«Руслар биздан фарқ қилади. Лекин биз уларга, улар эса бизга керак» — Николя Саркози

Франциянинг собиқ президенти, ҳали ҳам мамлакат сиёсатида муҳим рол ўйнаб келаётган Николя Саркози ўзининг «Урушлар вақти» номли янги китоби (бу унинг «Бўронлар вақти» номли сиёсий мемуари давоми) чиқиши муносабати билан Le Figaro газетасига катта интервю берди. Унда (журналист билан Франциянинг ички сиёсати ва унинг жиноий иши ҳақида суҳбатлашиб) Саркози 2008 йилда Владимир Путинни Тбилиси йўлидан танкларни қайтаришга қандай кўндиргани ва нима учун у Россия президенти билан мулоқот зарурлигига ишонч комиллиги ҳақида гапириб берган. Саркози яна бир бор Украинанинг Европа Иттифоқи ва НАТОга киришига қарши чиққан.

Россиянинг 2008 йилда Гуржистонга бостириб кириши ҳақида

Руслар — бу славянлар. Улар биздан фарқ қилади. Ўртамиздаги мунозара ҳар доим қийин ва бизнинг умумий тарихимизда доимо кўплаб тушунмовчиликлар келтириб чиқарган. Аммо шунга қарамай, биз уларга, улар эса бизга муҳтож.

2008 йилда Европа Иттифоқи кенгашига президент бўлганимда Владимир Путин билан чуқур келишмовчиликларим бор эди. Мен уни Тбилисидан 25 километр масофада турган танкларни ортга қайтаришга кўндирдим. Гуржистонга босқинни у бошлади. Аммо бу вақтда, биз Ангела Меркел билан биргаликда унинг «қизил чизиқлари» ҳақида билишимизни кўрсатдик. Айнан шунинг учун ҳам биз АҚШнинг кучли босимига қарамай, Украина ва Гуржистонни НАТОга қўшишдан бош тортдик.

Биз Путин узоқ вақтдан бери Россия раҳбариятини васвасага солиб келаётган Ғарбга қарши паранойяга тушиб қолишини истамасдик. «Кремль қамали» комплекси эски ҳикоя. Путин хато қилди. Унинг қилган иши жиддий эди ва муваффақиятсизликка олиб келди. Аммо буни айтиб, олдинга ҳаракат қилиш ва чиқиш йўлини топиш керак. Россия Европанинг қўшниси ва шундай бўлиб қолади.

Путин ва у билан келишувга эришиш имконияти ҳақида

Президент Эммануэл Макроннинг Путин билан музокара ўтказиш нияти тўғри эди. Афсуски, у бу ишни охиригача олиб бормади, хусусан, Шарқий Европа давлатларининг босими туфайли. Менга Владимир Путин энди мен билган одам эмаслигини айтишди. Менинг бунга ишончим комил эмас. Мен у билан ўнлаб марта гаплашганман. У иррационал эмас. Шунинг учун, кимдир бу боши берк кўчадан чиқиш хавфини ўз зиммасига олиш керак, чунки бу масалада Европа манфаатлари Американики билан тўғри келмайди.

Биз ғалати «урушсиз уруш олиб бориш» ғоясига амал қила олмаймиз. Айниқса, бу уруш давом этса, стратегиямизга аниқлик киритишга мажбур бўламиз. Дипломатия, музокара ва фикр алмашиш мақбул ечим топишнинг ягона воситалари бўлиб қолмоқда. Муросасиз ҳеч нима ишламайди ва биз исталган вақтда ҳамма нарса назоратдан чиқиб кетишини таваккал остига қўямиз. Бу порохли бочка даҳшатли оқибатларга олиб келиши мумкин.

Украинани қўллаб-қувватлаш ҳақида

Иттифоқчиларнинг Украинани энг охиригача қўллаб-қувватлаш ҳақидаги баёнотлари нимани англатади? Гап Донбасснинг Украинага қайтиши ҳақидами? Ёки Қримни ҳам қайтариш борасидами? Ёки Москвагача бориш ҳақидами? 2014 йилда Қримнинг аннексия қилиниши халқаро ҳуқуқнинг очиқдан очиқ бузилиши эди. Аммо 1954 йилгача Россияники бўлган (бу ҳудуд РСФСРга тегишли эди) ва аҳолининг аксарияти ўзини доим рус деб ҳис қилиб келган ҳудуд ҳақида гап кетганда, мен ўтмишга қайтиш хаёлий деб ўйлайман. Лекин, ҳозирги вазиятни тасдиқлаш учун халқаро ҳамжамиятнинг қатъий назорати остида, баҳслар келтириб чиқармайдиган референдум ўтказилиши зарур, деб ҳисоблайман.

Украина ундан ноҳақ тортиб олинган нарсаларни қайтаришга интилади ва бу мутлақ нормал. Аммо агар улар буни охиригача уддалай олмаса, можарони музлатиш варианти пайдо бўлади ва бу биз билганимиздек, тез орада янги қуролли можарога олиб келади.

Украинанинг Европа Иттифоқи ва НАТОдаги келажаги ҳақида

Аввало, биз Украинанинг мақсади нима эканини келишиб олишимиз керак. Европа Иттифоқига қўшилишми? Мен бундай деб ўйламайман. Украина —Ғарб ва Шарқ ўртасидаги боғловчи занжир. У улар билан қолиши керак. Биз бажарилмайдиган, ёлғон ваъдалар берамиз. Худди шундай ваъдалар Туркияга ўнлаб йиллар давомида берилган.

Аммо гап фақатгина Украинанинг тайёр эмаслиги ва Европа Иттифоқига кириш мезонларига жавоб бермаслигида эмас. Балки у нейтрал давлат бўлиб қолиши лозимлигида ҳам. Мен бу бетарафлик қандай қилиб ҳақорат бўлиши мумкинлигини тушунмайман. Бундан ташқари, у ҳар қандай янги тажовуз хавфидан ҳимоя қилиш учун фавқулодда хавфсизлик кафолатларини назарда тутувчи халқаро шартномалар билан таъминланиши мумкин.

Украина Европа ва Россия ўртасида кўприк бўлишга чақирилганди. Украинадан улардан бирини танлашни сўраш, менимча, жуда мураккаб минтақанинг тарихи ва географиясига қарши чиқиш билан тенг. Владимир Путиннинг (тузуми) қулаши ниманидир ўзгартиришига ишониш учун содда бўлиш керак.