Россия муҳожирларни урушга юбормоқчи: ваъдаларга ишонмаслик учун нималарни билиш керак? Одамлар уйига тақаб қурилаётган “газ-заправка”: бирор кор-ҳол бўлса, ҳоким ва қудаси жавоб бероладими? Пенсиялар ошиши ва “декрет” пули: кимга ва қанчадан? Якунланаётган ҳафтанинг шу ва бошқа мавзулари – Kun.uz дайжестида.
Россия ўз фуқароларига қўшиб мигрантларни ҳам урушга тортяпти
Россия Украина ҳудудларини босиб олиш учун давом эттираётган урушнинг 8-ойига келиб, урушга жалб этилаётган ўзбекистонликлар сони кескин ортиб кетиши хавфи юзага келди. Россия расмийлари Марказий Осиёдан келган мигрантларни ёппасига урушга олиб кетиш ниятини яшириб ўтирмаяпти ва бу борада амалий ҳаракатлар бошланиб кетган.
Асосан марказий осиёлик муҳожирлар патент олиш учун борадиган Сахаровадаги миграция марказида ҳарбий комиссарлик очилди. Бу ерда чет эл фуқароларига Россия армиясига хизматга кириш ва бунинг эвазига Россия фуқаролигини осонроқ олиш тарғиб қилиняпти.
Маълумот учун айтиш керакки, нафақат Ўзбекистон, балки Қозоғистон, Қирғизистон ва Тожикистон қонунларида ҳам чет элда ҳарбий хизматга ёлланиш жиноят экани ёзиб қўйилган. Оддий қилиб айтганда, Россияда мигрантлар жиноят қилишга, одам ўлдиришга таклиф этиляпти.
Вазиятга бошқачароқ ёндашиш ҳам мумкин. Шу ҳафта Владимир Путин ҳозирча “қисман” деб айтилаётган сафарбарлик эълон қилди. Бу сафарбарлик, албатта, Россия фуқароларига тааллуқли. Яъни муҳожирлар урушга таклиф қилинаётган бўлса, Россия фуқаролари урушга мажбуран олиб кетиляпти. Шу муҳим фарқдан келиб чиқиш айтиш мумкинки, ақли расо эркаклар учун ҳозир Россияда муҳожир статусида бўлиш Россия фуқароси бўлишдан ҳам афзалроқ. Яъни сизни урушга мажбуран олиб кетишолмайди, истаган вақтингизда Россиядан чиқиб кетишингиз ҳам мумкин.
Шу ҳафта Украинанинг тўртта ҳудудини Россияга қўшиб олиш бўйича шошилинч “референдумлар” бошлангани, шундан кейин Киевнинг бу ҳудудларни қайтариб олишга уринишлари Россия ҳудудига ҳужум деб баҳоланиб, қисман сафарбарлик умуммиллий сафарбарликка айланиши кутилаётганини инобатга олсак, фуқаро ва муҳожир статуслари ўртасидаги фарқ яна ҳам катталашади.
Айрим муҳожирларнинг урушга ўз ихтиёри билан бораётгани эса, афсуски, катта фожиа. Марказий Осиё давлатлари Россиянинг бу ҳаракатига зарур даражада муносабат билдиролмаётгани – алоҳида масала; биз фақат шуни айтмоқчимизки, айни кунларда Россияда қариндоши ёки таниши бор ҳар бир ўзбекистонлик улар билан боғланиб, урушга бориб қолмаслик бўйича огоҳлантиришни ўз бурчи деб билиши керак. Бунда энг керакли асосларни санаб ўтиш лозим.
Биринчидан, Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво ҳайъати берган баёнот
, мусулмон киши ўз ватани ҳимоясидан бошқа ҳар қандай ҳарбий ҳаракатларда қатнашиши ҳаром ва уларда ўлган ҳам, ўлдирган ҳам гуноҳкор бўлади.
Иккинчидан, Ўзбекистон Бош прокуратураси шу ҳафта берган баёнотида эслатганидек, Ўзбекистон фуқароларининг чет элда ҳарбий хизматга ёлланиши 10 йилгача қамоқ жазосига сабаб бўлади. Маълумот учун, улар Россиядан қайтмаган тақдирда ҳам, Ўзбекистон томонидан халқаро қидирувга берилиши, жиноятчи деб эълон қилиниши ва сиртдан қамоқ жазосига ҳукм қилиниши мумкин.
