нодир Обидов.
Биз шартнома бекор қилиниши қандай оқибатларга олиб келиши мумкинлигига қизиқамиз.
«Шартнома бекор қилингудек бўлса, улар фойдада қолади. Уларда биз тўлаган 1,5 млн доллар турибди. Битимда кўрсатилганидек, ижарага олинган ҳудудда амалга оширилган барча ишлар уларнинг ихтиёрида ўзгаришсиз қолади, аксинча ижарага берувчилар даъво хати киритиб, қайта қуришни талаб қилишлари мумкин. Бу ишларнинг барчаси ишлаб чиқариш линияларини жойлашга тайёргарлик доирасида бажарилган эди» – дея тушунтирадиШерзод Абдураимов.
«Бу ишларнинг барчаси олдиндан ўйланган схемага ўхшайди. Чунки, кредит олганмиз, имтиёзли даври ўтиб бормоқда, фоизлар ёзиляпти. Ускуналар учун тўлов қилинган, ускуналарининг 30 фоизи Ўзбекистонга келтириб бўлинган. Биз линияларни ўрнатишни бошлашимиз керак. Улар буларни онгли равишда англаб, билиб турибди. Ҳозир шундай ҳолатга келганмизки, ҳар қандай суммага рози бўладиган ҳолатдамиз. Сунъий равишда шунга олиб боришмоқда. Бошқа йўл қолдиришмаяпти. Ҳамма ишимиз қолиб кетяпти. Прокуратурама-прокуратура юрамиз. Туҳматларга жавоб берамиз.
500 метр кабелини ўғирлаб кетди, дейишди. Яна қанақа ўғирлабди денг? Улар айтаётган кабелни кранда кўтариш ҳам қийин. Қалин кабел ҳақида гап кетяпти. Ўғри ўша ерда кабел қопламасини ёқиб, мисининг ўзини олиб чиқиб кетибди. Ёққандаги тутунини расмлари бор экан. Менимча, бунақа аҳмоқ ўғри бўлмаса керак. Мантиққаям тўғри келмайди. Негадир уларнинг туҳматини, аризасини ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идоралар кўриб чиқади, бизларникини йўқ», – дейди Нодир Обидов.
Келинг, ушбу иш бўйича ихтиёримиздаги ҳужжатларни бироз таҳлил қилсак. Ҳади Кало суддаги кўрсатмаларида 1,5 млн АҚШ долларини олмаганини айтган бўлса, президент қабулхонасига шикоятида 1,5 млн АҚШ доллари олганини, лекин қандайдир консалтинг хизмати учун пул тушганини таъкидлаган. Ўзи имзолаган тилхатда 1,5 млн долларни 2020 йил 15 июндаги №1 дастлабки шартномага асосан олганини билдирган. Лекин, бизга тақдим этилган видеоёзувларда буларнинг тамоман аксини, яъни қандай қилиш кераклиги, пулни қандай ўтказиш лозимлигини Ҳади Калонинг ўзи айтиб турганини кўриш мумкин.
«Ҳади Кало “мен ўша вақтда ичган эдим”, деган. Яна бир нарса. Прокуратура биринчи марта чақирганида, айтишдики, гўёки, биз унинг 15 млн турадиган заводини унга руҳий босим ўтказиб, 10 млн долларга имзо қўйдирган эканмиз. У вақтда маклер видеосидан хабаримиз йўқ эди. Менинг бир мантиғим бор эди, шуни гапирганман прокурорга.
Айтайлик, мен чет эл фуқаросиман, Ўзбекистонда менга тазйиқ ўтказиб, бир ҳужжатга имзо чектиришди. Мен Англияга, ватанимга қайтиб кетдим. Шикоятни Англияда туриб ёзаманми ёки 2 ойдан кейин қайтиб келиб, бу ерда ёзаманми, деб прокурорга савол бердим. Бу ерда тазйиққа учраган одам ватанидан ёзади, қайтиб келиб ёзмайди ҳеч ким. Шикоятлар дастлабки шартнома имзолангандан кейин 3 ойдан кейин бўляпти. Ҳади Калонинг ўзи ҳам видео чиқишини кутмаган бўлса керак. Қанча тўсқинлик қилди, биз ишимиз нима бўлади, десак, оғзидан фақат прокуратура сўзи тушмайди. Иккита тадбиркор ўртасидаги ишни нега прокуратура кўради? Уларнинг ваколати борми шунга? Фақат туҳмат бўлса. Биз уларнинг мақсадини англаб бўлганмиз: нархни ошириш.
