Мухтор Умаров: “Феодализм даврини қўмсаётган, фермерларни қул қилишни хуш кўрадиган раҳбарларни биламиз”

Иқтисодиёт ассамблеяси раҳбари Мухтор Умаров қишлоқ хўжалиги кооперативларига қилинаётган босимлар борасида бир нечта ташкилот раҳбарларига видеомурожаат билан чиқди.

“Бу очиқ видемурожаатимни йўллашимдан максад – шошилинч тарзда ечилиши зарур бўлган муаммо ҳақида айтмоқчиман. Аслида қуйида хабар бераётганим муаммо бўйича биз президент администрацияси ва бошқа мутасадди ташкилотларга материалларни юбориб, улар билан ишлашни бошлаб юбордик. Сизларнинг вақтингизни кўп сарфламаслик учун видеомурожаат қиляпман.

Муаммо – қишлоқларда, далаларда фермерлар билан кластерлар ўртасидаги келишмовчиликлар. Биз жойларга чиқиб, ўрганишларни олиб бордик, жамоатчилик билан, фаоллар билан биргаликда деҳқонлар, фермерларимизнинг ўз пулларини тикиб, етиштирган пахталарини қайсидир бир кластерга мажбуран сотишга зўрлашяпти, уларга босим ўтказиляпти, қўлларини қайириб, прокуратурага олиб бориляпти, улар кластерга топширган пахталарини бошқа кластерга ўтказишга мажбурлашяпти, оилаларига тажовузлар қилишяпти, “мана бу нархга сотасан, бу нархдан сотмайсан” дейилган ҳолатлар ҳақида маълумотлар келиб тушяпти. Буларни E-xat.uz орқали расмий равишда юборамиз. Буларни ўрганиб, тегишли хулоса чиқаришингизни сўраймиз.

Нега фермерлар баъзи кластерлар билан ишлашни исташмаяпти? Бунинг сабаблари бор. Биз сабабларини ўрганиб чиқдик. Биринчидан, баъзи кластерларда тўловлар вақтида қилинмайди, ёки пахта паст сортларга туширилиб, сунъий равишда арзонлаштириляпти. Ёки 10 фоизлик скидка билан қабул қилиш ҳолатлари... Ўн фоизгача скидкалар билан қабул қилишлар, нохақликлар... Ҳар томонлама: энидан ҳам, бўйидан ҳам уриб қолишлар... Қабул қилиш ишларини қониқарсиз ташкил қилиш, қабул қилиш пунктларидаги тартибсизликлар, кузатиш, ташиш-тушириш ишлари тўғри йўлга қўйилмагани, бу эса фермерлар учун ортиқча харажатларга сабаб бўлаётгани, яъни фермерлар ўз далалари ёнидаги қабул пунктларига эмас, 100 км нарига пахталарини ташишлари, бу харажатларни ёнларидан қилаётганлари норозиликларга сабаб бўляпти. Ёки хомашё, ўғит, ёқилғиларнинг қиммат нархда фермерларга сотилиши...

Ҳамманинг хабари бор – кластерларга давлат томонидан арзон кредитлар бериляпти ва кластерлар мана шу пулларга ўғитлар ва бошқа хомашёларни сотиб олиб, деҳқонларга сотяпти. Яъни давлат томонида тўғридан тўғри имтиёзли кредит фақат кластерга бериляпти. Кластерлар эса моддий ресурсларни олиб, фермерларга қимматга беряпти. Ҳамма кластерлар ҳам ноҳақлиқ қиляпти деб айтолмайман. Лекин мана шундай ҳолатларни биз кўп жойларда кузатиб турибмиз.

Аниқ рақамларга келадиган бўлсак, ўтган йилги – 2021 йил ҳолатида биржадаги ўғит нархи 2100 бўлган бўлса, кластерларга ёпиқ савдо орқали 1800 сўмдан олган. 1800 сўмга кластерларга берилган ўғитлар фермерларга 3650 сўмгача бўлган нархларда берилган. Яъни 1800 сўмлик нарсани фермерлар кластер орқали олаётгани учунгина 3600 сўмгача олган.

Ачинарлиси, шу – олинаётган ўғитлар орасида қалбаки ўғитлар ва турли қўшимчалар қўшилган носоғлом ўғитлар кўп кузатилди. Ва бу бўйича қўлимизда асослар, далиллар етарлича, бу ерда фақат баъзиларини айтяпмиз. Биз жойига чиқиб ўрганганмиз.