Учинчидан, икки томондан ҳам қурбонлар сони бир неча ўн мингдан ошиб кетган. Урушда гуноҳкор бўлиб ўлганлар ота-онаси ва қариндошларини иснодга қолдиради; катта эҳтимол билан жанозаси ўқилмай кўмиб юборилади.
Тўртинчидан, Россиянинг ҳозирги раҳбарияти яна қанча вақт ҳукмрон бўлиши сўроқ остида. Сиёсий ҳокимият қулаб, янгиси келган тақдирда, у катта эҳтимол билан аввалги маъмуриятнинг ваъдаларини бажармайди, қонунлар эса ўзгартирилади. Натижада урушдан омон қайта олганлар қотил деган ном орттиришдан бошқа ҳеч нарсага эришмайди.
Марказий Осиёдан келганларга берилган Россия паспортлари миннат қилинди
Кирилл Кухмарь / ТАСС
Россия ҳукумати муҳожирларни урушга олиб кетишга фаол ҳаракат қилаётганига жавобан, Ўзбекистон Бош прокуратураси ва Мусулмонлар идорасидан ташқари, Миграция агентлиги ва Ўзбекистоннинг Москвадаги элчихонаси ҳам Россиядаги ватандошларни огоҳлантириб чиқди. Умуман олганда, Марказий Осиё давлатларининг реакциясини етарлича самарали деб бўлмаса-да, шу чақириқлар ҳам Россия томонини дарғазаб қилиш учун етарли бўлди.
Россия президенти ҳузуридаги Инсон ҳуқуқлари бўйича кенгаш аъзоси Кирилл Кабанов Марказий Осиё давлатларининг бу баёнотларига Россиянинг жавоби қандай бўлиши кераклигини айтиб чиқди. У Ўзбекистон, Қозоғистон, Қирғизистон ва Тожикистондан келиб, охирги 10 йил ичида Россия фуқаролигини олган шахсларни мажбурий тартибда бир йиллик ҳарбий хизматга юборишни таклиф қилди.
“Агар улар ҳарбий мажбуриятни бажаришдан бош тортишса, нафақат уларнинг ўзини, балки оила аъзоларини ҳам Россия фуқаролигидан маҳрум қилиш керак”, деб ёзди Кабанов Telegram-каналида. Унинг айтишича, бундай чора ўз фуқароларини хорижда ҳарбий хизматга ёлланишини тақиқлаётган Марказий Осиё давлатларига “муносиб жавоб” бўлади.
Кабановнинг бу гапларига Ўзбекистон расмийларидан муносабат бўлгани йўқ. Бу борада жамоатчилик фаоли, тадбиркор Зафар Ҳошимов фикр билдирди.
Ҳошимовнинг сўзларига кўра, Кабановнинг гаплари Россиянинг бу каби амалдорлари Ўзбекистоннинг мустақиллиги, қонунлари ва ўз фуқароларини муҳофаза қилиш ҳуқуқини менсимаслигини англатади.
Бундан ташқари, гарчи ўн йиллаб Россияда яшаб, ишлаб, у ерда уй-жой қилиб, оила, бола-чақалари билан фуқаролик олишга эришса ҳам, Россия уларни барибир иккинчи табақали фуқаро деб ҳисоблайди, улардан ва оила аъзоларидан қийин эришилган бу фуқароликни осонгина олиб қўйиши мумкин, деди Зафар Ҳошимов.
Тадбиркор масаланинг бошқа тарафи – миннат қилинаётган Россия паспортининг қадри қолмаётгани, бу паспорт билан айрим давлатларга виза олиб бўлмаслиги, паспорт эгалари ватанидан қочиш ҳаракатида эканини ҳам эслатиб ўтди. Маълумот учун, сафарбарлик эълон қилинганидан кейин Россия чегараларида тирбандликлар кузатиляпти, Россиядан учиб кетиш чипталари деярли қолмаган, борлари ҳам бир неча баробар қимматга сотиляпти. Боз устига, шу ҳафта иккиламчи санкциялар хавфи сабаб қатор мамлакатлар, хусусан Ўзбекистон банклари ҳам Россиянинг “Мир” тўлов тизими карталарига хизмат кўрсатишни тўхтатди.
Ўзбекистонликлар – энг кўп грин-карта ютганлар қаторида
Афсуски, ўз мамлакатини тарк этишни истовчилар фақат Россияда эмас. Грин-карта ўйнаш бўйича энг юқори ўринларда турадиган ўзбекистонликлар ғолиблар қаторида ҳам яна юқори учликда қайд этилди. Шу ҳафта маълум бўлишича, бу йил 5511 нафар ўзбекистонликка грин-карта чиққан.
