Бугунги кунда 183 мингдан зиёд ходим ишлаётган гигант компания машҳур Генри Форд томонидан 28 минг доллар эвазига ташкил этилган. Ҳозирда компания тепасидаги раҳбарлардан бири Форднинг эвараси кичик Уильям Клэй Форд саналади. Ford Motor эса дунёга энг машҳур сулолавий компаниялардандир.
«Машинасиз киши – қулдир...»
Мазкур сўзлар Генри Форднинг Ford News газетасининг 1925 йил 1 августдаги сонида босилиб чиққан. Машҳур тадбиркор машинасиз кишиларга шундай таъриф берганди.
У вақтда ҳали АҚШда ирқчилик ва сегрегация гуллаб-яшнар, «қул» ўта ҳақоратомуз ибора эди. Форднинг иборасига кўра, «машинали киши – эркин шахсдир».
Форднинг камолоти жуда қизиқ эди: у ирландиялик муҳожирлар оиласида туғилди, ўн олтига тўлгач, уйдан қочиб, Детройт шаҳрига ишлагани келди. Тиришқоқ йигитча инженерликкача кўтарилди, ишдан бўш вақтида мустақил равишда автомобил ясашга муваффақ бўлди. Ўз компаниясига асос солгач эса, биринчи авто — «Ford A»ни чиқарди.
Лекин компанияга биринчи шуҳратни 1908 йилда чиқарилган Ford T келтирди. 1910 йилда эса ўша даврлар учун энг яхши бўлган «Хайленд парк» заводи ишга туширилди.
Форд ушбу заводда илк бор конвейер имкониятларидан фойдаланиб, генератор йиғишга муваффақ бўлди. Кейин двигател йиғилди. Агар битта ишчи двигателни йиғишга қарийб 10 соат вақт кетказган бўлса, янги йўналишда 40 дақиқагача қисқарди. Форд йўлга қўйган конвейер усули нафақат автомобилсозликда, умуман саноатда инқилоб яратди.
Кучли назорат ўрнатиш мақсадида Форд руда эритишдан тайёр автомобил яратишгача бўлган жараённи йўлга қўйди.
Форд АҚШ тарихида илк бор нафақат менежерларга, балки ишчиларга ҳам компания фойдасига қараб йиллик бонуслар тўлай бошлади.
Коммунистлар эса буни пролетарларнинг синфий туйғусини сусайтирувчи ҳийла деб аташган. Aммо ишчилар ҳақиқатан ҳам корхонанинг эгалари бўлмаса-да, Форднинг манфаатдор шерикларига айланишди.
