Уч ҳокимни кўрган муаммо. Қаршида “снос” учун компенсация умидида яшаётган 19 тадбиркор ҳикояси

Бугунги қаҳрамонларимиз товон пулини тўлаб бериши мумкин бўлган масъул, деб фақат Қашқадарё вилояти ҳокимининг биринчи ўринбосари Нодир Эркаевни танийди ва ҳар ҳафта унинг қабулида вақт ўтказишади.

Шавкат Сапаев раҳбарлик қилувчи “Komfort Universal Baraka Savdo” хусусий корхонасига тегишли бино 2018 йилда Қарши шаҳар ҳокимлиги томонидан бузилган. Дастлаб мулк учун 132 миллион сўм компенсация тўлаб берилиши кўзда тутилган бўлса-да, шаҳар ҳокимлиги бу масалани ҳал қилмаган. Ёза-ёзлар, югур-югурлар сабаб, иш судгача борган.

Фуқаролик ишлари бўйича Қарши туманлараро судининг 2021 йилнинг 7 октябрдаги қарорига кўра, Сапаев фойдасига нафақат 132 млн сўм, балки яна 58 млн сўм банк ставкасида фоиз ундириш ҳам назарда тутилган. Айтиш мумкинки, тадбиркорнинг товон пулини ўз вақтида тўламаслик ҳокимликка, пировардида бюджетга, яна ҳам аниқроғи, солиқ тўловчиларга янада қимматга тушган.

Сапаевнинг айтишича, бугун унинг ишлари бутунлай орқага кетган. Ишчилари ишсиз. Бузилган мулкнинг зарари тўлаб берилмаган, янги иш бошлашга эса сармоя йўқ.

Қарши туманлараро иқтисодий судининг 2021 йил 17 сентябрдаги қарорига кўра, “Учқун” хусусий корхонаси эгаларига 199 млн сўм компенсация тўлаб берилиши керак. Ушбу мулк 2016 йилда давлат эҳтиёжи учун бузилган бўлиб, ҳозирга қадар зарари қоплаб берилмаган.

Айтиш мумкинки, аксарият тадбиркорлар янгидан фаолият бошлаши учун товон пули тўлаб берилишига қараб туришибди. Ушбу мажбурият ҳокимлик томонидан тобора кейинга сурилиши эса икки томоннинг ҳам зарарига ишлаяпти. Тадбиркорлар аламзада, сарсон ва даромаддан қоляпти. Тадбиркорларнинг хароб бўлиб бораётгани ҳокимликнинг парвойига ҳам келаётгани йўқ.

Баҳодир Бобожонов Қашқадарё вилояти ҳокими Муроджон Азимов билан учрашганини маълум қилди. Бобожоновнинг айтишича, ҳоким тадбиркорларни эшитгач, имкон қадар муаммони ҳал қилиб беришни ваъда қилган.

Шундан сўнг Муроджон Азимовнинг 2021 йил 11 декабрдаги қарори билан Қарши шаҳридаги тадбиркорлик субъектлари эгалигидаги бино ва иншоотларнинг бузилиши ҳисобига етказилган зарарни қоплаш билан боғлиқ харажатларга жами 981 млн сўм маблағ ажратилган. Ушбу маблағ 19 нафар тадбиркорга етказилган зарарнинг 25 фоизинигина қоплашга қаратилган. Аммо беш-олти йиллаб кутавериб чарчаган тадбиркорлар қолган зарар ҳам тезроқ тўлаб берилишини талаб қилган.

Баҳодир Бобожоновнинг қўшимча қилишича, тадбиркорлар пулни талаб қилиб турли идораларга, ОАВга мурожаат қилавергач, “Қашқадарёнинг обрўйини тўкяпсанлар, сенларга пул йўқ” қабилида муносабат қилинган. Қашқадарё вилояти расмийлари томонидан очилган ижтимоий тармоқлар, гуруҳ ва мессенжерлар орқали компенсация талаб қилган мурожаатчилар “қора рўйхат”га солинган. Яъни телефон рақами ёки профили блокланиб, мурожаат қилиш имкониятидан маҳрум қилинган.

