Январда бюджет харажатлари даромадлардан кескин ошиб кетди. Вазирлик изоҳ берди

Бакировнинг ёзишича, январь ойи ҳар доим бюджет учун жуда оғир келади.

“Лекин иқтисодиётнинг бутун бошли секторлари энергетика таъминотидан узилган ёки ишдан чиққан ҳозирги кунларда вазият янада таранг. Ҳукумат ва давлат идоралари нафақат энергетикада, сарф-харажатларда ҳам тўлиқ экономия режимига ўтиши керак”, – деди у.

“Вақтинча касса узилиши” — вазирлик изоҳи

Иқтисодиёт ва молия вазирлиги январ ойи бошида харажатлар кескин ошгани юзасидан баёнот берди. Унга кўра, январ ойининг биринчи ярмида давлат бюджети даромадлари ўртасидаги салбий фарқ ойнинг биринчи ҳафтаси давомида иш ҳақи, пенсия ва ижтимоий нафақаларни тўлиқ молиялаштириш ҳамда йил бошида одатда бюджет тушумларининг кам бўлиши билан изоҳланади.

“Бюджет кодексига мувофиқ, жорий молия йилининг муайян даврида бюджет тизими бюджетлари харажатларининг даромадларидан вақтинчалик ошиб кетиши вақтинчалик касса узилиши деб аталади.

Шу билан бирга, жорий йилнинг январ ойида мамлакатимизда ҳаво ҳароратининг кескин совиб кетиши ҳамда энергия ресурсларига талабнинг кескин ошиши туфайли хўжалик юритувчи субъектларга табиий газ ва электр энергияси етказиб беришдаги узилишлар ишлаб чиқариш ва хизмат кўрсатиш ҳажмларига салбий таъсир қилди”, – дейилади баёнотда.

Вазирлик маълумотларига кўра, бу қарийб 30 минг тадбиркорлик субъектларининг солиқ қарздорлигини 1,2 трлн сўмга ўсишига олиб келди ва бюджет тушумларининг тўлиқ тушишига салбий таъсир қилди.

Ушбу шароитда тадбиркорлик субъектларини қўллаб-қувватлаш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 3 февралдаги ПҚ–43-сон қарори билан уларнинг солиқ қарздорликлари бўйича пеня ҳисоблашни тўхтатиш, солиқ қарздорликларини бўлиб тўлаш, моддий жавобгарликларга тортмаслик, кредит тўлов муддатларини узайтириш ҳамда айланма маблағларни тўлдиришга кредит олиш шартларини енгиллаштириш каби чоралар белгиланди.

“Бу эса, ўз навбатида, тадбиркорлик субъектлари фаоллигини қайта тиклашга ва келгуси ойларда бюджет тушумлари кўпайишига туртки бўлади. Шу билан бирга, 2023 йил учун белгиланган даромадлар прогнози бажарилишини таъминлаш мақсадида, солиқ ва божхона маъмурчилигини такомиллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар амалга оширилмоқда”, – дея қўшимча қилинган хабарга.

Шунингдек, вазирлик бюджет даромадлари 2022 йилнинг январ ойида 13,4 трлн сўмни, жорий йил январида 14,9 трлн сўмни ташкил қилганини айтмоқда.

Солиқ қарздорлиги ошмаган тақдирда даромадлар ўсиш суръатининг юқорироқ бўлиши кутилган.

“Бюджет тақчиллигининг йиллик тасдиқланган кўрсаткич доирасида бўлишини таъминлаш учун, одатда, йил давомида солиқ-бюджет соҳасида тегишли чоралар кўрилади. Молия йили ичида эса даромадлар ва харажатлар ўртасидаги тафовут ўзгариб туриши мумкин”.

Иқтисодиёт ва молия вазирлиги даромадлар ва харажатларни эълон қилиш тўхтатиб қўйилганини доимий равишда эълон қилиб бориладиган маълумотлар рўйхати, уларни даврий чоп этишнинг аниқ саналари (иқтисодий календари) ишлаб чиқилаётгани билан изоҳлаган. Бу ҳақда яқин кунларда расмий ахборот берилиши қўшимча қилинган.

Маълумот учун, Ўзбекистонда 2019 йилдан Молия вазирлиги ҳар куни давлат бюджетининг даромад ва харажатлари ҳамда давлат харидлари тизимида тузилган шартномалар тўғрисида маълумот беришни бошлади.

Эслатиб ўтамиз, ўтган йилнинг охирида 2022 йилги бюджет қонунига ўзгартиришлар киритилиб, бюджет тақчиллиги 3 фоиздан 4 фоизга оширилди. Собиқ молия вазири Тимур Ишметов тарифлар ошмагани эвазига электр энергияси ва газга субсидия оширилганини айтганди. Ишметов тақчилликни шу даражада сақлаб қолиш кераклиги, бундан ортиқ дефицитга маблағнинг ўзи йўқлигини қўшимча қилганди.

У ўтган йили ноябрда бўлиб ўтган иқтисодиёт форумида ҳам барча харажатларни қисқартириш кераклиги, чунки Ўзбекистон иқтисодиёти қийин босқичда эканини айтганди. Ишметов 2022 йилда бюджет тақчиллиги 3-4 фоиз атрофида бўлиши, 2023 йил учун ҳукумат дилемма қаршисида турганини таъкидлаганди.

2022 йилнинг ноябрь ойида Марказий банк ҳукуматни имтиёзлардан воз кечиш ва импорт тўсиқларини олиб ташлашга чақирди.