Мен яна бир нарсага ҳайрон қоламан. Барчасини олиб ташлайлик, уни ҳақ, бизни ноҳақ, деб ҳисоблайлик. Унда фактлар бўйича гаплашайлик. Шартнома қилганмиз, фактми, факт. Ўзи ҳам тасдиқлаяпти. Нимага берган бўлсак ҳам пул берганимиз фактми, факт. Ўзи бошқа нарсага бера олмаймиз, чунки бошқа муомаламиз йўқ у билан. Қурилиш қилганмиз, фактми, факт.
Агар ростгўй бизнесмен бўлса, нима қилган бўларди?! Бизга хат ёзарди ёки кўришиб, ерни нархи ошиб қолганини айтиб, 2 млн ёки 5 млн қўшиб бергин, дерди. Биз рози бўлсак, қўшиб берардик, норози бўлсак, мана берган 1,5 млн доллар, қурилишингни баҳолатиб, шу пулни бераман, дейди. Мантиққа тўғри келадиган иш ҳам шу назаримда. Лекин унинг прокуратура орқали судга бериши ортиқча нарса хоҳлаётганини исботлайди. Ўзи айтган гаплари бор, бир харидор 8 млн, бошқа бири 9 млн таклиф қилган, биз 10 млн долларга олдик.
Биз унга пулни муддатидан олдин тўлашга тайёрлигимиз ҳақида жуда кўп мурожаат қилдик. Лекин фақат прокуратура идораларидан нарига ўтмаяпти. Мен англамаётган яна бир нарса бор. Хўп, у (Ҳади Кало) ҳақ экан, нега шу вақтга қадар судга бермаяпти? Фақат прокуратурага мурожаат қиляпти. Бу идора 1,5 млн доллар Калода қолиши кераклиги бўйича қарор чиқариб беришга ваколати борми?», – деди Нодир Обидов.
Ёдингизда бўлса, «Стройсервис» директор ўринбосари Найни Кумар Kun.uz’га берган интервюсида унинг имзоси сохталаштирилганини айтган эди. Бу хусусда Нодир Обидов изоҳ берар экан, ҳужжатларни сохталаштириш фикрини ҳам Ҳади Кало берганини билдириб, телефон экранидан қайд қилинган видеоёзувларни тақдим этди.
«Ускуналар келишни бошлагач, биз заводдаги ғишт ишлаб чиқариш линиясини олиб ташлаб, ўрнини текислаб бетонлашимиз керак эди. Шу масалада музокара ўтказдик. Ҳади Кало “1,5 млн бергансизлар, ускунам сал қиммат туради, ҳозир бузишга розимасман”, деди. “Россия” (Grand Mir Hotel – таҳр.) меҳмонхонасида учрашганимизда ускуналарини бузмасак бўлмаслигини айтдик. Ҳади “у ҳолда яна пул беринглар”, деди. Биз 3,5 млн берсак, 5 млн доллар бўлишини, шу пулга мос равишда улушни бизга расмийлаштириб беришни таклиф қилдик. У ўйлаб кўришини, отаси билан маслаҳат қилишини айтди ва эртаси куни рад жавобини берди.
Бизнинг кўп заводларимизнинг қурилиши битмаган, банкка гаровга қўйишга тайёрмас эди. У биз билан кўп юргани боис, бизнинг қандай ҳолатда эканимизни биларди. Шу боис, Ҳади Кало банкка менинг улушимни гаровга қўйгин-да, ўша 3,5 млн долларни бер, деган таклифни билдирди. (5 млн долларга мос улушни расмийлаштириш ўрнига, банкка кафолатга қўйиш таклифини билдирган – таҳр.) Биз бу таклифни ўйлаб кўрдик, бир-бирини оқлайдиган бўлгани учун рози бўлдик.
Банкка мурожаат қилганимизда, улуш эмас, мол-мулкни гаровга олишини билдирди. Ҳадига фақат мол-мулк гаровга қўйилиши мумкинлигини айтганимда, низом бўйича ҳақи борлигини таъкидлади. Фақат давлат улуши бўлгани учун ҳам 100 фоизлик кворум талаб этилар экан. Шунда у 3 кундан сўнг Ўзбекистонда бўлишини, бизнинг вакиллардан бирор кишини директор қилиб тайинлашини айтди.
Стройсервиснинг 21 фоиз улушига эгалик қилувчи Давлат активлари агентлигига бордим. У ердагилар Стройсервис номидан хат ёзилиши кераклигини, мазмунан икки таъсисчи бизга кафолат таъминотини бериш масаласини кўриб чиқиш мажлисига таклифнома бўлиши кераклигини айтишди.