Яна бир гап, мурожаатчилар бу ўринда Мажбурий ижро бюросининг ҳеч қандай ўрни бўлмаётгани, суд қарори ижросиз ётганини ҳам қўшимча қилишди.

Биз тадбиркорлар эътирози сабаб Қашқадарё вилояти ҳокимининг биринчи ўринбосари, жараёнлардан бевосита хабардор Нодир Эркаев билан суҳбатлашдик.

Нодир Эркаев Қашқадарё вилояти бўйича 15 миллиарддан ортиқроқ компенсация масаласида мурожаатлар келиб тушганини маълум қилди. Эркаевга кўра, 2021 йилнинг сентябр ойига қадар вилоят бўйича 24 млрддан ортиқ шу турдаги товон пуллари тадбиркорларга тўлаб берилган. 19 нафар тадбиркорнинг иши эса ўтган йилнинг сентябр ойидан кейинги суд қарорлари асосида келиб тушмоқда.

“Ўтган йили дастлаб бу тадбиркорлар ёнимга келганида қўлларида суд қарори, умуман зарарни тўлаш бўйича бирор ҳужжатлари йўқ эди. Масала суд тартибида ҳал этилишини билдирдим. Шундан сўнг тадбиркорлар суд қарорини чиқартириб келишди. Компенсация пуллари маҳаллий бюджет маблағлари ёки давлат мулклари, ер майдонларининг аукцион орқали сотилганидан тушган маблағнинг маълум қисмидан тўлаб берилади. Тадбиркорлар мурожаат қилишганда йил охирлаб қолганди ва деярли барча маблағларимизни сарфлаб бўлгандик. Шундай бўлса-да, захирамизда бўлган бир миллиардга чқин пулни тенг улушларда 19 нафар тадбиркорга тўлаб бердик. Ўша пайтдаям фуқароларга айтганмиз, компенсация пулларининг қолган қисмини биринчи чорак давомида тўлаб бериш чорасини кўрамиз”, деди Нодир Эркаев.

Президент Шавкат Мирзиёев 2021 йилнинг 20 август куни тадбиркорлар билан ўтказган очиқ мулоқотда “Бугунги кунда маҳаллий ҳокимликлар бино ва иншоотларнинг бузилиши бўйича 349 нафар тадбиркордан 123 миллиард сўм қарздор. Барча вилоят ҳокимларини огоҳлантираман: 1 сентябрга қадар тадбиркорлар билан барча ҳисоб-китоблар якунига етказилиши, бир сўм ҳам қарздорлик қолмаслиги шарт”, деган эди.

Эркаев ўтган йилнинг 1 сентябрига қадар маълум қарзларни тўладик, деганда президентнинг юқоридаги гапларини назарда тутмоқда.

Айтиш мумкинки, президент қўйган муҳлат – 2021 йилнинг 1 сентябри аксарият тадбиркорларнинг жонига ора киргани рост. Аммо токайгача тадбиркор ҳақини президент ундириб бериши мумкин? Қонун сўзсиз ишлаши керак эмасми?

Дарвоқе, биз Қашқадарё ҳокимининг биринчи ўринбосари билан суҳбатлашиб қайтганимиздан сўнг, тадбиркорлар яна телефон орқали алоқага чиқишди. Уларнинг айтишича, Қарши шаҳар ҳокимлигидан Сардор, вилоят ҳокимлигидан ўзини Эркаевнинг ёрдамчиси деб таништирган Нозим исмли масъуллар “снос” қилинган мулкларинг қаерда жойлашганини кўрсат, бўлмаса пул ололмайсан” дейишганини айтмоқда.

Афтидан ҳокимият суд қарорларини яна муҳокама қилмоқчи кўринади.

Қизиқ, Қашқадарёда ҳақини олмоқчи бўлган тадбиркорлар йиллар давомида адлия, прокуратура, суд ва вилоят ҳокимининг чиғириғидан ўтди. Улар яна нимани исботлаши керак? Наҳотки, Эркаев ОАВ орқали ваъда берган БИРИНЧИ ЧОРАК ҳам сароб бўлса.

Kun.uz мавзуга яна қайтади.

Исомиддин Пўлатов, Kun.uz мухбири.
Тасвирчи ва монтаж устаси: Жаҳонгир Алибоев.