Шунинг учун илтимос қилардикки, сабабларни ўрганган ҳолда тизимни – деҳқонларимизни, фермерларимизни ҳимоя қилиш тизимини йўлга қўйсак.

Биз аслида шу топда тарихий жараённи кузатиб турибмиз. Пахта Марказий Осиёда экила бошлангандан буён, яъни 150 йилдан бери биринчи марта давлат раҳбарияти ташаббуси билан деҳқонлар пахтани мустақил равишда – ўзлари экиш ҳуқуқига эга бўлдилар. Иқтисодиётимиз учун бу ниҳоятда муҳим: деҳқон-фермерлар ўз пулини тикиб, пахта етиштириб, кооперативларга бирлашишяпти.

Ҳозир мамлакатда 30дан ортиқ кооперативлар тузилди. Улар ўз маблағлари ҳисобига пахта етиштириб, ип-калава қилиб, газмол қилиб, уни ўзлари хоҳлаган текстил фабрикаларига беришни мўлжал қилишяпти.

Янги мулкдорлар синфи пайдо бўляпти.

Иқтисодиётимиз учун ниҳоятда муҳим жараён бу, яна такрорлайман – тарихий жараён. 150 йилдан буён: аввал оқ пошшо даври, кейин советлар даврида, кейин мустақилликнинг илк босқичида деҳқонлар мажбурланди, зўрланди, қуллардек муомала қилинди. Мана энди фермерларимиз ҳурликка чиқиб, ўзлари хоҳлаган ишни қиладиган даврда, бу имкониятни президент яратиб берган пайтда, мана шу машмашалар бошланяпти.

Биз феодализм даврини қўмсаётган, фермерларни қул қилишни хуш кўрадиган баъзи бир раҳбарларни биламиз. Кўпчилик тушуниб бўлди, кимлар бунинг ортида турганини ва нима ўйинлар бўлаётганини.

Худди бир мафиядек бўлиб олган мана шу жанобларни ҳаммамиз биламиз, бу эскилик сарқитларини мутлақо таг-туги билан қўпориб ташлаб, деҳқонларимизга эркин бизнес қилиш имкониятини бериш пайти келди.

Қишлоқ хўжалиги соҳаси жозибадор бўлиши керак.

Ўзимизнинг маҳаллий инвесторларимиз ҳам, чет эл инвесторлари ҳам бу соҳага инвестициялар киритиши керак. Иқтисодчи сифатида айтаман, биз мана шу паллада, бу жанобларни соҳадан узоқлаштириб, мана шу нуқтада деҳқонларимизни ҳимоя қилиб, эмин-эркинлигини таъминлаб, мулкдорлар синфини ярата олсак, Ўзбекистон тез орада олдинга қараб силжийди. Улар катта солиқ тўловчиларга айланади, иш берувчи қатламга айланади. Худди Хитойдаги каби жараён юз беради. Шу қатлам иқтисодиётимизни ривожлантириш драйверига айланади.

Кооперативларимиз ҳимояси учун бирлашиб, бир ёқадан бош чиқаришимиз, жамоатчилик, ҳукумат идоралари, Олий Мажлис Сенати, Президент администрацияси бирлашиб ечим топсак, уларнинг эмин-эркин ишлашларига имкон берсак...

Вилоятлардан деҳқонлар келиб, эшигимизни тагида ўтиришибди. Босимлардан қочиб келиб, Тошкентда юрган фермерлар бор...

Бу борада президентимиз берган топшириқлари, қарор ва фармонлари ижроси бўйича бизга ёрдам беринглар, деҳқонларнинг, фермерларнинг ҳимояси бўйича тизимни йўлга қўяйлик. Шунда улар яхши натижалар кўрсатишади” дейди Иқтисодиёт ассамблеяси раҳбари Мухтор Умаров видеомурожаатида.

Kun.uz айни кунларда Сурхондарё ва Фарғона вилоятларидаги қишлоқ хўжалиги кооперативларининг ҳокимликлар тазйиқига учраётгани, ўз ҳисобларидан етиштирилган пахта ҳосилини тортиб олинаётганига оид мурожаатларни ўрганмоқда.