Ҳадига шунақа хат ёзиш кераклигини айтганимда, Ҳади: “Мен ҳамма нарсаниям Нани ва Гуптага айтмайман, чунки улар отам билан узоқ вақт ишлагани учун ҳаммасини унга етказади. Отам эса, кексайиб қолгани учун ҳамма нарсани ҳам унга айтавермайман. Шунинг учун ўзинг ёзақол”, – деди. Мен ушбу хатни «Orient Ceramic» МЧЖ электрон почтасидан Давлат активлари почтасига юборганман. Улар шу нарсани рўкач қилиб ушлаб олишган. Аммо, ҳуқуқий оқибат содир бўлмаган, бу хат натижасида бирор ножўя ҳаракат рўй бермаган. Бу хат оқибатида бино банкка кафолатга қўйилмаган, кредит олинмаган. Чунки, катта кредит олиш Ўзбекистон банкларида осон эмаслигини барча билади. Булар шуни ушлаб олган, қаерга боришса, “подделька письма, подделька письма” дейишади.
Бир нарсага эътибор қаратишни истардим. Ёлғон иккинчи ёлғонни келтириб чиқаради. Шунинг учун ҳам мен рост гапирганман, хат сохталаштирилганини тан олганман, аммо уни Ҳади Калонинг ўзи ўргатиб турган. Мен, хатни Телеграм орқали Ҳади Кало ташлаб берди ва мен ўз электрон почтамиздан юбордим, кейин Ҳади Телеграмдан ўчириб юборибди, дейишим мумкин эди. Лекин, мен бундай йўл тутмадим, борини айтдим», – дея изоҳ берди Нодир Обидов.
Корхона раҳбари Нодир Обидов Ҳади Калонинг консалтинг хизмати учун пул олгани ҳақидаги гапларига ҳам изоҳ бериб, ихтиёрида мавжуд далилларни тақдим этди. Унинг айтишича, Ҳади Кало тўловнинг катта қисмини нақд шаклда олишни истаган.
«Консалтинг хизматига пул тўланди, деяётганига ҳам изоҳ бераман. Бу таклиф ҳам Ҳади Калодан чиққан, чунки ҚҚС (қўшилган қиймат солиғи) масаласи турибди. Ўзбекистондаги эмас, у ёқдаги. Дастлабки келишув қилинишининг ҳам асосий сабаби, пулни нақд кўринишда олишни истагани эди. Шунинг учун, у 2 млн доллар берасан, кейин яна кўриб чиқамиз, деган эди.
Агар қандайдир мулк, жой деб пул ўтказсак, у банкига қанақадир ҳужжат тақдим этарди. Ҳади Кало ушбу ҳужжатни бермаслик мақсадида консалтинг хизмати учун деб пул ўтказишни сўраган, биз рози бўлганмиз», – деди Обидов.
Таъкидлаш керак, бизга тақдим этилган ҳужжатларга кўра, «Orient Ceramic» МЧЖ 2020 йил 27 ноябрдан бери пулни муддатидан аввал тўлаш таклифини билдириб келмоқда. Бироқ, бу таклиф рад этилмоқда. Нодир Обидов, Kun.uz журналисти билан суҳбатда ҳеч қандай ускуна бузилмагани, ғишт ишлаб чиқаришдаги конвейер олиб қўйилгани, уни 1-2 соатда қайта ўрнатиш мумкинлигини айтди. У 1995 йилда ишлаб чиқарилган пишиқ ғишт чиқарувчи ускуна 5 млн доллар туришига шубҳа ҳам билдирди. Бундан ташқари, инвесторлар таъкидлаб келаётган рейдерлик ҳақида даъволарга ўз фикрларини билдирди.
«Рейдерлик билан эгаллаб олиш – жуда қўрқинчли нарса. Бу нарсага Ўзбекистон шароитида 99 фоиз одам ишонмаса керак. Ҳозирда, Ўзбекистонда ҳеч ким бунақа қила олмаса ҳам керак. Адашмасам, 100 мартадан ортиқ 102га қўнғироқ қилган. Келишган, кўришган, кетишган. Божхонадан юкларимиз келганда, киритмаслик учун машина тагига ётиб оляпти. Электр энергиясини узиб ташлаган. Ҳозир ҳам уланмаган. Ички ишлар идоралари ходими ҳам чарчаб кетди. У йўқолди, бу йўқолди, дейди. Ваҳоланки, унинг ҳам қоровули туради у ерда.
Аризалари кўриб чиқилмаётгани ҳам нотўғри. Прокуратура уларнинг аризаси бўйича иш кўрди. Ички ишлар, ижара шартномаси бўйича суд маҳкамаси ҳам уларнинг аризаси бўйича бўлиб ўтди. Уларнинг мақсади – қўшимча пул ундириш. Ундан бошқа нарса эмас. Акс ҳолда, биз уларга неча бор айтдик, шунчалик биз билан ишлашни хоҳламаяпсизлар экан, пулни қайтаринглар, биз бошқа жойдан ер кўриб, ишимизни қилайлик, десак, буни ҳам эшитишмаяпти.
