«Украина ҳеч нарсадан қўрқмаса ҳам бўлади»: экспертлар Жонсоннинг кетиши ҳақида

Унинг истеъфоси ва янги бош вазир келиши Ғарбнинг Россия билан муносабатлардаги позициясини заифлаштириши мумкинми? BBC экспертлар фикрини жамлади.

«Барчаси учун раҳмат, биродар»

Борис Жонсон ўз сиёсий фаолияти давомида Россия ҳақида турлича қарашларга эга бўлган. Масалан, 2015 йилда, ҳали Лондон мэри эканида, у Ғарбни Қрим аннексияси ва Украина шарқидаги урушга қарамасдан Сурияда террорчиларга қарши курашишда Путин билан ҳамкорлик қилишга чақирганди.

Аммо бош вазирга айлангач, Жонсон Москва билан муносабатларда қатъийроқ позицияни эгаллади ва Украинани қизғин қўллаб-қувватлай бошлади. Унинг ҳукумати 2022 йил бошида, ҳали Украинага босқин бошланмаган вақтда Украина қуролли кучларига танкка қарши NLAW ракета тизимларини етказиб беришга киришди, украин армияси бу қуроллардан америкаликларнинг «Жавелин»лари каби самарали фойдаланиб, Россия ҳужумини тўхтатишга эришди.

Ҳозирга келиб британлар ҳарбий ёрдами реактив артиллерия тизимлари, ўзи ҳаракатланувчи танкка қарши ракеталар, зирҳли транспортёрлар ва зирҳли машиналар, ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари, дронлар, радиоэлектрон кураш воситалари, шунингдек минглаб каскалар, зирҳли нимчалар, тиббий тўпламларни ўз ичига олади. Британия украин аскарларини ўқитишда ҳам фаол.

Уруш бошидан буён Британиянинг Украинага ҳарбий ва иқтисодий ёрдами ҳажми 3,8 млрд фунтга етган.

Жонсон уруш бошлангач икки бор Киевга ташриф буюрди (уруш арафасида ҳам борганди) ва халқаро саммитларда Украинани қўллаб-қувватлаш муҳимлигини айтди, шунингдек, Европанинг айрим пойтахтларида янграган Путинга ён бериб бўлса-да, тезроқ тинчликка эришиш ҳақидаги чақириқларни рад этди.

Унинг ролини оддий украинлар ҳам, сиёсатчилар ҳам юқори баҳолашади. Пайшанба куни лавозимидан кетаётган бош вазирга Украина президенти офиси миннатдорчилик билдирди, ўтган ҳафтада у Одессанинг фахрий фуқаросига айланганди.

«Барчаси учун раҳмат, биродар!», - дея Жонсоннинг истеъфосига муносабат билдирди «Азов» полкининг Днепрдаги бўлими командири Родион Кудряшов.

Жонсоннинг кетиши Украина ва унинг иттифоқчиларида хавотир уйғотаётгани ажабланарли эмас. Ҳатто айримлар унинг истеъфосини «Кремл учун совға» деб ҳам атади. Америкадаги Халқаро муносабатлар кенгаши таҳлил марказидан бўлган эксперт Жозеф Чиринчоненинг тахмин қилишича, Британиядаги сиёсий инқироз Ғарбнинг Украинани қўллаб-қувватлашга қаратилган саъй-ҳаракатларини сусайтириши ва Киев иттифоқчилари қатъиятини хавф остида қолдириши мумкин.

Инқирозга қарамай қўллаб-қувватлаш давом этадими?

Украиналик сиёсатшунос, Лондондаги Ҳенри Жонсон жамияти таҳлил маркази ходими Алена Гливко украинларнинг хавотирини тушуниш мумкинлигини айтади: «Уруш ҳолатидаги миллат Британиядаги сиёсий вазиятнинг барча нозик жиҳатларидан хабардор эмас, улар учун асосийси - ёрдам тўхтаб қолмаслиги, барқарор ва изчил бўлишидир».

Аммо эксперт Британиянинг қўллаб-қувватлови Борис Жонсонга эмас, жамоатчилик фикрига боғлиқ бўлгани, британияликлар танлови туфайли у украинларнинг ашаддий тарафдорига айланганини ҳам айтади. Бунга мисол сифатида у бугунги кунда украин байроқларини нафақат Лондонда, балки мамлакатдаги ҳар бир кичик шаҳар ва қишлоқларда кўриш мумкинлигини келтиради.

«Қўллаб-қувватлаш сақланиб қолади, чунки у биргина шахс туфайли эмасди», дейди Алена Гливко.

Аммо унинг огоҳлантиришича, ҳукумат ўзгариши қурол-яроғ етказиш ва молиявий ёрдам беришда узилишларга олиб келиши мумкин. У Британия ташқи ишлар вазирлиги ҳозирда урушдан кейин Украинани тиклаш бўйича режалар билан шуғулланаётганини қўшимча қилган.

«Бу узоқ давом этувчи жараёнларнинг барчаси давом этади, асосийси, ҳозир узилишлар бўлмаслиги», деган у.

Британиянинг Беларусдаги собиқ элчиси Найжел Гулд-Дэвис ҳам бош вазирнинг истеъфоси Лондоннинг позициясига таъсир қилмаслиги ҳақидаги фикрларга қўшилади.

«Британия Украинага кўрсатаётган ёрдам - бош вазирнинг шахсий сиёсати эмас, балки мамлакат сиёсатидир. Икки йирик партияда, уларнинг сиёсатчилари орасида, жамоатчиликда ва хусусий секторда бу масала бўйича сиёсий консенсус мавжуд», деган у BBC билан суҳбатда.

«Украина бошқа бош вазир келгач курс ўзгариши масаласида қўрқишига ҳожат йўқ», деб ҳисоблайди Гулд-Дэвис.

У шунингдек қурол етказиб беришда узилишни кутмаяпти ва мудофаа вазири Бен Уоллес ўз иш жойида қолаётганини қайд этади.

Британия қуролли кучлари бирлашган қўмондонлигининг собиқ раҳбари, генерал сэр Ричард Бэрронс BBC билан суҳбатда «ҳукумат юрагидаги драма» Лондоннинг ташқи сиёсати курсига таъсир кўрсатмаслигини айтади.

«Вақтинча бош вазир ким бўлишидан қатъи назар, барча номзодлар ҳозирги курсни сақлаб қолишади, чунки Британия ўзини Украинанинг Ғарбдаги асосий ҳимоячиси сифатида кўрмоқда», деган генерал.

Аммо у Британиянинг навбатдаги бош вазири Жонсонда бўлмаган муаммоларга дуч келишидан огоҳлантиради: кўп ойлар давомида Украинага қурол-яроғ ва техника оқимини қандай қилиб бир маромда ушлаб қолиш.

«Ғарб қандай қилиб зарур вақт давомида Украина керакли даражада қўллаб-қувватланишини таъминлаши мумкин», дея ифодалайди бу чақирувни сэр Ричард.

Унинг сўзларига кўра, бу чорлов бутун Европа қаршисидан чиқади - Украинадаги уруш энди унинг аҳолиси учун янгилик эмас ва инфляция ўсиши, бензин ва бошқа энергия ресурслари нархлари кўтарилиши фонида Украинага Россия босқинини тўхтатиш ҳамда қарши ҳужумга ўтишда ёрдам кўрсатиш фақат мураккаблашади.

Генералнинг фикрича, Ғарбда танлов йўқ, чунки Украинани ҳимоя қилиш ўз манфаатларини Россиядан ҳимоя қилиш ҳисобланади, аммо у бу масала атрофида кескин баҳслар бошланишини тахмин қилган.