АҚШ қамоқхоналарида маҳбуслар нимадан пул сифатида фойдаланган? – “Заковат”нинг кузги мавсуми бешинчи ўйинидан репортаж

Жамоа аъзолари (суратда чапдан ўнгга):

Абдунайим Абдушукуров - тарихчи;

Алишер Орифжонов - туризм мутахассиси;

Отабек Ҳамзаев - шифокор (жамоа сардори);

Шоҳзодбек Бектурсунов - файласуф;

Шоҳрух Жўраев - ЎзДЖТУ докторанти;

Ёқубжон Холматов - “Wisdom” хусусий мактаби директори.

Отабек Ҳамзаев жамоаси 2023 йилнинг кузги мавсуми бешинчи ўйинида иштирок этади.

1-раундда француз ёзувчиси Экзюпери карвонни душман пистирмасидан кўра “сўнган юлдузлар” ҳалокатга олиб келади, деганида “сўнган юлдузлар” деб нимани назарда тутгани ҳақида савол ўйналди. Жамоа ўйинга киришиб улгурмагани муҳокамада сезилди ва ҳисоб телетомошабинлар фойдасига очилди – 0:1.

2-раунд саволида АҚШ қамоқхоналарида чекиш тақиқланган даврларда маҳбуслар сигарет ўрнига нимадан пул сифатида фойдалангани сўралди. Ушбу саволда жамоа ҳар қанча уринса ҳам тўғри жавобга яқинлаша олмади. Ҳисоб – 0:2.

3-раундда Бальзак “Горио ота” романида нимага нисбатан “у қалбнинг ўзгинасидир, у гапирмоқчи бўлган гапингизнинг акс садосидир” дея таърифлаган нарса нималиги сўралди. Муҳокама давомида жамоа тўғри жавобга етиб бора олмади ва телетомошабинлар йирик ҳисобда олдинга чиқиб олди. Ҳисоб – 0:3.

4-раундда айрим замонавий тадқиқотчилар аёлларнинг жамиятдаги ўрнини, қадр-қимматини сунъий равишда кўтариш, қизларнинг садоқати, ҳаёси учун рағбат, дея нимага таъриф бергани ҳақидаги савол ўйналди. Жамоа ушбу саволга осонлик билан жавоб бериб, ўйинда илк очкони қўлга киритди. Ҳисоб – 1:3.

5-раундда Японияда 1946 йилда 20 киши билан иш бошлаган Sony компанияси ҳақидаги савол ўйналди. Афсуски, бу савол ҳам жамоа томонидан топилмади ва ҳисоб яна йирик кўринишга келди. Ҳисоб – 1:4.

Кейинги раундда Салор канали ҳақида қизиқарли савол ўйналди. Абдулла Қодирий “Ўтган кунлар” романида Тошкент қўзғолонини бостириш учун Салор каналини ёпиб қўйиш орқали қандай қилиб шаҳар ҳам сувсиз, ҳам оч қолдирилгани ҳақидаги саволга жамоанинг янги аъзоси Шоҳрух Жўраев тўғри жавоб топа олди ва жамоасининг аҳволини бироз енгиллаштирди. Ҳисоб – 2:4.

7-раундда Қадимги Римдаги тош йўллар орасига нега майда оқ тошчалар қўйиб чиқилгани ҳақидаги саволга ҳам осонлик билан тўғри жавоб топди. Ҳисоб – 3:4.

Кейинги раундда бир ҳикоядаги кичик жуссали бой хоним ва унинг хизматкорлари ҳақидаги қизиқарли савол ўйналди. Муҳокама давомида Алишер Орифжонов саволга тўғри жавобни тушунтириб айтган бўлса-да, якунда жамоа сардори жавоб бериш имкониятини Шоҳзодбек Бектурсуновга ишониб топширди. Аммо Шоҳзодбек Бектурсунов ушбу саволнинг жавобини етарлича очиб беролмади ва бошловчи жавобни нотўғри деб топди.

Ўйинда юзага келган баҳсли вазиятни ҳал қилиш учун Клуб манфаатини ҳимоя қилувчи вакил Умид Наримовга мурожат қилинди. Умид Наримов ҳам жамоа жавобни етарлича очиб бермаганини ва жавобдаги урғу бошқа ерга йўналтирилганини қайд этиб, жамоанинг жавобини нотўғри деб топди. Шундай қилиб, ҳисоб 3:5 кўринишига келди.