Яна бир нарсани таъкидлаб ўтмоқчиман, булар – Ўзбекистонда 15 йиллардан буён яшаб келаётган инвесторлар, бу ернинг шарт-шароитини, хорижлик инвесторларга кўпроқ эътибор борлигини биладиган инсонлар. Давлат идораларига биздан кўра уларнинг чиқиши осонроқ. Буни ҳам барча билади. Нега деганда, улар кўп нарсани элчихоналари орқали ҳал қилади. Бизни қабул қилиши жуда қийин. Бизни фақат уларнинг аризаси бўйича чақириши мумкин.
Бизнинг ҳам Олий Мажлис, ички ишлар, прокуратура, бош вазир қабулхоналари, қисқаси, ёзмаган идорамиз қолмади. “Фишка” қўйилган жавоблар келади, прокуратурага ўтказилгани ҳақида.
Ташқи савдо ва инвестициялар вазирлигида юзма-юз учраштиришди ҳам. У ерда ҳаммасидан чарчаганимиздан 500 минг доллар, 1 млн доллар қўшиб беришга ҳам рози бўлдик. Лекин бошида 2 млн қўшиб беришни сўраб турганлар энди 5 млн доллар талаб қилишмоқда.
Судда судя яхши бир саволни берди: 4 ой қурилиш қилган экан, шу муддат ичида бирор идорага, прокуратурагами ёки ички ишларгами шунақа қурилиш ишлари бўляпти, деб шикоят қилганмисан? Жавоб йўқ. Чунки, ҳақиқатан, қурилиш олиб борилишига келишилган эди», – дейди Нодир Обидов.
Қайд этиш керак, «Orient Ceramic» МЧЖни рейдерликда айблаётган биргина «Стройсервис» эмас. Эронлик тадбиркорга тегишли Ehsan Maybod Manufacturing Group корхонаси ҳам шу жумладан. Orient Ceramic директори Нодир Обидов бу масалада ҳам воқеаларнинг ўз талқинини сўзлаб берди.
«Эронлик тадбиркор Мобарра бизнинг таъсисчимиз билан нотаниш эмас, аввалдан бирга ишлаш ниятимиз бўлган. Лекин, маълум бир сабабларга кўра, амалга ошмаган. 2019 йилда улар корхонани юргиза олмаётганини билдирган ва қанчага сотиб олишимиз мумкинлигини сўрашган. Эрон корхонаси таъсисчиси доктор Холиқий ва бизнинг компания раҳбари ўртасида суҳбат бўлган. Кейин биз корхонани 7 млн АҚШ долларига сотиб олишимиз мумкинлигини хат орқали билдирганмиз», – дейди Обидов.
Унинг сўзларига кўра, орадан бир муддат ўтгач, Ehsan Maybod Manufacturing Group корхонасига кредит берган банк ходимлари (банк номи таҳририятга маълум) «Orient Ceramic» МЧЖга мурожаат қилган ва хорижий корхона кредитни қайтара олмаётганини билдирган.
«2019 йил охирларида банк ходимлари келиб, ўша корхонани сотиб олиш таклифимиз ўз кучида тургани ёки йўқлигини сўрашди. Улар, Эрон корхонасининг катта қарздорлиги борлиги, “бу қарзни ёполмай қолса, корхонани сотиб олишга тайёрмисизлар” дейишди. Биз бунга рози бўлгандик. Чунки бизга республика бўйлаб кластер ташкил қилиш вазифаси юклатилган эди. Орадан тахминан яна 3 ой вақт ўтганда банк ходими телефон қилиб корхона хатловдан ўтказилганини маълум қилди. Аниқлашимиз бўйича жами 5 млн доллар: 3 миллион доллари бино-иншоотлар, 2 миллиони асбоб-ускуналар экан. Сотиб олинаётган объектга бормоқчи бўлдик ва асбоб-ускуналар ҳолатини кўришни хоҳладик. Объектга борилганда банк ходимлари ва эронликлар мулоқот қилишди ва келиша олишмади, шекилли, бинога кирмай ортга қайтдик. Орадан яна 10-15 кун ўтгандан сўнг, банк ходимлари қўнғироқ қилиб, “Саид (Абулфазл Мобарра – таҳр.) розилик берди, бориб кўриш мумкин”, деб айтди.
Ўзимизнинг мутахассисларимиз билан заводга бордик. Мантиқан қарасангиз ҳам инсон сотиб олаётган нарсасини бориб кўради, бозордан машина сотиб олмоқчи бўлган киши ўзига таниш усталарга таянади. Ҳолбуки, бу кичикроқ техника эмас, катта қийматга олинаётган завод. Усталар билан кириб техникаларни текшириш жараёнида видеотасвирга ҳам олдик.
