20 январ куни АҚШнинг Германиядаги Рамштейн авиабазасида НАТOга аъзо давлатлар мудофаа вазирларининг Украинага ҳарбий ёрдам кўрсатиш масаласи бўйича навбатдаги йиғилиши бўлиб ўтди. Киевнинг Россияга қарши урушдаги энг йирик донорлари янги ёрдам пакетларини (АҚШдан 2,5 миллиард долларлик, Германиядан эса бир миллиард евролик қурол-яроғ) эълон қилган бўлса-да, томонлар рамзий аҳамият касб эта бошлаган асосий масала бўйича келишувга эриша олмади. Бу Германиянинг Leopard-2 танкларини Украинага етказиб бериш масаласи.
Германия ҳукумати ҳали ҳам на ўз танкларини юбориш, на бошқа давлатларнинг Leopard’ларни юборишига рухсат бериш бўйича қарор қабул қилгани йўқ. Рамштейндаги йиғилишдан сўнг Германия мудофаа вазирлигининг янги раҳбари Борис Писториус Германия бу қарорга тўсқинлик қилаётган ягона мамлакат деган тахминни нотўғри деб атади ва ҳамкорлар ҳам бу борада ҳали умумий фикрга эга эмаслигини маълум қилди.
Матбуотда, агар АҚШ ўзининг Abrams русумли танкларини Украинага топширса, Германия ҳам Leopard’ларни етказиб беришни тасдиқлаши ҳақида миш-мишлар фаол равишда тарқалган. Аммо Германия ҳукумати вакиллари буни рад этмоқда. Гарчи баъзи америкалик сиёсатчилар ҳеч бўлмаса битта Abrams танкини Украинага юбориш АҚШ ташаббусини кутаётган Берлиннинг қўлини ечиб юборишини очиқча айтаётган бўлса-да, Пентагон ўз ёрдам пакетига танкларни киритмади.
Германия расмийлари, агар учинчи давлатлар Киевга Leopard-2 танкларини етказиб беришга қарор қилса, уларнинг қарорига аралашмаслиги ҳақида аниқ тушунча берди. Буларнинг барчаси Европа Украинани Германия ва унинг танкларисиз «кичик коалиция» билан қўллаб-қувватлашга тайёрлиги ҳақидаги баёнотлари фонида рўй берди.
АҚШнинг энг йирик нашрлари бўлмиш The Wall Street Journal ва The New York Times Германия ҳозирда қандай вазиятга тушиб қолгани ҳақида мақола ёзди.
WSJ: «Россия энергия урушида мағлуб бўлмоқда. ‘Генерал Қиш’ дезертирлик қилди»
Leopard-2’ни Украинага етказиб беришнинг қанчалик мақсадга мувофиқлиги ҳарбий экспертлар ўртасида саволлар туғдирмоқда, бироқ бу танклар Европа Россия билан урушда Украинани қўллаб-қувватлашга қанчалик жиддий тайёр эканлигининг сиёсий рамзига айланди.
Европалик ҳамкорлар Германиянинг Киевни қуроллантириш борасидаги эҳтиёткорона ёндашувидан ғазабда, бу ҳам ички сиёсатни, ҳам можаронинг ядро қуролини қўллашгача боришидан хавотирни акс эттиради. Иттифоқчилар қиш охиригача юз бериши мумкин бўлган Москва ва Киевнинг эҳтимолий ҳужуми олдидан Украинани тезроқ қуроллантирмоқчи.
Мавзуга оид
Бошқалар, НАТО Киевни қўллаб-қувватлашда АҚШга ҳаддан ташқари қаттиқ таянаётганидан хавотирда. Чунки, АҚШда республикачилар Жо Байден маъмуриятини кўп миллиард долларлик ҳарбий ёрдамни давом эттираётгани учун тобора кўпроқ танқид қилмоқда.
Айни пайтда Европа етакчилари янада қатъийроқ стратегияни келишиб олиш учун аниқ иқтисодий ва сиёсий муҳлатга эга бўлди. Бир неча ой олдин Россия қиш мавсуми учун табиий газ таъминотини тўхтатганда, Европа энергия инқирози ва рецессияни кутаётган эди.
Аммо Путиннинг қишдан ўзининг геосиёсий манфаатлари йўлида фойдаланиш режаси самара бермади: Европа энергиянинг муқобил манбаларини топди, газ нархи вақтинча кўтарилганидан сўнг арзонлаша бошлади, минтақадаги илиқ қиш эса европаликларнинг музлашига имкон қолдирмади.
