Модомики, мавжуд субсидия тизими ноқис экан, уни ислоҳ қилиш қандай тартиб ва тамойилларга асосланиши керак? Бу ислоҳот қандай ўтказилса, халққа фойда бўлади-ю, қандай ўтказилса, зарар бўлиб қолиши мумкин?
Катта ислоҳотга тайёргарлик пухта бўлиши керак
Европа Иттифоқи ёрдами билан амалга оширилган, Арманистон, Озарбайжон, Беларус, Грузия, Молдова ва Украина мамлакатларига энергетика соҳасини ислоҳ қилишда ёрдамлашиш мақсади кўзланган “Шарқий ҳамкорлик мамлакатлари иқтисодиётини экологиялаштириш” номли лойиҳа доирасида қилинган тадқиқотда муаллифлар қуйидагиларни ёзишган:
“Энергетик субсидияларни ислоҳ қилиш тажрибасидан олинган энг муҳим хулосамиз шу бўлди – ислоҳот ўта пухта тайёрланмоғи керак.
Гарчи бу равшан ҳақиқат бўлиб кўринса-да, кўп ҳолатларда мамлакатлар ислоҳотга бирон бир қўққисдан юз берган инқироз босими остида ёки халқаро ташкилотларнинг талаби билан киришишади, натижада ички координацияни, ҳолатнинг чуқур таҳлилини ва жамоатчилик қўлловини таъминлай олишмайди. Бу нарсалар эса ҳаракатлар қатъий бўлиши учун, жиддий ўзгаришлар қилиш учун муҳим.
Ҳукуматларнинг энергетик субсидияларни ислоҳ қилишга тайёрланиши яхлит, комплекс характерга эга бўлмоғи керак. Одатда энергетик субсидиялар таркибий характерга эга узоқ муддатли муаммодир ва алалоқибат, таркибий ечимларни талаб этади.
Энергетик субсидиялар ислоҳоти доим тадқиқотларни, консултацияларни талаб этади. У турли давлат идоралари ва бошқа манфаатдор томонларнинг уринишини ҳам талаб этади. Бу айниқса ислоҳотларнинг бевосита ва билвосита оқибатларини башорат этиш ва жараённи бошқариш тадбирларини ишлаб чиқиш учун долзарб”.
Тизимнинг уч ҳалқасидан иккитаси хусусийлаштирилиши лозим
Kun.uz колумнисти Шаҳзод Йўлдошбоевнинг таъкидлашича, энергетика соҳаси ислоҳоти аввало эркин бозор тамойилларига асосланиши ҳамда илғор хорижий тажрибага (масалан, Чили) суяниши керак.
“Бу ислоҳотнинг энг муҳим таркибий қисми – давлат назорати вертикалини ўзаро юқори рақобат шароитида ишлайдиган хусусий компаниялар горизонталига ўтказиш. Халқаро тажриба буни қандай амалга ошириш мумкинлигини яққол кўрсатиб турибди. “Ҳудудий электр тармоқлари” ва “Ҳудудгазтаъминот”ни бир нечага бўлиш ва ҳар бирини хорижий инвесторларни жалб қилган ҳолда аукционга қўйиш лозим.