Объект E-аукционга қўйилгандан кейин биз заводда талон-торожлик бўлмаслиги учун нариги томон розилиги билан ўзимизнинг қоровулни қўймоқчи бўлдик. Гарчи банк варақасида нима сотиб олинаётгани кўрсатилган бўлса-да, техниканинг майда деталларигача кўрсатилмайди. Кейин бирдан E-аукциондан ўша заводни олиб ташлашди. Бу мен учун ўта тушунарсиз ҳолат бўлди. Чунки E-аукциондан олиш учун етарлича катта сабаблари бўлиши керак. Шу орада бизни Юқори Чирчиқ тумани прокуратура ходимлари чақириб суриштирув қилди. Кейин Саид берган аризани кўрсатди, унда гўёки биз банк ходимлари билан келишган ҳолда рейдерлик қилиб заводни олиб қўймоқчи бўлганмиз.
Прокуратура ходими билан суҳбатда айтдимки, аризадаги даъво ўта мантиқсиз, негаки, банк заводни бизга тўғридан тўғри сота олмайди, уни МИБ хатловдан ўтказади ва E-аукцион орқали сотилади. Фақатгина битта ҳолатдагина банк ўзи сотиши мумкин, унда 3 марта етарлича баҳоланмаса ва нарх тушса, банк ўзига олади ва ўзи сотиши мумкин. Прокуратура ходимлари суриштирувларидан кейин бир муддат жим қолишди.
Эътиборингизни бир нуқтага қаратсам, 5 млн доллар пулни ўша тадбиркор давлатга қайтара олмай келмоқда. Бизнинг банк ходимлари билан келишишда айблашга асос қилган нарса – банк сири. Банк бизга ўз сирини айтгандек тасаввур пайдо бўлмоқда. Ва биз уларга бу жойни олишимизни айтган эканмиз гўё. Бу ерда банкнинг қандайдир айби бордир, мен ҳуқуқшунос эмасман, лекин бизни рейдерлик даражасида айблашга ҳеч қанақа асос йўқ эди. Рейдерлик жуда қўрқинчли нарса, бу бировнинг мулкини эгаллаб олиш ҳисобланади», – деди Orient Ceramic директори.
Нодир Обидов, эронлик тадбиркор Абулфазл Мобарранинг уларга нисбатан илгари сураётган бошқа айбловларини, шунингдек, Бош прокуратура ҳисоботида банк билан келишган ҳолда хорижий корхона фаолиятига тўсқинлик қилингани ҳақидаги хулосаларга ҳам ўз изоҳини берди.
«Эронлик тадбиркор аризасида яна бир айблов бор. Айтилишича, биз заводга борганимизда у ердан битта компютерни олиб чиқиб кетган эканмиз. Йиллик салоҳияти ва айланмаси жуда юқори бўлган компания учун бир компютерни олиб чиқиб кетиш уятли ҳолат, бу мантиққа зид. Ваҳима қўзғаш учун келтирилган асоссиз даъволиги маълум бўлди. Энг ачинарли жойи шундаки, прокуратура органларида суриштирув ўтказилиб, ишчи гуруҳ тузилди, эронлик тадбиркорга банкдан яна бир қанча муддат олиб берилди ва бунга бизни айбдор қилиб кўрсатишди.
Одатда, муаммо келиб чиққанда икки томонни ҳам бирдек эшитиш ва холис хулоса қилиш керак бўлади. Менга ўша хулосани кўрсатишди, у ерда биз банк билан қандай схема қилганимиз, қандай келишганимиз, қанақа рейдерлик қилганимиз шу даражада ёзилганки, ўқиган одамнинг эти жунжикади. Ўзимга ўзим савол бердим, биз шунақа одаммизми? Бу ҳолат ҳатто телевидениеда ҳам кўрсатилгани янада ачинарли бўлди. Унга кўра, гўёки эронлик тадбиркорнинг мулки маҳаллий тадбиркор томонидан рейдерлик йўли билан олиб қўйилган. Бундан шундай фикр келиб чиқадики, Ўзбекистонда ҳалиям коррупция бор, ҳалиям адолат мезонлари тўғри қўйилмаяпти, ҳалиям бирёқлама эшитиб хулоса чиқариш амалда.
Мени суҳбатга чақирган давлат амалдорларидан бири шундай савол берди: қайси кафел сифатлироқ, Ўзбекистонникими, Хитойникими, Эронникими? Мен эса унга кеча икки хат: биз ва хорижий ташкилот томонидан юборилган хатнинг қай бирига эътибор билан қараганини сўрадим, у жим қолди. Маҳаллий инвесторнинг муаммосига навбатчи жавоб берилади, аксинча чет эллик инвесторга эса батафсил ўрганиб кўрилиши айтилади.