9-раундда Эркин Воҳидов “Ўзбегим” қасидасини ёзгани туфайли коммунистик партия танқидига учраб, шоир учун учун матбуот эшиклари ёпилгач, қайси асарни ёзишга киришгани ҳақидаги саволда жамоа бир дақиқа муҳокама юритиб, ишончли вариантга эга бўлмагани учун клуб ёрдамига мурожат қилди. Афсуски, клуб ҳам жамоага ёрдам беролмади ва ўйин ушбу раундда ўз якунига етди. Ҳисоб – 3:6.

Жамоа сардори Отабек Ҳамзаев 8-раунддаги саволга жавоб бериш имкониятини Алишер Орифжоновга топширганида, балки ўйин натижаси бошқачароқ бўларди. Айни шу ҳолат ўйинни мағлубият сари буриб юборувчи нуқта бўлди.

Шундай қилиб, мавсумнинг бешинчи ўйини ҳам билимдонларнинг мағлубияти билан якунланди ва ҳеч бир жамоа финалга чиқа олмади. Турнир низомига кўра, энди ушбу мавсумда ўйнаган турли жамоалар аъзоларидан финал учун терма жамоа шакллантирилади.

Ўйин стенограммаси билан қуйида танишиб чиқишингиз мумкин.

1-раунд. Савол муаллиф: Мухлиса Маъруфхўжавева, Олтинкўл тумани, Андижон

Бошловчи: Француз ёзувчиси Экзюпери карвонни душман пистирмасидан кўра “юлдузлар”нинг сўниши ҳалокатга олиб келади, деган.

Диққат савол: Экзюпери нимага “сўнган юлдуз” дея таъриф берган?

Жавобни Абдунаим Абдушукуров беради: Сароб деган жавобни берамиз.

Тўғри жавоб: Қудуқларга. Уларни ичида сув бўлса, осмондаги юлдузлар у ерда кўринади. Суви қуриса, унда юлдузлар кўринмайди.

Ҳисоб: 0 - 1

Савол муаллифи Мухлиса Маъруфхўжаева 1 миллион сўм пул мукофотини қўлга киритди.

2-раунд. Савол муаллиф: Оғабек Собиров, Амударё тумани, Қорақалпоғистон

Бошловчи: Марҳамат, “Заковат” сандиқчаси олиб чиқилсин. Нақд пул тақиқланган жойда товарлар айирбошлаш билан иш юритилади. Масалан, АҚШ қамоқхоналарида узоқ вақт давомида сигарет айирбошлаш воситаси бўлиб келган. Бир муддат АҚШ федерал қамоқхоналарида чекиш тақиқланган. Шундан кейин қамоқхоналарга осон олиб кириладиган сандиқча ичидаги маҳсулот айирбошлаш воситаси бўлиб қўллана бошланган.

Диққат савол: У нима эди? Сандиқчада нима бор?

Жавобни Алишер Орифжонов беради: Сандиқчада совун бор.

Тўғри жавоб: Бу ерда гап қандайдир керак бўладиган нарса ҳақида кетяпти. Тўғри, совун ҳам керак бўлади, лекин ҳаммага ҳам эмас. Лекин ейдиган нарса, озиқ-овқат ҳаммага зарур, унча-бунчага айнимаслиги ҳам керак, ҳамда қамоқхона ичига осон олиб кирилиши ҳам керак. Сандиқча ичида консерваланган балиқ, гўшт бор эди.

Ҳисоб: 0 - 2

Савол муаллифи Оғабек Собиров 2 миллион сўм пул мукофотини қўлга киритди.

3-раунд. Савол муаллиф: Гулираъно Эркинова Бухоро вилояти Ромитан тумани

Бошловчи: Марҳамат, “Заковат” сандиқчаси олиб чиқилсин. Оноре де Балзакнинг "Горио ота" романида сандиқчадагига юқори баҳо берилган. У қалбнинг ўзгинасидир, у гапирмоқчи бўлган гапингизнинг акс садосидир. Уни кўнгли нозик кишилар ҳис туйғунинг энг қимматбаҳо хазинаси деб баҳо беришади. Араблар тақдир, қисмат деб шу сўзни талаффуз қилишади. Ночорлик, романтизм барқ урган жойда унинг қадри ошади. Ҳозир Балзак таърифлаган нарсанинг қадри анча пасайган.

Диққат савол: Балзак нимага таъриф берган?

Жавобни Шоҳзодбек Бектурсунов беради: Жамоамиз варианти - қалам ва ёзув воситаси.

Тўғри жавоб: Мактуб.