«Россия энергия урушида ютқазмоқда. ‘Генерал Қишʼ бир неча ой олдин дезертирлик (жанг майдони, ёки ҳарбий қисмни ташлаб қочиш) қилди», дейди Париждаги Стратегик тадқиқотлар жамғармасининг махсус маслаҳатчиси Франсуа Эйсбур.
Лондонда жойлашган Capital Economics консалтинг компаниясининг Европа бўйича бош иқтисодчиси Эндрю Кеннингемнинг айтишича, у Европа иқтисодиётининг бунчалик мустаҳкам бўлиб чиққанидан ҳайратда қолган.
«Аммо буни амалга ошириш учун куч ва омад биргаликда керак бўлди. Қулай об-ҳаво энергия сарфини камайтиришга ёрдам берди, ҳукуматлар эса уй хўжаликлари ва саноатнинг юқори талабини камайтиришга муваффақ бўлди.
Европанинг энг йирик иқтисодиёти бўлиб қолаётган Германияда ўтган йилги газ нархининг ошиши металлургия ва кимё каби энергияни кўп талаб қилувчи соҳаларга қаттиқ зарба берди. Аммо Германия саноатининг бошқа тармоқлари глобал таъминот занжирларидаги ковид чекловлари олиб ташланганидан кейин фаол равишда тикланмоқда.
Инфляция кўплаб Европа давлатларида норозилик намойишлари ва иш ташлашларга сабаб бўлди, бироқ Украинага кўрсатилаётган ёрдамнинг оммавий қўллаб-қувватлашини камайтиргани йўқ. Сўровномалар натижаларига кўра, Европанинг барча йирик давлатларида сайловчиларнинг мутлақ кўпчилиги (Европа Иттифоқининг ҳар тўрт фуқаросидан уч нафари) Киевни қуроллантириш ва молиялаштириш сиёсатини, шунингдек, Москвага қарши санкцияларни қўллаб-қувватлайди.
«Фуқаролар Путин билан музокаралар олиб бориш кераклигини айтишдан тўхтамоқда, чунки улар Путин тинчлик келишувига эмас, ҳарбий ғалабага интилаётганини тушуняпти ва нега уларнинг ҳукуматлари Украинани қўллаб-қувватлаш учун кўпроқ ҳаракат қилмаётгани ҳақида саволлар беришни бошламоқда», дейди Римдаги Халқаро муносабатлар институти раҳбари Натали Точчи.
Германия канцлери Олаф Шолц унинг мақсади Украина ғалабасини таъминлаш эмас, балки Россия ғалабасининг олдини олиш эканлигини бир неча бор таъкидлаган. Бундай эҳтиёткорона қараш Украина бу урушда ғалаба қозониши кераклигини аллақачон очиқчасига айтаётган Европа етакчилари орасида кам учрайди.
Кузатувчилар Берлин сўнгги лаҳзада катта халқаро босим остида ўз позициясини ўзгартиришини кутмоқда. «Агар Германия таслим бўлмаса, НАТOда жиддий инқироз юзага келади», дейди Франсуа Эйсбург.
Киев қарши ҳужумга ўтиш учун 300 та танк талаб этилишини маълум қилган
Фото: Pierre Crom / Getty Images
NYT: «Азовстални бундан олдин ким эгаллаганди? Бу немислар эди»
Россия ва Украина уруши Германияни Европадаги ўз ўрни, Москва билан муносабатлари ва ҳарбий куч ишлатиш ҳақидаги ўн йиллик ғояларини қайта кўриб чиқишга мажбур қилмоқда.
Иккинчи жаҳон урушидан кейин Германия онгли равишда ўз сиёсатини тинчлик ва Европа интеграцияси ғояларини илгари суришга йўналтирди. Аммо урушдан кейинги немис иқтисодиёти асосан арзон рус энергетика ресурслари ҳамда СССР ва Хитой билан савдо-сотиқ асосига қурилди, чунки Берлиндагилар ўзаро алоқаларни ривожлантириш авторитар режимларни юмшатиши мумкинлигига ишонди.
Россиянинг Украинага бостириб кириши ҳозиргача немислар учун нафақат сиёсий, балки Россия ҳақидаги қарашларни бузиб юборган психологик зарба ҳам бўлиб қолмоқда. Бу нотўғри яқинлашув Германиянинг Leopard-2 асосий жанговар танкларини Украинага жўнатишни хоҳламаётгани ва бошқа мамлакатларга ҳам рухсат беришни истамаётганида яққол намоён бўлади.
Немис жамиятидаги кўпчилик Украинани қўллаб-қувватлайди, аммо улар бу қўлловнинг ҳарбий етакчиси бўлиш ва бунинг ортидан Россия билан тўғридан тўғри тўқнашувга бориш хавфи сабаб чуқур иккига бўлинган. Ижтимоий сўровномалар шуни кўрсатдики, немисларнинг ярми Украинага танк етказиб берилишини истамайди.
