Ўзбек сўмининг янги рамзи, 165 млн сўмдан бошланадиган авторақамлар ва соҳалар кесимида очиқланган ойликлар – “Иқтисодий таймлайн”

Ўзбекистонликларнинг ўртача ойлик маоши маълум қилинди, инфляцияни 5 фоизга тушириш камида 2-3 йилга чўзилади, ўзбек сўмининг янги рамзини ишлаб чиқиш устида иш бошланган, ташқи савдо айланмасида Хитойнинг улуши 21,1 фоизга етди, «Пойтахтбанк» сотилади. Якунланаётган ҳафтанинг шу ва бошқа иқтисодий янгиликлари – “Иқтисодий таймлайн”да.  

2,9 млн сўмдан 12,4 млн сўмгача

Сентябр ойи якунларига кўра, Ўзбекистонда ўртача ойлик иш ҳақи 4,4 миллион сўмни ташкил этиб, ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 18,1 фоизга ошган.

Ҳудудлар кесимида ўртача маошнинг энг юқори миқдори Тошкент шаҳри (7 млн 187 минг), Навоий (5 млн 750 минг) ва Тошкент вилоятида (4 млн 419 минг), энг кам миқдори эса Қашқадарё (3 млн 200 минг), Наманган (3 млн 258 минг) ва Самарқанд (3 млн 298 минг) вилоятларида қайд этилган. 

Ҳисобот даврида фақатгина учта маъмурий ҳудуд – Тошкент шаҳри, Тошкент ва Навоий вилоятларида иш ҳақи даражаси республикадаги ўртача даражадан юқори бўлиб, қолган барча ҳудудларда бу кўрсаткич республика даражасидан турли миқдорда паст шаклланган.

Соҳалар кесимида энг юқори ўртача ойлик молия ва суғурта фаолиятида – 12 млн 797 минг сўм, энг паст кўрсаткич эса таълим соҳасида – 3 млн 43 минг сўм ҳамда соғлиқни сақлаш соҳасида – 2 млн 917 минг сўм.

Ташқи иқтисодий алоқаларда Хитойга боғлиқлик ортмоқда

2023 йилнинг дастлабки 9 ойида Ўзбекистоннинг ташқи савдо айланмаси қарийб 45 млрд долларни ташкил қилди. Бунда Хитойнинг улуши – 21,1 фоизгача ошган. Хусусан, ушбу мамлакатга экспорт 14,3 фоизга ёки 1,85 млрд долларгача қисқарган бўлса, импорт ҳажми 58,5 фоизга ёки 7,6 млрд долларгача кўпайган. Бундай шароитда Хитой иқтисодиётидаги таъминот билан боғлиқ узилишлар Ўзбекистонга жиддий таъсир қилиши мумкин.

Ташқи савдо дефицити ҳам ўсишда давом этмоқда ва бу кўрсаткич 9,27 млрд долларга етган. Январ-сентябр ойларида 5,6 млрд доллар қийматидаги олтин сотилган. Бу умумий экспортнинг 31,8 фоизини ташкил этади. Ўз навбатида олтин экспорти 2022 йилнинг мос даври билан таққосланганда, 89,8 фоизга кўпайган.

Бюджет интизоми кучайтирилади

Шавкат Мирзиёевга кўра, энди давлат бюджетининг ҳар бир сатрига аниқ масъуллар бириктирилади. Давлат раҳбари бюджет маблағлари ҳисобидан тўғридан тўғри шартномалар тузишга йўл қўймаслик, очиқ-ошкора танлов ва тендерлар ўтказиш амалиётини кенгайтириш кераклигини айтди. 2024 йилда йирик тармоқлардаги таннархни 15−20 фоиз камайтириш бўйича дастур ишлаб чиқилади.

Маълумот учун, январ-август ойларида Ўзбекистон давлат бюджети тақчиллиги 39 трлн сўмга етгани хабар қилинганди. Бу – 2022 йилдаги умумий консолидациялашган бюджет дефицитидан ҳам кўп. Ҳукумат прогнозларида 2023 йил якунлари бўйича 4,2 трлн сўмлик бюджет профицити бўлиши керак эди.

Инфляцияни 5 фоизга тушириш учун яна 2-3 йил керак бўлади

2023 йилга режа қилинган 5 фоизлик инфляцион таргетга эришиш муддати узайтирилди. Марказий банкнинг асосий сценарийсида бу муддат 2025 йил иккинчи ярмига тўғри келиши, муқобил сценарийсида эса 2026 йил охиригача кечикиши прогноз қилинган. Бош регулятор инфляция даражаси 2023 йилда 8,5–9,5 фоиз, 2024 йилда 8–9 фоиз атрофида бўлишини прогноз қилди.

