“Фарзандим учун ҳамма нарсани ўрганишга тайёрман” – ногиронлиги бўлган шахслар учун медиалойиҳадан репортаж
|20:26 / 04.10.20234 0809 мин
Тошкентда ногиронлиги бўлган шахслар учун “Мedia plus” лойиҳаси бошланди. Kun.uz медиада инклюзивликни оширишни кўзлаган лойиҳа иштирокчилари билан суҳбатлашди. Қатнашчилардан бири Мадина Пўлатова ўз ҳуқуқларини талаб қилиш жуда муҳимлигини айтиб, Тошкентда автобус ҳайдовчилари ногиронлиги бўлганларга пандусни очиб беришга эринишини таъкидлади.
Фото: Kun.uzФото: Kun.uz
“Мedia plus” лойиҳаси Тошкент шаҳар ногиронлар жамоат бирлашмаси “Sharoit plus” томонидан Ёшлар ишлари агентлиги донорлигида ташкил этилган. У ногиронлиги бўлган ёшларнинг медиасаводхонлик соҳасидаги билим ва кўникмаларини оширишга қаратилган ва иштирокчилар курсларда 2 ой давомида бепул ўқийди.
Ҳозирда Ўзбекистондаги энг нуфузли нашрларда фаолият юритаётган журналистлар, таниқли блогерлар курсларда дарс бермоқда. Kun.uz мухбири “Мedia plus” иштирокчилари билан суҳбатлашди.
Курслар давомида менга энг ёққан дарс – фактларни текшириш бўлди. Ўзингизга керакли бирор маълумот ўқияпсиз, шу маълумот қанчалик рост ёки ёлғон хабарлигини аниқлаш жуда муҳим. У фейк ёки ёлғон аралашган бўлиши мумкин. Хуллас, дарсларда фактларни текшира олишни ўргандик.
Фото: Media Plus
Бундан ташқари қандай тарзда мақола ёзиш, унда қандай сўзларни ишлатиш мумкин ёки мумкин эмаслигини билиб олдик. Бизнинг фикрлашимизга анча таъсир қилди дарслар. Мақсадим ҳам шунақа – ўзимнинг билимимни ошириш, миямда тинч ухлаб ётган ҳужайраларимни уйғотиш эди. Фарзандим бор, у учун ҳамма нарсани ўрганишга тайёрман. Чунки унга намунали она бўлишни хоҳлайман. Болага намуна бўла олсангиз, “сен буни қилгин, буни қилма” дея оласиз. Шунда у сизга қараб, “сиз ўзингиз қила олмаяпсиз-ку”, демайди.
“Ёлғон тўрига тушиб қолмаслик учун нима қилиш кераклигини ўргандим” – Зуҳра Исмоилова.
18 ёшдаман, китоб ўқиш, журналистикага қизиқаман. Келажагимни ҳам шу соҳада кўраман. Ўқийман, ишлашга вақтим йўқ. Мен “Мedia plus” курсига келганимдан хурсандман, чунки медиа соҳасига оид билмаган билимларимни айнан шу курсдан оляпман.
Энг ёққан дарс – фактчекинг бўлди. Чунки ҳайрон қолардим, ёлғон хабарларни қандай қилиб аниқлаш мумкин ёки ёлғон тўрига тушиб қолмаслик учун нима қилиш керак деб ўйлардим. Дарслар орқали бу тўрга тушиб қолмаслик йўлларини, қандай қилиб фактларни текширишни ўргандим. Орзу қилган мақсадларимга лойиҳа орқали бирма-бир эришяпман.
Ёшим – 28 да. Низомий номидаги педагогика университети талабасиман.
Мен бу курсга яқинда келдим, курсдошларимнинг фактчекинг ҳақидаги гапларига қўшиламан. Айниқса, ҳозир интернет орқали жуда кўп хабарлар келади, уларнинг орасида ёлғони ҳам, рости ҳам бор. Ҳозирги вазият, айниқса, диний хабарлар борасида ахборот майдонида ҳушёр бўлиш кераклигини тақозо қиляпти.
