Сўнгги вақтларда мамлакатда энг кўп кузатилаётган жиноятлардан бири бу – фирибгарлик, яъни алдаш йўли билан ўзганинг мулкини қўлга киритиш (Жиноят кодексининг 168-моддаси) бўлмоқда.
Маълумот учун, Жиноят кодексининг 168-моддасига кўра, етказилган моддий зарарнинг ўрни қопланган (шу жумладан қилмиш зарар келтириб чиқармаган) тақдирда, озодликни чеклаш ва озодликдан маҳрум қилиш тариқасидаги жазо қўлланилмайди.
Тергов органи эса бирор шахсга ҳақиқатда зарар етмаган фирибгарлик ишларида гумонланувчини қамоққа тиқишни истаса, бу модданинг ёнига қўшимча моддалар тиркаш йўлидан боради. Ана шундай моддалардан амалиётда кенг қўлланилаётгани – 211-модда (пора бериш) бўлади.
211-моддада пора беришга қуйидагича таъриф берилган: давлат органи, давлат иштирокидаги ташкилот ёки фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органи мансабдор шахсига мазкур мансабдор шахснинг ўз хизмат мавқейидан фойдаланган ҳолда содир этиши лозим ёки мумкин бўлган муайян ҳаракатни пора берган шахснинг манфаатларини кўзлаб бажариши ёки бажармаслиги эвазига қонунга хилоф эканини била туриб бевосита ёки воситачи орқали моддий қимматликлар бериш ёки уни мулкий манфаатдор этиш.
Қуйида масалани 2 та кейс мисолида тушунтириб ўтамиз.
1-кейс. Яшнобод туман прокуратураси
Ҳаж ва Умра зиёратларини ташкил қилиш билан шуғулланувчи МЧЖга раҳбарлик қилган Дониёр Ҳаж зиёратини фақат давлат ташкил қилиши мумкинлигига оид чекловга қарамай, имконини топиб фуқароларни 5 аркондан бири бўлган Ҳаж зиёратига юбора бошлайди.
Аммо, бир фуқаронинг ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга “йўллаган шикояти” асосида ўтказилган тезкор тадбирда Дониёр қўлга олинади. Айб ўша – одамларни Ҳажга юбориш. Унга нисбатан Жиноят кодексининг 168-моддаси (фирибгарлик) 3-қисми “б” банди билан жиноят иши қўзғатилади. Ҳаракатда шу модда бўйича жиноят таркиби бўлиши мумкин-у, аммо ҳеч кимга зарар етказилмаган эди (яъни иш ҳолатида зарар йўқ).
Аммо Дониёрни руҳий жиҳатдан синдириш ва бу орқали унга оғирроқ айбловларни қўйишга эришиш учун уни қамоққа олиш зарур эди.
Бундай ҳолатда тергов 211-моддани қўллайди, бу модда бўйича айби борми – йўқми, бу аҳамиятсиз. Иш қўзғатилган вақтда дастлаб очиқда бўлган Дониёрга шу модда тиркалиб, эҳтиёт чораси сифатида қамоққа олинди, Жиноят ишлари бўйича Яшнобод туман суди судяси Эшматов Шерзод Номозовичнинг санкцияси билан.
Икки одамнинг кўрсатмасидан бошқа далили бўлмаган тергов Дониёрни 168-модда (фирибгарлик) 3-қисми “б” банди ва 211-модда модда 2-қисми “а” банди билан айблаб ишни судга оширди.