Эронлик тадбиркорнинг яна бир сохта даъвоси шундан иборатки, биз заводга борганда уларнинг кафел дизайнларини ўғирлаб кетган эканмиз. Бизда бунинг асоссиз эканига етарлича далиллар бор, биз ишлаб чиқараётган бирорта кафел дизайни уларникига мос эмас, ҳолбуки, ўзимизда ҳам профессионал дизайнерлар фаолият олиб боради. Буни бозордан ҳам, экспорт қиладиган корхонамиздан ҳам билиб олса бўлади. Бу пасткашликни қилиш ҳатто хаёлимизга ҳам келмаган экан ўшанда.
Юқорида айтганимдек, бизни прокуратурага бир маротаба терговгача кўриштирувга чақиришган. Шундан кейин бизни бирор марта ҳам чақиришмаган, нима бўлди, деб сўрамаган ҳам. Мен Бош прокуратуранинг хулосасини кўриб ҳайрон бўлганман. Кимни чақиришган, кимдан сўрашган, қандай қилиб бизнинг рейдерлигимизни “аниқлашган”? Бизни Бош прокуратура ҳеч қачон чақирмаган. Рейдер деганда битта шахс эмас, кўплаб одамлар чиқиб келиши керак эди. Ҳозирги кунда бу нарса ақлга тўғри келмайди, чунки ҳаммада телефон бор, тасвирга олиши мумкин эди. Ўзимизнинг корхонада кимдир келиб рейдерлик қилишини тасаввур қилиб кўрдим, шунча ишчи бор, шунча одам бор: заводда қандай жанжал бўлади. Шундай вазиятга дуч келсангиз 02га терасиз ёки бошқа. Унинг 02га телефон қилгани тўғрисида маълумот мавжуд, лекин бизда компютерини ўғирламаганимиз тўғрисида ҳам ёзиб олинган аудио бор, ўзи гапирган.
Бундан ташқари, эронлик тадбиркорнинг даъволарига кўра, унинг корхонаси банкротликка сунъий равишда олиб келинган. Гўёки биз унинг сув, свет, газларини атай улаб берилмаслигига таъсир ўтказган эканмиз. Бир йил давомида улаб берилмаслигига биз айбдордек», – дейди Нодир Обидов.
Навбатидаги суҳбатдошимиз – хитойлик Динг Фенг Пинг. 1998 йилда Ўзбекистонга келган тадбиркор Динг Ван Син Мин билан шу ерда танишган ва кўп соҳаларда ҳамкорлик қилган. Динг Ван Син Мин ва Гуо Ли Ҳонгнинг «Orient Ceramic» МЧЖ таъсисчиси Улуғбек Расулов муносабатларига бевосита шоҳид бўлган кишилардан бири. Биз Ван Син Мин ва Гуо Ли Ҳонгнинг Улуғбек Расуловга нисбатан даъволари ҳақида сўрадик.
Динг Фенг Пинг
«Улуғбек билан 15-16 йилдан буён танишман. Биргаликда чинни идишлар ишлаб чиқаришни йўлга қўйганмиз. Бундан ташқари, олтингугурт экспорт қилганмиз», – дея сўз бошлади хитойлик тадбиркор.
Дингнинг билдиришича, у Ван Син Мин ва Улуғбек Расулов ҳамкорлигида воситачи вазифасини бажарган. Мева-чева савдоси билан шуғулланган Ван Син Миннинг Ўзбекистондаги ишлари юришмай қолган кезларда, унга ТашКСМ (Тошкент қурилиш материаллари комбинати) сотилаётганини айтиб, Улуғбек (Ўлмас) Расулов билан таништирган. Ван Син Мин Улуғбек билан музокара ўтказишга борган ҳамда комбинатни 4,5 млн АҚШ долларига баҳолашган. Шундан сўнг, Ван Син Мин Хитойнинг Гуандо вилоятига қайтиб, ҳамкорлик қилиш учун шериклар излаган бўлса-да, ҳамкор топа олмаган. Бу вақтда жаноб Гао (хитойлик йирик тадбиркор – таҳр.) Гуо Ли Ҳонг ва ўзбек ҳамкорлари билан биргаликда Фарғонада кафел ишлаб чиқарувчи заводни қураётган бўлган.
«Ван Син Минни Шандун вилоятига, жаноб Гао ёнига ҳамкорлик масалаларини муҳокама қилиб олиш учун йўлладим. Жаноб Гао Ван Син Минни Гуо Ли Ҳонг билан таништирди. Улар масалани муҳокама қилишгач, ТашКСМни сотиб олишга қарор қилишди. Улуғбекнинг заводдаги улуши 30 фоиз, хитойликларники 70 фоиз бўлишига келишиб олишди. Лойиҳани ишга тушириш учун хитойлик тадбиркорлар бу ерга ускуналар ва бошқа эҳтиёт қисмларни келтирди. Ускуналарда ишлай оладиган ишчиларни ҳам олиб келишди.