Ҳисоб: 0 - 3

Савол муаллифи Гулираъно Эркинова 3 миллион сўм пул мукофотини қўлга киритди.

4-раунд. Савол муаллифи: Умиджон Мамарасулов, Жиззах шаҳри

Бошловчи: У ҳақида дастлабки маълумотлар VI асрда Ўрхун-Энасой ёзувларида, ҳамда Маҳмуд Қошғарий асарларида тилга олинган. У ҳақида бугунги айрим замонавий тадқиқотчилар аёлларнинг жамиятдаги ўрнини, қадр-қимматини сунъий равишда кўтариш дейишса, яна айримлар қизларнинг садоқати, ҳаёси учун рағбат, дея фикр билдиришади.

Диққат савол: Фикрлар нима ҳақида берилган?

Жавобни Шоҳрух Жўраев беради: Жамоа билан келишган ҳолда - бу қалин пули.

Тўғри жавоб: Жавоб тўғри.

Ҳисоб: 1 - 3

Билимдонлар жамоаси 1 миллион сўм пул мукофотини қўлга киритди.

5-раунд. Савол муаллифи: Шоҳрух Тўраев, Германия

Бошловчи: Японияда 1946 йилда 20 киши билан иш бошлаган Sony компаниясига асос солинган. Корхона замонга қараб электрон воситалар ишлаб чиқараверган, чиқараверган. Тезда фирманинг ишлари юришиб кетади. Дарров қўшимча юзлаб ишчилар ола бошлашган. Аммо кутилмаганда ишчилар билан корхона ўртасида бир муаммо чиқади, жанжал эмас. Ишчилар ҳолати бу компанияга ёқмайди. Бирмунча сарф-харажатлардан кейин бу муаммо бартараф этилади.

Диққат савол: Бу қандай муаммо эдики, бу янгилик ҳозиргача сақланиб қолган?

Жавобни Алишер Орифжонов беради: Менимча, ишчилар билан боғлиқ чекиш муаммоси юзага келган. Ва компания чекиш учун алоҳида жой ва танаффус ажратиб берган.

Тўғри жавоб: Иккинчи жаҳон урушидан кейин бўляпти бу воқеа. Япония ниҳоятда қашшоқ даражада бўлган. Ишчиларнинг кийишга ҳатто кийими бўлмаган. Шундан сўнг ҳаммага бир хил униформа тикиб тарқатишади. Япония қашшоқликдан чиқиб кетган бўлса-да, бир хил униформа ҳали ҳам сақланиб қолган.

Ҳисоб: 1 - 4

Савол муаллифи Шоҳрух Тўраев 4 миллион сўм пул мукофотини қўлга киритди.

6-раунд. Савол муаллифи: Саида Иброҳимова, Каттақўрғон тумани, Самарқанд вилояти

Бошловчи: Абдулла Қодирий "Ўтган кунлар" романида Тошкент қўзғолони ҳақида ҳам ёзганлар. Қўзғолонни бостириш учун шаҳар ичига оқиб кирувчи Салор канали ёпиб қўйилганлиги ҳақида ҳам ёзганлар. Бу тарихий бўлган воқеа. Бу билан шаҳарни ҳам сувсиз, ҳам оч қолдирмоқчи бўлганлар.

Диққат савол: Салорни тўсиш билан шаҳарни қандай қилиб ҳам сувсиз, ҳам оч қолдириш мумкин?

Жавобни Шоҳрух Жўраев беради: Буғдойдан ун ишлаб чиқарадиган тегирмонлар фаолиятини тўхтатиб қўйиш мақсадида, у пайтда тегирмонлар тошлари айланиб туриши учун сув зарур бўлган. Шу орқали очарчилик келтириб чиқаришни мақсад қилишган.

Тўғри жавоб: Ариқ тўсилгач, шаҳарга сув кирмайдими, шаҳар сувсиз қоладими, Салор бўйларида шаҳарни ун билан таъминловчи сув тегирмонлари бўладими? Ун бўлмаса, нон ҳам бўлмайди. Шу тариқа шаҳарни ҳам сувсиз, ҳам нонсиз қолдиришни режа қилишган.

Ҳисоб: 2 - 4

Билимдонлар жамоаси 1 миллион сўм пул мукофотини қўлга киритди.

7-раунд. Савол муаллифи: Шаҳбоз Раҳмонов, Андижон

Бошловчи: Экранга эътиборингизни қаратинг.