Ўзбекистон фуқаролари орасида грин-карта ғолиблари ўтган йилгидан салкам беш юзтага камайган бўлса ҳам, дунё миқёсидаги учинчи кўрсаткич бўлиб турибди.
Эслатиб ўтамиз, АҚШда доимий яшаш ҳуқуқини берувчи виза олиш учун лотерея дастурида ҳар йили дунё бўйлаб 20 миллионга яқин одам қатнашади. Шундан 2-3 миллиони – ватандошларимиз. Ўзбекистон – аҳолисининг 2 фоизидан кўпи грин-карта ўйнайдиган саноқли давлатлардан бири.
2024 йилги дастур учун аризалар қабули бошланишига бир неча кун қолди. Ҳозирча аниқ куни маълум эмас. Аризачиларни рўйхатга олиш одатда октябр ойи бошида бошланиб, бир ойдан сал кўпроқ давом этади.
350 минг пенсионернинг пенсияси ошади, “декрет дискриминацияси” қисқармоқда
Хусусий ташкилотларда узлуксиз камида 6 ой давомида ишлаб "декрет"га чиққан аёлларга ҳомиладорлик нафақасининг салкам 2 млн сўмлик қисми давлат томонидан, ойнинг 10-санасигача пластик карта орқали тўланади. / Фото: Kun.uz
2023 йил 1 январдан бошлаб 352 мингдан ортиқ фуқаронинг пенсияси бироз ошадиган бўлди. Гап шундаки, шу санадан бошлаб пенсия миқдорини ҳисоблаб чиқаришда инобатга олинадиган иш ҳақининг максимал миқдори пенсияни ҳисоблаш базавий миқдорининг 10 баробаридан 12 баробаригача, яъни 3 млн 240 минг сўмдан 3 млн 888 сўмга оширилади.
Натижада ўртача иш ҳақи 3 млн 240 минг сўмдан юқори бўлган 352 минг нафар пенсионернинг пенсияси келгуси йилдан бошлаб қайта ҳисобланади ва оширилади. Бу тартиб ҳозир пенсия олаётганларга ҳам, кейинги йилдан пенсияга чиқадиганларга ҳам бирдек тааллуқли бўлади.
Ҳафта давомида, шунингдек, хусусий ташкилотда ишлайдиган аёлларга “декрет” пулини давлат томонидан тўлаш тартиби тасдиқланди. Унга кўра, хусусий ташкилотда ишлаётган ходимлар ҳомиладорлик ва туғиш нафақасини давлатдан олиш учун камида 6 ой узлуксиз ишлаётган бўлиши керак.
Нафақа фарзанд туғилгунига қадар минимал истеъмол харажатларининг 4 баравари, яъни 1 млн 992 минг сўм миқдорида берилади. Пул ойнинг 10-санасигача нафақа олувчининг пластик картасига ўтказилади. Пластик карта бўлмаганида эса ойнинг 27-санасигача нақд кўринишда берилади.
Наманганда одамлар ҳаёти хавф остига қўйиляпти. Қонун бир чеккада, даврада эса непотизмми?
Нормативларга кўра, автомобилларга газ тўлдириш станцияси билан турар жой мажмуалари ўртасидаги ҳимоя зонаси 50-100 метрдан кам бўлмаслиги шарт. Наманган шаҳридаги ҳолатда эса станция билан аҳоли уйлари орасидаги масофа бор-йўғи 5 метр. Унинг устига, ҳудуддаги дарахтлар ноқонуний кесиб ташланган.
Одамлар ҳаёти очиқчасига хавфга қўйилаётганига вилоят расмийлари шунчаки томошабин бўлиб турибди. Аҳоли мурожаатлари эса умуман фойда бермаяпти.
Қизиқ, вилоят раҳбарлари ўзининг уйининг ёнида шунақа “бомба” қурилса ҳам индамай турган бўлармиди? Газ станциясига қўшни уйда болалари билан яшашга қайси амалдор рози бўларди?