“Sharoit plus” ННТда фаолият юритаман. Халқаро БМТ ташкилотида ногиронлиги бўлган шахсларнинг ҳуқуқшуноси бўлмоқчиман. Мақсадларимдан келиб чиқиб, курс мен учун фойдали бўлишига ишонаман.
Келган куним фактчекинг дарси бўлди. Бу дарсдан кейин мен ҳам ҳақиқий хабарларни ажратишни ўргандим. Бирор медиаконтентни кузатишдан олдин унинг сифатини ўргана бошладим. Бирор каналнинг расмий ёки норасмийлигига эътибор бераман, шунга қараб баҳо бераман, маълумотларнинг аниқлигига ишонч ҳосил қилмагунча уни қабул қилмайман.
Ҳар хил ахборотга нисбатан иммунитет ҳосил қиляпман, интернетдаги хабарларга танқидий қарашни бошладим. Кеча ҳам бир дўстим қандайдир видео ташлаб қолди. Қаердан олдинг десам, “Қора хабар”дан деди. Номнинг ўзиёқ менда шубҳа уйғотди ва унга текширмасдан тарқатмаслик кераклигини айтдим. “Эҳтиёт бўл, тарқатаётган маълумотинг ёлғон бўлса, сен ҳам жавобгарликка тортиласан”, дедим.
Ўзим ҳам кичкина блог юритаман, одамларга ҳуқуқий хабарларни етказиб турибман. Икки кундан бери фаол бўлдим, обуначиларим кўпайиб қолди.
ЎзДЖТУда филология йўналишида ўқийман. Журналистика соҳасига ёшлигимдан қизиқаман. Хорижий тиллар ва айнан шу соҳани умумлаштириб ўзимни синаб кўрмоқчиман.
Ўзбекистонда нимага шунақа деган савол менда доим туғилади. Масалан, биз 2 ойда ўрганишимиз мумкин бўлган нарсаларни журналистика факултетларида 4-5 йил ўқитишади. Нимага шунақа? Балки, муаммо ўзимиздадир… масалани қийин кўрсатиш ва мураккаб ечимлар бериш. Лекин шу ерда ўтилган 2 соатлик дарсни университетдаги 2 паралик дарсларга алмашмайман.
Бу борада “Мedia plus” курси трамплин вазифасини ўтайди. Бундан кейин қайсидир интернет нашрида стажёрлик қилиш ниятим бор.
Фото: Media plus
“Ҳаётимизда катта хатолар қилган эканмиз…” – Мадина Пўлатова
ЎзМУ талабасиман, “Sharoit plus” ННТда SMM менежерман. Болалигимдан журналистикага қизиққаним учун шу курсга келишга қарор қилдим. Рус, инглиз, араб ва имо-ишора тилларида гаплаша оламан. Келажакдаги соҳамни медиасаводхонлик билан боғламоқчиман.
Кўпроқ репортажлар оладиган журналист бўлишни хоҳлайман Ҳар ойда 2 марта подкаст ёзамиз, саволларни ҳар сафар ўзим тайёрлайман. Кўпроқ интервю олиш мавзуси қизиқроқ бўлди – қандай қилиб қизиқарли саволлар тузишни ўргандим. Фейк хабарларни ажратиш дарси ҳам манфаатли дарс бўлди. Биласизми, шуни тушуниб етдимки, ҳаётимизда жуда катта хатолар қилган эканмиз. Расмларни очмасдан, нималигини кўрмай, билмай, текширмай бир-биримизга тарқатиб, қандайдир ҳаволаларни юбориб… бу курс ҳаётимиздаги энг катта билимлар манбаи бўлиб қолади деган умиддаман.
“Блогимни ривожлантирмоқчиман” – Наргиза Арзиева
Хабарлар ёлғонлигини қандайдир ҳис қилардим-у, текширишни билмас эдим. Энди буни ўргандим. Ўзим ижтимоий тармоқларда контент юритаман. Instagramʼда 800, Тik-tokʼда 10 минг обуначим бор. Бу ерга келишимдан асосий мақсад ҳам ўз блогимни ривожлантириш эди. Уни янада инклюзив қилмоқчиман.
