Асрлар давомида инсонлар сутка давомийлигини Ернинг айланишига қараб белгилаб келган. Илгари бир сония Қуёш суткасининг 1/86 400 қисми сифатида қабул қилинган.
Бироқ XX асрнинг 1960-йилларида жуда аниқ атом соатлари пайдо бўлиши билан вақтни ўлчаш усули ўзгарди. Бундай соатларда вақт цезий атомларининг тебранишлари орқали аниқланади.
Ҳозирги таърифга кўра, бир сония — цезий-133 атоми билан боғлиқ 9 192 631 770 та тебраниш даврига тенг вақт. Шу асосда ўлчанадиган вақт атом вақти деб аталади.
Нега кабиса сонияси керак эди?
1972 йилдан дунёда UTC — мувофиқлаштирилган жаҳон вақтидан фойдаланилади. У атом соатларига асосланган, бироқ амалда Ернинг айланишига боғлиқ астрономик вақтдан жуда узоқлашиб кетмаслиги учун вақти-вақти билан тузатиб турилади.
Муаммо шундаки, Ер мутлақо бир хил тезликда айланмайди. Унинг айланиш суръати турли даврларда бироз тезлашиши ёки секинлашиши мумкин.
Шу сабаб атом вақти билан Ернинг ҳақиқий айланиши асосидаги вақт ўртасида фарқ пайдо бўлади.
Бу тафовутни тўғрилаш учун UTCга кабиса сонияси — қўшимча бир сония киритиб келинган.
1972 йилдан бери бундай қўшимча сония 27 марта киритилган.
Аммо энди Ер тезроқ айланмоқда
Сўнгги йилларда вазият ўзгарган. Ер айрим даврларда олдингига нисбатан тезроқ айлана бошлаган.
Натижада муаммони тўғрилаш учун энди қўшимча сония қўшиш эмас, аксинча бир сонияни олиб ташлаш, яъни “манфий кабиса сонияси”ни жорий қилиш зарурати туғилиши мумкин.
Бундай ҳолат тарихда ҳали бирор марта кузатилмаган.
Шунинг учун мутахассисларнинг хавотири асосан вақтнинг ўзи билан эмас, замонавий технологиялар билан боғлиқ.
Нега бир сония катта муаммо бўлиши мумкин?
Бир сония инсон учун деярли сезилмайди. Аммо компьютер тармоқлари, телекоммуникациялар, маълумотлар базалари, молиявий тизимлар ва сунъий йўлдош навигацияси каби соҳаларда вақтни жуда юқори аниқликда синхронлаштириш муҳим аҳамиятга эга.
Манбада айтилишича, кўплаб дастурий тизимлар кабиса сонияси фақат қўшилиши мумкин, деган мантиқ асосида ишлаб чиқилган.