Барча ишлар йўлга қўйилгач, Ван Син Мин ва Гуо Ли Ҳонг улушини камайтиришни 30/70 фоиз нисбатда Улуғбек фойдасига қисқартиришни хоҳлаётганларини айтишди. Ўша вақтда Улуғбек бу таклифга рози бўлди. Аммо, аслида, хитойликларнинг бу таклифида бошқа жиҳатлар бор эди. Ўша вақтда, Ван Син Мин менга “барчаси ўйлаганидек бўлса, улушнинг 3 фоизини берадиган бўлди”. Гуо Ли Ҳонг эса, менга ҳар ой 5 минг АҚШ доллари маош беришга ваъда берди. Афсуски, 21 ойдирки, менга бир тийин ҳам маош тўлаганлари йўқ.
ТашКСМ қўшма корхона бўлса-да, ҳамкорлар ўртасида келишмовчиликлар бошлангунга қадар уни хитойликлар бошқарган. Ван Син Мин ва Гуо Ли Ҳонг улушларини қисқартиришни айтишганида мен «нимадир» борлигини, улар чоҳ қазиётганларини гумон қилгандим. Хитойликлар заводни бошқарганда Хитойдан келтирилган ишчилар маоши учун ойига 130 минг доллар сарфланарди. Орадан 6 ой ўтгач, Улуғбек ҳисоб-китоб қилганида, корхона умуман даромад кўрмаётганини аниқлади. Шундан сўнг, Ван Син Мин яна 70/30 нисбатда янги линияни ишга тушириш кераклигини билдирди. Улуғбек шу мақсадда 4 млн доллар янги кредит олди ва уни Гуо Ли Ҳонг фирмаси ҳисобига ўтказиб берди», – дейди Динг Фенг Пинг.
Биз Динг билан суҳбатда айнан қайси воқеа-ҳодиса икки тадбиркор муносабатларига рахна солганига қизиқдик. Дингнинг жавобларига диққат қилинг-а, унинг айтишича, Гуо Ли Ҳонг Хитойдан эски ускуналарни олиб келишига Улуғбек Расулов рози бўлмагани, шерикларнинг муносабати бузилишига сабаб бўлган.
«Гуо Ли Ҳонг Улуғбек кредит олиб юборган 4 млн долларга Хитойдан ишлатилган, яъни эски ускуналарни юбормоқчи бўлди. Улуғбек бунга рози бўлмади, чунки Ўзбекистон қонунчилигига мувофиқ ҳам кредит маблағлари эвазига эски ишлаб чиқариш линияларини олиб келиш мумкин эмас. Хитойда эса, ҳукумат атроф-муҳит муҳофазасига катта эътибор қаратаётгани боис, талабга жавоб бермайдиган кўплаб кафел заводлари ёпилди. Гуо Ли Ҳонгнинг ўзи эски ускуналар юборишини айтган, Улуғбек бунинг учун қамалишини (ўзини назарда тутган) билдирган. Айнан шу нарса уларнинг муносабатларига рахна солди», – дея сўзлаб берди Динг Фенг Пинг.
Ёдингизда бўлса, Ван Син Мин ва Гуо Ли Ҳонг Kun.uz’га берган интервюсида Улуғбек Расуловдан пулларини ололмаётганини таъкидлашганди. Биз шу ҳақда Динг Фенг Пингдан ойдинлик киритишни сўрадик. Динг қуйидагича жавоб берди.
«Аслида ТашКСМ заводидаги ишлаб чиқариш ва бошқарув хитойликларнинг изнида эди. Банк ҳисоб рақамларидаги пул ўтказмаларни ҳам улар кўриб туришарди. Бу рақам 2 млн доллар атрофидаги маблағни ташкил этади. Бундан ташқари, иш ҳақлари, хомашё учун харажатлар барчасини назорат қилишарди. Мана бу ҳужжатларда мен Гуо Ли Ҳонгга ўтказиб берган пулларнинг барчаси қайд қилинган. Ҳар сафар пул ўтказилганда электрон мактуб юбориб, тасдиқлатганман.
Биз пулни қандай берганмиз? Пуллар 2 хил йўл билан Гуо Ли Ҳонгга берилган. Нақд кўринишда Улуғбек пулни менга берган, мен Ўзбекистондаги бошқа бир хитойликка, у эса, Хитойдаги вакиллари орқали Гуо Ли Ҳонгга берган. Иккинчиси усулда, банк орқали пул ўтказилган. Уларнинг барчаси мана шу қоғозларда қайд қилинган.