Тik-tok профилимда жонли эфирда одамлар билан кўп мулоқот қиламан. Жойлаган видеоларим реакцияларига қараб одамлар нималарга қизиқишини аниқлайман. Ўзбекистонда кўпроқ одамларнинг кайфиятини кўрсатадиган видеолар керак деб ўйлайман. Ҳуқуқ деяпмиз, лекин Ўзбекистонда, биласиз, ҳуқуқни ишлатиш жуда қийин. Ҳуқуқлар бор, уларнинг ишлаши масаласи умуман бошқа. Шунчаки одамларнинг кайфиятини кўтариб, қийин вазиятларда олдинга интилиш учун кайфият бериш, юмористик бўлса ҳам яхши видеолар тақдим қилиш керак деб ўйлайман. Одамларнинг кайфияти юқори бўлса, бошқа ишларни ҳам қилади, тушкунликка тушиб қолмайди. Тушкунлик одамнинг ҳаётига ёмон таъсир қилади.
“Биз ҳуқуқимизни талаб қилмасак, ким талаб қилади?” – Мадина Пўлатова
Наргиза опанинг гапларига қўшилмайман. Ҳозир эътибор берсангиз, аксарият блогерлар юмористик йўналишда контент тақдим этяпти. Ногиронлиги бўлган шахсларга ўзининг ҳуқуқларини талаб қилиш жуда муҳим. Мен ўзимизнинг вазиятдан келиб чиқиб тушунтираман: дейлик, автобус, бордюрнинг ёнига келиб тўхтамади, агар автобус ҳайдовчиси пандусни туширмаса, кимнингдир ёрдамисиз биз автобусга чиқа олмаймиз. Бу ҳам бизнинг бир ҳуқуқимиз поймол бўлаётганини англатади. Стандарт талаблари бўйича автобус бордюрнинг ёнига келиб тўхташи керак, ҳозир янги автобусларнинг пандуси бор. Лекин кўп ҳайдовчилар уларни очиб бермайди. Ўзимизнинг ҳуқуқимизни шундай вазиятларда ўзимиз талаб қилмасак, ким талаб қилади?
Фото: Media plus
Масалан, автобусга чиқмоқчи бўлсам, ўзимни камерага олаётгандек кўрсатаман. Ҳайдовчи камерага оляпти деб ўйлаб пандусни очиб беради. Бу борада эксперимент қилиб кўрдим, бу сафар телефонимни пастга тушириб, шунчаки “пандусни очиб беринг” десам, ҳайдовчи “буни кондуктор қилиши керак, у бугун чиқмади” деди. Кондуктор ишга чиқмаса, бу менинг айбим эмас ва автобусга чиқолмай қолиб кетмаслигим керак эмас-ку. Ҳайдовчи автобусдан тушиши кераклиги ва бу унинг вақтини олишини айтиб, пандусни очиб бермади. Ваҳоланки, менга гапиришга кетказган вақти ичида пандусни очарди. Алалоқибат пандусни очиб берди. Тушундимки, ҳайдовчилар фақат камерадан қўрқсагина вазифасини бажараркан.
Одамлар ҳаммаси бизга ёрдам беришни хоҳлайди, аммо бу ҳайдовчининг мажбурияти ҳисобланади. У мажбуриятини бажармагани учун кимдир менга раҳми келиб ёрдам беришини хоҳламайман. Бу ижобий дискриминация ҳам. Кимдир келиб сизга ёрдам керакми деб сўраши эмас, жамиятда мажбурияти бор одамлар вазифасини қилса, одамга ёмон таъсир қилмайди.
Курснинг янги иштирокчилари Диёра Эрмаева ва Аҳмарал Маманова дарслардан курсдошлари сингари кўпроқ билим ва таассурот олишига умид қилмоқда.
