Дунёда яна бир уруш бошланиши мумкин — бу сафар Жанубий Америкада

Британия ҳудуддан кетаётганида Венесуэла билан баҳсли ҳудудлардаги вазият назорати учун таркибига Венесуэла ва Гайана вакиллари кирувчи махсус комиссия тузилиши бўйича келишиб олади.

Аммо ҳозирга қадар бундай комиссия тузилмаган.

Венесуэла XIX аср охиридан буён Париж арбитражи қарорини нохолис ва ноқонуний деб эътироз билдиради ва фақат унинг тўлиқ бекор қилиниши билан қаноатланишини айтади.

2018 йилда Гайана БМТ Халқаро судига даъво киритиб, унда 1899 йилги қарор ҳақиқийлиги ва Гайана-Эссекибо — мамлакатнинг қонуний қисми эканини яна бир бор ва бутунлайга тасдиқлашни талаб этади. Аммо ҳалигача суд ҳукми йўқ.

Венесуэла бу масалада Халқаро суд юрисдикциясини тан олмайди, аммо сўнгги беш йилдан ортиқ вақт давомида суднинг барча йиғилишларига ўз вакилларини мунтазам равишда юбориб келган.

Янги кескинлашув ва референдум

Каракас ва Гайана ўртасидаги можаро шу йил сентябрида, Гайана йирик халқаро нефт компанияларига Эссекибо сувларида геологик разведка ишлари олиб боришга лицензиялар учун рақобатлашиш имконини берувчи аукцион ўтказганидан кейин яна авж олди.

Якшанба кунги референдумда венесуэлаликларга бир неча масалалар бўйича овоз бериш таклиф қилинган:

• Венесуэланинг Гайана-Эссекибога даъволарини қонуний деб тан олиш;
• янги Гайана-Эссекибо штати тузилиши ва унинг аҳолисига фуқаролик бериш;
• ушбу баҳсли ҳудуд Венесуэла хариталарига киритилиши;
• венесуэлаликлар ўз ҳукуматининг Халқаро суд юрисдикциясини тан олмаслигини қўллаб-қувватлайдими;
• улар мамлакат ҳукуматига мамкин бўлган барча қонуний воситалар билан Гайананинг Гайана-Эссекибо ҳудуди сувларидан якка фойдаланишига қарши чиқиш ваколатини берадими.

Венесуэла президенти ҳузуридаги сайлов комиссияси маълумотларига кўра, бу саволларнинг барчасида 95 фоиздан ортиқ тасдиқ жавоби белгиланган.

Гайана Каракаснинг ҳаракатларини қоралади, БМТ Халқаро суди ўтган ҳафтанинг жума куни Мадуро ҳукуматини Гайана-Эссекибо мақомини бузадиган ва ҳудудий низодаги вазиятнинг ўзгаришига олиб келадиган ҳар қандай ҳаракатлардан тийилишга чақирганди.

Мадуро режимининг мамлакат ичкарисидаги ва хориждаги мухолифлари фикрича, референдум ўтказишдан мақсад — 2024 йилги сайловлар арафасида мамлакатда миллатчилик кайфиятини кучайтиришга қаратилган.

Ҳарбий таҳлилчи Росио Сан Мигелнинг фикрича, референдумдаги маъқуллов Мадурога исталган вақтда чегарада армия иштирокида тўқнашув бошлаш имкониятини тақдим этади. Агар Мадуро ўзининг ютқазаётганини ҳис қилса,
у «уруш тугмаси»ни босиши ва мамлакатда фавқулодда ҳолат эълон қилиб, сайловларни тўхтатиши мумкин, дея қўшимча қилган Сан Мигел.

Ҳар томонда эҳтимолий ҳарбий эскалациядан хавотир кучаймоқда. Референдумдан олдинги ҳафтада Гайана ташқи ишлар вазири Робер Персо икки мамлакатлар ўртасидаги кескинлик даражасини «мисли кўрилмаган» деб таърифлаганди. Ўшанда Гайана президенти Ирфон Али Эссекибодаги қўшинлар олдига келиб, Венесуэла билан чегарадаги тоғда байроқ кўтарганди. У халқига мурожаат қилиб, жуда кучли халқаро қўлловга эга эканликларини таъкидлаб, мамлакат армияси қатъиятли эканидан огоҳлантирган. Ўз навбатида, венесуэлалик ҳарбийлар эса «Эссекибодаги воқеалар ривожида логистик таъминот нуқтаси» бўладиган ҳаво йўлаги қурилишини эълон қилди, Бразилия эса бу гаплар фонида шимолий чегараларидаги қўшинлари сонини оширди.