Келгуси йилларда ташқи иқтисодий шароитларда жорий вазият кескин ўзгаришларсиз ривожланиши ва таркибий ислоҳотлар фаол давом эттирилиши асосий сценарий шартлари этиб белгиланган бўлса, ноаниқликлар янада кучайиши ва ташқи шароитларда хатарли шоклар юзага келиши муқобил сценарий шартлари сифатида қайд этилган.

Электр энергиясининг эркин улгуржи бозори ташкил этилади

Ҳафта давомида президент ҳузурида энергетика бозори регулятори фаолиятини ташкил этиш чора-тадбирлари бўйича тақдимот ўтказилди.

Қайд этилишича, 2024 йил охиригача электр энергияси ягона савдо майдончасини яратиш, 2026 йилгача эса эркин улгуржи бозорни жорий этиш режалаштирилган. Ривожланаётган иқтисодиёт ва аҳолининг ўсиб бораётган талабини қондириш учун электр ишлаб чиқариш ҳажмини камида 120 миллиард киловатт соатга етказиш мақсад қилинган. Янги қувватларни ишга тушириш ва тармоқларни тўлиқ модернизациялашга 52 миллиард доллар инвестиция керак бўлади.

Уй-жой бозоридаги “нарх пуфаги” кенгайишда давом этмоқда

Кўчмас мулк бозоридаги талаб ва таклиф ўртасида юзага келган номутаносиблик оқибатида 2023 йил I ярим йиллигида уй-жойнинг бозор нархи фундаментал нархидан ўртача 36 фоизга ортиқча баҳоланиши кузатилган. 

Таъкидланишича, сўнгги йилларда уй-жой бозор нархлари ўсиб бориши, амалдаги имтиёзли ипотека кредитлари ва субсидиялар бўйича қўшимча давлат дастурлари аҳолининг уй-жойга бўлган талабини янада рағбатлантириб, кўчмас мулк секторида талаб ҳажми бевосита ортишига туртки бўлган.

“Пойтахтбанк” сотилади

Тижорат банкларининг капиталлашув даражасини ошириш ва ресурс базасини кўпайтириш мақсадида уларнинг устав капитали 1 сентябрдан бошлаб 200 млрд сўмдан кам бўлмаслиги керак эди. Тошкент шаҳар ҳокимлигига қарашли бўлган “Пойтахтбанк” бу талабни бажармаган.

Марказий банк раиси Мамаризо Нурмуродовнинг изоҳ беришича, банкни сотиш бўйича инвесторлар билан музокаралар олиб борилмоқда. Шу сабабдан ҳам “Пойтахтбанк” лицензияси ҳалигача чақириб олинмаган бўлиши мумкин.  

165 млн сўмдан бошланадиган авторақамлар

Чиройли авторақамлар нархи янгиланди. Баъзи давлат рақам белгиларининг бошланғич нархи 165 млн сўм ёки янги Lacetti-Gentra автомобилининг нархига тенг миқдордан бошланади. Хусусан, 80Х777ХХ авторақами худди шундай бошланғич суммада сотувга чиқарилган. 

Шунингдек, ҳафта давомида Yandex Go Ўзбекистонда юридик шахс сифатида рўйхатдан ўтди. Компания йўловчиларга фискал чек бериш масаласини ҳам кўриб чиқаётганини билдирган. Аввалроқ Солиқ қўмитаси платформага Ўзбекистон солиқ резиденти бўлиш талабини қўйганди.

Ўзбек сўмининг янги рамзини ишлаб чиқиш бўйича танлов эълон қилиниши мумкин. Марказий банк раҳбарининг таъкидлашича, ўтган йили танланган ўзбек сўми рамзи жамоатчилик томонидан танқидга учраганидан кейин экспертлар комиссияси уни тасдиқлаш жараёнини тўхтатган. Айни пайтда мавжуд рамзни такомиллаштириш ёки янгисини ишлаб чиқиш варианти кўриб чиқилмоқда.

Эслатиб ўтамиз, ўтган йилги танловда ғолиб деб топилган белги бир қанча хорижий компанияларнинг логотипларига ўхшашлиги сабабли танқидга учраганди. Шундан сўнг жараён тўхтаб қолди. Ҳозиргача ўзбек сўмида, бошқа валюталардан фарқли равишда рамз кўринишидаги белги йўқ.