«Фуқаролик урушини кўнгил сезмоқда», — дея куйлаган эди Юрий Шевчук 80-йиллар охирларида. Кейинчалик маълум бўлишича, унинг кўнгли алдамаган экан: 1991 йил августида бу урушнинг кичик учқуни Москванинг қоқ ўртасида чақнади. Икки йил ўтгач, 1993 йил октябрида фуқароларнинг қуролли қаршилиги Россия пойтахтида яна такрорланди — бу сафар йирикроқ ва қонли миёқсда. Яна бир йилдан сўнг, 1994 йил охирларида Биринчи чечен уруши бошланди ва 1996 йилда Хасавюрт битими имзоланиши билан тугади. Уни ҳам, 1999–2004 йилларда рўй берган Иккинчи чечен урушини ҳам кўпчилик, жумладан, иккинчи уруш ташаббускори, ташкилотчиси ва бевосита раҳбари Владимир Путин ҳам Россияда рўй берган фуқаролик уруши деб билади.
Формал жиҳатдан шундай ҳам, чунки Чеченистон номинал тарзда ҳамон Россия ҳудуди ҳисобланарди, гарчи чеченларнинг айримлари бу урушларни мустамлакачиликка қарши кураш деб ҳисобласа-да.
Умуман, фуқаролар уруши ва инқилоб — Путин учун даҳшатли туш. Ўзининг 23 йиллик ҳукмронлик даврида у шундай тизим тузганки, тинч ҳолатда у доим тахт устида бўлади, тахтдан у фақат аксилтизим харакетеридаги чоралар воситасида мосуво қилиниши мумкин, деб ёзади журналист Александр Желенин.
Муаллифга кўра, Путин Россиясидаги пропаганда, нафақат кучишлатар, шунингдек, сиёсий, ижтимоий ва иқтисодий характердаги жамики хавфсизлик чоралари фуқаролик қарама-қаршилигига кичикроқ ишорани ҳам бартараф этишга йўналтирилган.
Яқинда юз йилдан зиёдроқ вақт муқаддам Россияда бўлиб ўтган тарихий Фуқаролик уруши «тугагани» эълон қилинган аллақандай манифестни ҳам шунга киритса бўлади. Ушбу ҳужжатни турли сиёсий кучлар (монархистлардан ториб, анархистларгача) имзолаган. Ҳозирча тахмин қилиш мумкинки, у энг юқори доирада тасдиқланган — унинг Давлат думасиди имзоланиши ҳам тасодиф эмас.
Лекин, фуқаролик урушлари муайян жамиятда йиғилиб қолган муросасиз қарама-қаршиликлар натижасида, маълум бир ижтимоий-иқтисодий ва сиёсий дастлабки шартлар асосида содир бўлади. Турган гапки, фуқаролик урушини ҳеч қандай декларациялар ва манифестлар билан бошлаб ҳам, тугатиб ҳам бўлмайди. У зарур шарт-шароитлар пишиб етилган жойда аланга олади. Фуқаролик қарама-қаршилиги пайдо бўлишида ҳокимият ҳам аввал бошда қандай мақсадларни кўзлаганидан қатъи назар, асосий роллардан бирини ўйнаб беради.
Агар 1905 йилда рўй берган биринчисидан тортиб Россияда рўй берган жами инқилоблар қараб чиқилса, фуқаролик уруши бошланиши учун катализатор ролини айнан ҳокимият ўйнаб берган. У «ғолибона кичик уруш» воситасида халқ оммасини иқтисодий тангликдан чалғитмоқчи бўлган, бирваракайига ўз рейтингини кўтариб олишга уринган.