Билишимча, Улуғбек Ван Син Мин ва Гуо Ли Ҳонгга ҳеч қандай пул бериши керак эмас. Қолаверса, менда бошқа бир далил бор. Гуо Ли Ҳонг судда, унинг имзосини Улуғбек Расулов сохталаштиргани ҳақида кўрсатма берганди. Имзо қўйган чоғда, мен, Улуғбек ва Гуо Ли Ҳонг бор эди. Биз пулни бергач, имзо қўйишини сўрадик, унинг ручкаси йўқ эди. Шунда чўнтагимдан ручкамни олиб бердим. У имзо қўяётганида биринчи чизиқни яхши қўя олмагач, қоғозни қайтадан жойлаштириб, имзолади. Судьяга эса, ўзи имзоламаганини айтди. Эътибор берсангиз, имзолашда қора бўёқли ручкадан фойдаланилган, Ўзбекистонда қора бўёқли ручкадан фойдаланишмайди. Ҳақиқатан ҳам имзони унинг қўйгани текширилса, бу исботланади. 100 фоиз у имзо қўйганди. Шу боис, Гуо Ли Ҳонгнинг даъволари шунчаки кулгили», – дея саволга жавоб берди Динг Фенг.
«Ван Син Мин – фирибгар». Тўғриси, Динг Фенг Пингнинг бу сўзлари бизни енгил “шок”ка туширди. Динг, шунингдек, Ван Син Мин уни Хитойда судга бергани, бироқ ХХР суди адолатни қарор топтирганини сўзлаб берар экан, Ван Син Миннинг бошқа кирдикорлари ҳам борлигини таъкидлади. Шу билан бирга, Гуо Ли Ҳонг заводларидаги барча ускуналар экологик талаб қатъийлашгани боис, Хитойда тақиқланган ускуналар эканини билдирди.
«Ван Син Миннинг Ўзбекистонда бирорта ҳам заводи йўқ. Агар у “заводим бор” деган бўлса, сўзлари ёлғон. Гуо Ли Ҳонгнинг бир нечта заводи бор. Аммо, бу заводлардаги барча ускуналар эски ускуналар. Ҳамма билади буни. Хитойда экологияга зарари боис тақиқланган ускуналар келтириб ўрнатилган.
Ван Син Минга келадиган бўлсак, у фирибгар, ёлғончи. Масалан, ўтган йили бошқа бир ўзбек тадбиркорини чув туширди. Ундан гилос харид қилиб, Хитойга юборди ва “маҳсулотинг сифатсиз чиқди”, деган важ билан пулини бермади. Айни дамда, гилосни харид қилган хитойлик ҳамкорини ҳам ноқулай ҳолатга туширган. Ундан гилос учун тўловни олиб, ўзбекистонлик тадбиркорга берганини айтиб ишонтирган. Шу билан икки томонни ҳам алдади.
Бундан ташқари, Ван Син Мин Енг Ҳу исмли яна бир хитойлик аёл билан тил бириктирган ҳолда бошқа бир хитойликни чув туширди. Улар хитойлик тадбиркорга Тожикистондан маҳсулот юборишини айтишган ва ундан паспорт нусхасини олишган. Сўнгра, Латвия банкида унинг номига ҳисоб рақам очиб, тожикистонлик тадбиркорга маҳсулот учун пулни Латвиядаги ҳисоб рақамга ўтказиш кераклигини айтишган. Енг Ҳу тожикистонлик ҳамкоридан пулни сўраганида, Латвиядаги ҳисоб рақамга ўтказганини билдирган. Шундан сўнг, чув тушган хитойлик тадбиркор Ван Син Мин ва унинг шеригини судга берган.
Бундан ташқари, Ван Син Мин ва Гуо Ли Ҳонг WeChat ижтимоий тармоғидаги турли гуруҳларда мени Улуғбек билан биргаликда хитойликларни чув тушираётганимизни ёзмоқда. Шунинг учун мазкур гуруҳдаги хитойликларда мен ҳақимда ёмон тасаввур ҳосил бўлган. Уларнинг бу қилмиши сабабли хитойликлар Ўзбекистонга сармоя киритишдан қўрқмоқда. Фирибгарлар кўп, деган тасаввур бор уларда. Ван Син Минга ишонмаслик керак. Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлигига ноталар ёзган ХХР элчихонаси ҳам ҳозирда унга ишонмайди. Ўйлайманки, унинг қилмишлари икки мамлакат муносабатларига рахна солмайди», – деди Динг Фенг Пинг суҳбат сўнгида.
Хуллас, иккинчи томон баёни мана шулардан иборат. Ким ҳақ, ким ноҳақ, хулоса қилишга шошилманг. Суриштирувларимизнинг сўнгги лавҳасида Kun.uz ихтиёридаги маълумотлар билан ўртоқлашамиз.