Буни тарихий хотира билан изоҳлаш мумкин. «Немислар уларни агрессор эмас, балки шерик сифатида кўришларини хоҳлайди. Ва улар тарихда немис қуроллари миллионлаб одамларни ўлдириш учун ишлатилган минтақаларга яна қурол-яроғ етказиб беришга айниқса ҳаяжон билан ёндашади. Инсонлар немис қуроллари бу минтақаларда одамларни ўлдириш учун қўлланишини хоҳламайди», дея фикр билдирган Германия бўйича Америка кенгаши президенти Стивен Cокол. У бундай минтақалар сирасига Россия, Украина ва Полшани киритган.
Инқирозли даврда қатъиятсизлик қилишда айбланаётган канцлер Шолц ички сиёсат ҳақида ҳам ўйлашга мажбур. Унинг ҳукмрон коалициясидаги социал-демократлар ва «Яшиллар» партияси орасида кўплаб пацифистлар бор.
«Германиялик сайловчилар ўз раҳбарлари тинчлик варианти дея аталган йўлдан юришини, охирги ёки коалициянинг бир қисми сифатида ҳаракат қилишини хоҳлайди. Бу сиз урушни алангалатмаётганингизни ва ҳарбий кун тартибни илгари сурмаётганингизни кўрсатади», дейди Берлиндаги Германия Маршалл фонди вакили Томас Кляйне-Брокҳофф.
Шолцнинг режаси аста-секин ҳаракат қилиш, сайловчиларни ўз томонига оғдириш ва ниҳоят, бу ҳаракат тинчлик олиб келиши ва Россияни музокараларга ундашига жамоатчиликни ишонтириши биланоқ танкларни Украинага юборишдир.
Бундай ёндашув Украинадаги кўплаб жанг майдонларининг номлари бир неча авлод немисларига яхши маълум бўлган мамлакатдаги тарихий хотирага ҳурматни сақлайди.
«Нега биз Азовстал ҳақида биламиз? Руслардан олдин Азовстални охирги марта ким эгаллаган эди? Бу немислар эди. Ёши каттароқларнинг бари бу ўлим майдонини эслайди. Бу ном уларга таниш. У ерга гаубица ва танкларни юбориш керакми? Кўпгина кекса инсонлар учун бу ҳали ҳам оғриқли савол», дейди Кляйне-Брокҳофф.
«Немислар СССРнинг ҳуқуқий вориси бўлмиш Россия олдида Иккинчи жаҳон уруши учун ўзларини айбдор ҳис қилади, аммо фашистлар Украина ва Беларусда Россиядагидан ҳам кўпроқ одамларни ўлдирганини унутмаслигимиз керак», дея хотирлайди Германия халқаро муносабатлар ва хавфсизлик институти ходими Клаудия Мейджор.
«Берлин ва Москва ўртасидаги бир неча йиллик муносабатлар мажбурий хусусиятга (obsessive nature) эга. Германиянинг Россия олдидаги қўрқуви ва ҳайрати Украинага нисбатан кўрликка ва ядровий қўрқувга сабаб бўлди», дейди Оксфорддаги Сент-Энтони коллежи тарихчиси Тимоти Гартон Эш.
Шу сабаб ҳам Шолц, Россия ҳаммасига Германияни айбламаслиги учун биринчи бўлиб ташаббус кўрсатмайди ва АҚШ танк етказиб беришини кутади. Немисларнинг кўпчилиги Украинадаги можаро тугаганидан кейин ҳам Москва билан ўрнатилган муносабатлар сақланиб қолишини истайди.
Шолцнинг ўзини оқлаш учун айтган сўзларига кўра, Германия уришаётган давлатга қурол-яроғ етказиб бермаслик бўйича ўз табусини бузиб, Киевга учинчи энг йирик ҳарбий ёрдам траншини тақдим этган.
Баъзи немис сиёсатчилари жамоатчилик фикри аллақачон ўзгариб бормоқда, дея ҳисоблайди. Собиқ немис генерали, ҳозирда Германия ташқи алоқалар кенгашида ишловчи Генрих Браусснинг айтишича, Россиянинг Украинадаги мағлубияти ГФР манфаатларига мос келади, чунки украиналиклар Европа хавфсизлиги учун курашмоқда.
Унинг қўшимча қилишича, Украинага танклар етказиб беришдан бош тортиш Германия обрўси учун ҳалокатли оқибатларни келтириб чиқаради.
«Бу НАТOдаги иттифоқчи сифатида Германияга нисбатан ишончнинг сезиларли даражада пасайишига сабаб бўлади» дейди Браусс.