Суриштирувимизда маълум бўлишича, қонунга зид бу қурилишнинг тепасида Намангандаги кўплаб “газ-заправка”ларнинг эгаси бўлмиш Қудрат Абдуллаев турган бўлиши мумкин. У Наманган вилояти ҳокими Шавкат Абдураззоқовнинг қудаси экани эса янги саволларни келтириб чиқаради. Вилоят ҳокимлиги Абдуллаевнинг тадбиркорлигига ҳокимнинг алоқаси йўқлигига ишонтиришга уринди, лекин ноқонуний қурилишни тўхтатишга шошилаётгани йўқ.
Очиқчасига рўй бераётган қонунсизлик ҳақидаги мақола эълон қилинганига бир ҳафта бўлди ҳамки, қурилиш тўхтагани йўқ. Ҳолат юзасидан суриштирув олиб борган мухбиримизга нисбатан эса интернетда аноним профил орқали туҳматлар қилиб, “шовқин” кўтаришга уриниб кўришди. Бу айнан Намангандан кимнингдир топшириғи билан бўлганини тушуниш қийин эмас албатта.
Бу ҳафта яна нималар рўй берди?
Фото: Фарғона вилояти ҳокимлиги матбуот хизмати
Йил охиригача Фарғона шаҳрида электромобиллар ишлаб чиқариш бошланади. Бу ҳақда “Central Asia Motors” корхонаси бош директори Баҳодир Аҳмедов корхонани кўришга келган вилоят ҳокими Хайрулло Бозоров ва прокурори Бахтиёр Исмоиловга маълум қилди. Жами 50 млн долларлик лойиҳа йилига 10 мингта электромобил ишлаб чиқаришни кўзда тутади. Электромобиллар учун кузов, заряд станцияси ва аккумулятор эҳтиёт қисмлари маҳаллийлаштирилиши айтилмоқда.
“Ташаббусли бюджет”нинг учинчи мавсуми ғолиблари ўз ғалабасини катта хурсандчилик, карнай-сурнай, мушаклар ва қўшиқлар билан нишонлади. Кўчаларни асфалтлаш, мактабларни таъмирлаш каби энг кўп овоз тўплаган 1418 та таклифга 1 трлн сўм ажратилади.
Тошкентда 7 қаватли уйнинг томига 8-қават қурилаётгани маълум бўлди. Бу эса, табиийки,Олмазор туманидаги янги қурилган уйга аллақачон кўчиб кириб яшаётган одамларнинг норозилигига сабаб бўлди. Қурилиш вазирлиги қурувчининг устидан судга ариза киритишга ваъда берди. Умуман олганда, бу ақл бовар қилмас ҳолат қурилиш соҳасидаги катта муаммоларимиздан дарак бериб турибди.
Тошкент шаҳар депутатлари шаҳарнинг айрим кўчаларида ҳаракат тезлигини 60 км/соатгача пасайтиришга рози бўлмади. Шаҳар кенгашига бундай таклифни Йўл ҳаракати хавфсизлиги бошқармаси киритган. Эслатиб ўтамиз, ҳатто МДҲ миқёсида ҳам пойтахт шаҳарлардаги 70 км/соат тезлик – жуда ноёб ҳодиса, аксарият шаҳарларда тезлик чеклови 50-60дан ошмайди. ЙТҲлар ҳаддан ташқари кўплиги сабаб Тошкентда ҳам тезликни худди шунчага тушириш кераклигини йил бошида президент Шавкат Мирзиёев ҳам айтган эди.
Самарқандда икки ёшли боласини калтаклаган аёлга суд ҳукми ўқилди. Пайариқ туманида икки ёшли бемор фарзандини ургани кўпчиликни сескантирган аёл икки йилга қамалди. Судда боланинг бувиси келинини оналик ҳуқуқидан маҳрум қилиб, набирасини ўзига олиб беришларини сўраган.
Президент администрацияси таълим, суд, тадбиркорлик, тиббиёт, сув таъминоти бўйича мурожаат ва таклифлар қабул қилишни бошлади. Айнан шу бешта йўналиш кейинги беш йил учун энг устувор деб эълон қилинган. Администрация бунинг учун taklif2023.uz сайти ва @taklif2023_bot манзилини ишга туширди.
Ўтган ҳафта Тошкент халқаро аэропорти ўз такси хизматини ишга туширган эди. Маълум бўлишича, ундаги нархлар бозордаги бошқа таклифлардан 2 баробар қиммат. Аэропортнинг Gentra'сидан фойдаланиш пулига мобил илова орқали Malibu ёки Land Cruiser чақириш мумкин. Бу ҳақда батафсил сайтимизда танишишингиз мумкин.
