Уларнинг кашфиётлари дори воситаларини ишлаб чиқариш учун реакцияларни лойиҳалайдиган кимёгарлар учун ҳал қилувчи аҳамият касб этган.
Мукофот 12 млн швед кронаси миқдорида бўлиб, икки лауреат ўртасида тенг тақсимланади.
Нобел қўмитаси ўз баёнотида Каган ва Соаининг илм-фанга қўшган ҳиссасини қуйидагича тасвирлайди:
Ҳаёт кимёси кимёгарлар “гомохирал” деб атайдиган хусусиятга эга. Бу атама юнон тилидаги “бир хил” ва “қўл” сўзларидан келиб чиққан. Қўллар сингари, барча аминокислоталарнинг бир-бирини кўзгуда акс эттирувчи икки хил шакли мавжуд, аммо ҳужайраларимиздаги оқсиллар таркибида улардан фақат биттаси учрайди. Иккинчи шакл табиатда жуда кам учрайди.
Кўп йиллар давомида кимёгарлар гомохираллик қандай пайдо бўлиши мумкинлиги ҳақида бош қотирдилар. Улар икки хил кўзгу шаклидаги молекулани ҳосил қилиши мумкин бўлган кимёвий реакциялар билан тажриба ўтказа бошлаганларида, пробиркаларда доимо ҳар икки шакл тенг миқдорда ҳосил бўлар эди. Бироқ кимёгарлар бу икки кўзгу шаклидан фақат биттасини олишга интилишди. Чунки тирик организмлар билан таъсирлашадиган молекулалар, масалан, дори воситалари яратилишида, кўзгу шаклларидан фақат биттаси керакли таъсирни кўрсатади.
2026 йилги кимё бўйича Нобел мукофоти кимёгарларга гомохиралликка олиб келадиган кимёвий реакцияларни бошқариш имконини берган кашфиётларни эътироф этади.
“Анри Каган ва Кенсо Соаи бир асрдан ортиқ вақтдан бери мавжуд бўлган кимёвий сирга – гомохираллик қандай қилиб ўз-ўзидан пайдо бўлиши мумкинлигига ечим топишди. Улар ишлаб чиққан кимёвий реакциялар кишини ҳайратга солади”, – дейди Кимё бўйича Нобел қўмитаси раиси Хайнер Линке.
Анри Каган 1986 йилда кимёвий реакцияларни бошқаришнинг янги усулини кашф этганида биринчи ҳал қилувчи қадамни ташлади. Бу унга илгари мумкин деб ҳисобланганидан ҳам кўпроқ миқдорда кўзгу шаклларидан бирининг ҳосил бўлишига эришиш имконини берди.
Кенсо Соаи эса кейинги қадамни ташлади. 1995 йилда чоп этилган муҳим мақолада у илк бор гомохиралликка олиб келиши мумкин бўлган кимёвий реакцияни қандай ишлаб чиққанини тасвирлади. 2003 йилда у ниҳоят бу мақсадига эришди. Соаи икки эҳтимолий кўзгу шаклидан фақат биттаси ҳосил бўладиган реакцияни намойиш қилди. Ҳаётнинг ўзи бундан мустасно, унга қадар ҳеч ким бундай натижага эриша олмаган эди.
Анри Каган ва Кенсо Соаи туфайли биз энди гомохираллик қандай пайдо бўлиши мумкинлигини биламиз. Уларнинг кашфиётлари дори воситаларини ишлаб чиқариш учун реакцияларни лойиҳалайдиган кимёгарлар учун ҳал қилувчи аҳамият касб этди.