Бу суратдаги катта тошлар орасидаги оқ тошларга эътибор қаратинг. Қадимги Римда шундай тош йўллар қурилиб, орасига оқ тошчалар қўйиб чиқилган.

Диққат савол: Бу тошчалар аниқ нима мақсадда қўйиб чиқилган?

Жавобни Алишер Орифжонов беради: Фикримизча, йўлдаги майда оқ тошчалар от-аравалар тунда ҳаракатланганда ойнинг ёруғини қайтариб йўлда мўлжал олиш вазифасини бажарган.

Тўғри жавоб: Қадимги йўллар ҳозиргидек ёритилмаган, бу тошларга тушган ой нури йўлни ёритишга хизмат қилган.

Ҳисоб: 3 - 4

Билимдонлар жамоаси 1 миллион сўм пул мукофотини қўлга киритди.

8-раунд. Савол муаллифи: Озодбек Мирзаев, Ангрен, Тошкент вилояти

Бошловчи: Турк ёзувчиси Умар Сайфиддиннинг бир ҳикоясида кичик жуссали бир бой хоним тилга олинади. Хонимнинг соғлигида бир муаммо пайдо бўлади. Шифокорнинг тавсиясига биноан соғлиғини тиклаш учун юриш-туришида бир ўзгаришни амалга оширади. Асарда ёзилишича, 1 ҳафта шундай яшаб, хизматкорларнинг айрим хиёнатини фош қилади.

Диққат савол: У қандай ўзгариш қилган?

Жавобни Шоҳзодбек Бектурсунов беради: Уй бекаси пошнадан воз кечган, оёғи оғриганлиги сабабли. Шундан сўнг, енгил оёқ кийим кийиб юрганлиги сабабли хизматкорларнинг овозини бемалол эшитиб қолган. Илгари баланд пошнада юрганлиги учун пошнасининг тақ-туқ овозидан уларни эшитмаган.

Тўғри жавоб: Хонимнинг бўйи кичик бўлган, уйдаям пошнада юрган, пошнали оёқ кийимдан чиқаётган овозни эшитиб, унинг хизматкорлари суҳбатни тугатишган.  Оёғи оғригандан сўнг уйда шиппакда юрган. Шиппакдан овоз чиқмайди, шу туфайли хизматкорлар у қаерда эканлигини билмагани учун ҳам фош бўлади.

Ўйинда юзага келган баҳсли вазиятни ҳал қилиш учун Клуб манфаатини ҳимоя қилувчи вакил Умид Наримовга мурожат қилинди. Умид Наримов ҳам жамоа жавобни етарлича очиб бермаганини ва жавобдаги урғу бошқа ерга йўналтирилганини қайд этиб, жамоанинг жавобини нотўғри деб топди.

Ҳисоб: 3️ - 5️

Савол муаллифи Озодбек Мирзаев 5 миллион сўм пул мукофотини қўлга киритди.

9-раунд. Савол муаллифи: Шокир Ҳумойдинов, Термиз, Сурхондарё

Бошловчи: Ўзбекистон халқ шоири Эркин Воҳидов "Ўзбегим" қасидасини ёзиб бўлгач, кескин танқидларга учрайди. Партия раҳнамолари томонидан бу шеърни коммунистик руҳият билан қайта ёзиш топшириғи берилади. Шоир бу талабларни рад этади. Унга ёзган шеърларини чоп этиш учун матбуот эшиклари ёпилади. Шу пайтдан фойдаланиб, у киши бир асар ёзади.

Диққат савол: Шоир қайси асарини ёзган?

Жамоа клуб ёрдамидан фойдаланади.

Жавобни Алишер Орифжонов беради: "Руҳлар исёни" асарини ёзган.

Тўғри жавоб: Шеърлари учун матбуот эшиклари ёпилгач, ўз асарларини театр орқали халққа етказишни ният қилади ва шундай қилиб "Олтин девор" комедиясини ёзган.

Ҳисоб: 3 - 6

Савол муаллифи Шокир Ҳумойдинов 6 миллион сўм пул мукофотини қўлга киритди.

Энг яхши савол муаллифи - Шокир Ҳумойдинов, Эркин Воҳидов асари ҳақидаги савол билан

Шокир Ҳумойдинов 10 млн сўм пул мукофотини қўлга киритди.

Ўйиннинг энг фаол билимдони - Шоҳрух Жўраев

Шоҳрух Жўраев 10 млн сўм пул мукофотини қўлга киритди.

Ўйиннинг тўлиқ видеосини ушбу ҳаволада томоша қилишингиз мумкин.